پنج نسخه داریوش شایگان در پنج دهه / مقصود فراستخواه
پنج نسخه داریوش شایگان در پنج دهه / مقصود فراستخواه

علوم انسانی ایران دست کم در دو مسیر متمایز عمل کرده است: انتقادی و اکتشافی. شایگان سبکی از آفرینش دانش و معانی و یکی از کارنامه‌های فکری علوم انسانی را به دست می‌دهد وتأثیر و تأثر دوسویه میان علوم انسانی ایرانی با وقایع و رویدادهای هم بافت اجتماعی و فرهنگی را برآفتاب ‌می کند.

1400/11/5 ۰۹:۵۵
در آرزوی انترناسیونالیسم اسلامی / محمود فاضلی
دانشنامه‌نویسی در گسترۀ ایران* / حسین مسرّت
دانشنامه‌نویسی در گسترۀ ایران* / حسین مسرّت

نگارش و فراهم‌سازی کتاب‌های چند دانشی یا دانشنامه (دائره‌المعارف) در جهان، عمری بیش از دوهزارساله و در ایران، عمری به درازای فرهنگ غنی و پربار این سرزمین کهن دارد. نخستین دانشنامۀ شناخته‌شدۀ ایرانی، دینکَرت، نگارش سدۀ سوم قمری به زبان فارسی میانه است که دربردارندۀ آگاهی‌هایی دربارۀ دین کهن زرتشتی است، امّا نخستین دانشنامۀ علمی فارسی را باید «احصاءالعلوم» اثر ابونصر محمّد بن محمّد فارابی (259 -339 ق) دانست.

1400/11/4 ۰۹:۱۸
ادامه مطلب
آئین میترا (مهر) / آسموسن – ترجمه: کیکاووس جهانداری
میرزا تقی خان امیرکبیر از چشم یک انگلیسی / رابرت کرزن
میرزا تقی خان امیرکبیر از چشم یک انگلیسی / رابرت کرزن

مطالبی که در زیر خواهد آمد ترجمۀ قسمتی از کتابی است که «رابرت کرزن» منشی مخصوص «کانینگ» سفیر انگلیس در عثمانی به سال 1843، دربارۀ خاطرات و مشاهدات خود در ارمنستان عثمانی و مخصوصاً دوره اقامت در ارض روم...

1400/10/19 ۱۲:۲۷
سعدی / سعید نفیسی
سعدی / سعید نفیسی

این مقاله برگرفته از بخش سعدی از کتاب تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی تا پایان قرن دهم هجری است و حاوی اطلاعاتی در رابطه با زندگی و آثار شیخ سعدی می باشد.

1400/10/7 ۱۰:۴۱
ادامه مطلب
منهج الهدایه رضا قلی‌خان هدایت در وقایع کربلا
کتابخانه و موزه ملی ملک میزبان قدیم‌ترین کتاب چاپی «القانون فی الطب» ابن سینا
کتابخانه و موزه ملی ملک میزبان قدیم‌ترین کتاب چاپی «القانون فی الطب» ابن سینا

ابوعلی حسین بن عبدالله بن حسن بن علی بن سینا به القاب و نام‌هایی گوناگون مانند ابوعلی سینا، ابن سینا و شیخ‌الرییس مشهور بود. او به سال ۳۵۹ خورشیدی در بلخ متولد شد و در سال ۴۱۶ خورشیدی پس از سفرهایفراوان علمی و گاه مهاجرت‌های اجباری در همدان چشم از جهان فروبست.

1400/6/15 ۱۰:۲۴
نسخ طبی ابن سینا در کتابخانه مجلس
نسخ طبی ابن سینا در کتابخانه مجلس

به مناسبت روز بزرگداشت ابوعلی سینا و روز پزشک، تصاویر صفحات آغازین تعدادی از نسخ طبی تألیف ابن سینا که در بخش خطی کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود، تقدیم می‌گردد.

1400/6/7 ۱۲:۴۶
ادامه مطلب
تاکید صفویان بر شیعه بودن با ضرب سکه و مهر/ اثبات باورهای مشترک ایرانیان و هندی‌ها در متون مقدس اوستا و ودا
تاکید صفویان بر شیعه بودن با ضرب سکه و مهر/ اثبات باورهای مشترک ایرانیان و هندی‌ها در متون مقدس اوستا و ودا

رییس پژوهشکده زبان شناسی، متون و کتیبه‌ها پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری از انواع کتیبه و آنچه از گذشتگان برایمان به یادگار آورده‌اند سخن گفت و به باورداشت‌های ایرانیان و هندی‌ها پرداخت و اطلاعاتی از مهرها و سکه‌های صفویان ارائه داد.

1400/11/4 ۱۰:۳۳
دیدگاه مستشرقان درباره حضرت فاطمه(س)؛ از هانری کربن مسیحی تا خاخام یهودی
دیدگاه مستشرقان درباره حضرت فاطمه(س)؛ از هانری کربن مسیحی تا خاخام یهودی

احمد جعفری، استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با ایکنا به تشریح دیدگاه مستشرقان درباره حضرت زهرا(س) پرداخت و گفت: مستشرقان مغرض عمدتا به تاسی از هنری لاماس خاخام یهودی نقش و جایگاه آن بانوی بزرگوار را تضعیف کرده‌اند ولی برخی از آنان منصف، ایشان را الگو، مادر و همسری صادق و مهربان و قهرمان برشمرده‌اند.

1400/11/3 ۱۲:۴۱
گفت‌وگو با فرهود صفرزاده درباره حضور عارف قزوینی در صحنه سیاست به بهانه سالمرگش
گفت‌وگو با فرهود صفرزاده درباره حضور عارف قزوینی در صحنه سیاست به بهانه سالمرگش

انسان‌های بسیاری از گذشته تا امروز به چهره‌هایی برجسته در حوزه‌های گوناگونی مانند علم، ادب، هنر و سیاست بدل شده‌اند؛ اما تعداد انگشت‌شماری از آنها را می‌توان نوابغی تأثیرگذار نامید؛ بزرگانی از جنسی دیگر که نقطه‌ عطفی رقم زدند و تاریخ را به پیش و پس از خود تقسیم کردند.

1400/11/3 ۰۹:۲۸
ادامه مطلب
گزارش تصویری بازدید شهردار منطقه یک تهران از مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی
تصاویری از گنجینه پنج‌هزار ساله ایران در لندن
تصاویری از گنجینه پنج‌هزار ساله ایران در لندن

۳۰۰ اثر از پنج‌هزار سال پیش تا تاریخ معاصر ایران در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن به نمایش گذاشته شده است، اما آن‌ها چه آثاری هستند که توجه تاریخ‌دان‌ها و رسانه‌های خارجی را به خود جلب کرده‌اند.

1400/3/8 ۱۱:۲۵
گزارش تصویری اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار
گزارش تصویری اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار

پنجمین و ششمین مراسم اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار صبح روز سه شنبه 22 مهرماه 1399 با حضور تنی چند از اعضای هیئت داوری ، نمایندۀ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی و برندگان این دوره در مرکز دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

1399/7/23 ۱۱:۰۳
ادامه مطلب

مداخل برگزیده

  • زمستان
    اصغر کریمی

    زِمِسْتان، فصل چهارم و آخرین فصل سال خورشیدی / جلالی، مشتمل بر ماههای دی، بهمن، اسفند (برجهای جدی، دلو، و حوت). زمستان مرکب از «زم» به معنی سردی و «ستان» پسوند زمان است که برای کثرت و نیز ظرفیت به کار می‌رود ( لغت‌نامه ... ).

    ادامه مطلب
  • بهمن
    عسکر بهرامی

    بَهْمَن‌، نام‌ یازدهمین‌ ماه‌ سال‌ و دومین‌ ماه‌ فصل‌ زمستان‌ در تقویم‌ كنونی‌ ایران‌ و نیز نام‌ دومین‌ روز هر ماه‌ شمسی‌ در تقویم‌ ایرانیان‌ باستان‌. 

    ادامه مطلب
  • اسطرلاب
    محمدعلی مولوی

    اُسطُرلاب \ ostorlāb\ ‌، نام ‌چند گونه ‌ابزار اندازه‌گيری نجومی‌كه ‌برای سنجش ارتفاع‌، سمت‌، بعد و میل خورشید و ستارگان‌، تعیین وقت در ساعات روز و شب‌، قبله، و زمان‌ طلوع‌ و غروب‌ آفتاب‌ و مقاصد دیگر ــ كه‌ از بسیاری،‌ نتوان‌ شمرد ــ به‌ كار می‌رفته‌ است‌ (بیرونی‌، التفهیم‌...، 285، فی علم‌...، 2-7). این‌ دستگاه،‌ كه‌ گاه‌ آن‌ را كهن‌ترین‌ ابزار علمی جهان‌ می‌خوانند، احتمالاً در سدۀ 3ق‌م‌ در یونان‌ ساخته‌ شده‌ است‌. در حقیقت‌، در دوران‌ شكوفایی دانش‌ ستاره‌شناسی یونانیان‌، دو دستگاه‌ اندازه‌گیری متفاوت‌، یكی به‌ نام‌ اسطرلاب‌ حلقوی، و دیگری به‌ نام‌ اسطرلاب‌ مسطح‌ کاربرد داشته‌ است‌. آنچه‌ بطلمیوس‌ در مجسطی (p.143) با عنوان‌ اسطرلاب‌ از آن‌ سخن‌ می‌گوید، همان‌ نوع‌ حلقوی اسطرلاب‌ است‌ كه‌ بعدها در جهان‌ اسلام،‌ ذات‌الحلق‌ نـامیده‌ شد و برخی نیز آن‌ را اسطرلاب‌ ذات‌الحلق‌ نـامیدند (نك‍ : ابن‌ندیم‌، 332-333؛ بیرونی‌، القانون‌ المسعودی، 798-801؛ یعقوبی‌، 151، 153-154؛ PR, 1798 ؛ كلامروت‌، 23-25؛ تومر، 323). گفته‌ می‌شود اِبَرخُس (ه‍ م؛ د پس‌ از 127ق‌م‌) دگرگونیهایی در این‌ ابزار پدید آورده‌ بوده‌، و احتمالاً بطلمیوس‌ (سدۀ 2م‌) نیز به‌ ابتكار خویش‌، اجزائی بدان‌ افزوده‌ بوده‌، و آن‌ را برای اندازه‌گیری تفاوت‌ طول‌ نجومی ماه‌ و خورشید و نیز تعیین‌ موضع هر ستاره‌ نسبت‌ به‌ دائرة‌البروج‌، یعنی طول و عرض نجومی آن‌، به کار می‌برده است (ابن‌ ندیم‌، 342؛ كینگ‌، «مجموعه‌ها...»، 106؛ PR, 1798-1799).

    ادامه مطلب
  • برف
    محمد میرشکرایی

    یخ متبلور حاصل از انجماد مستقیم بخار آب، پیش از تبدیل شدن به باران. دربارۀ برف با توجه به شکل، خصوصیات ظاهری، فصل و زمان بارش، باورها و اعتقادات فراوانی پدید آمده است.

    ادامه مطلب
  • بهمنگان
    معصومه ابراهیمی

    یا بَهْمَنْجَنه، بَهْمَنْجه، بَهْمَنْچَنه، یکی از جشنهای بزرگ و کهن ایرانی پیش و پس از اسلام.

    ادامه مطلب

تازه های نشر مرکز

اخبار و گزارش

کارگاه و سمینار

مقالات دائرة المعارف بزرگ اسلامی براساس موضوع

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: