معرفت‌شناسی و تاریخ علم / دکتر رشدی راشد - بخش دوم و پایانی
معرفت‌شناسی و تاریخ علم / دکتر رشدی راشد - بخش دوم و پایانی

چگونه ممکن است وسوسه نشویم تا چنین اموری را که به‌سادگی قابل شناسایی هستند، با اشخاص، عناوین و نهادها توصیف کنیم؟ در واقع همین تمایل است که بر بخش اعظمی از نوشته‌های تاریخی حکمفرماست و خود را با نامهای گوناگونی نشان می‌دهد: تاریخ ایده‌ها، تاریخ اجتماعی علم و غیره. با این حال، اگر با چنین توصیف تجربی ساده‌ای راضی نشویم، تحدید و تعیین جایگاه سنت ساده نیست.

1399/10/24 ۰۹:۱۹
علوم انسانی و مهندسی اجتماعی / رضا داوری اردکانی
علوم انسانی و مهندسی اجتماعی / رضا داوری اردکانی

مهندسی اجتماعی سودای ساختن پیکره‌ای است که اجزاء و اعضایش باهم تناسب ندارند و در جای خود نیستند و در آن پروای چه می‌توان و چه نمی‌توان کرد وجود ندارد به این جهت در آن به علوم اجتماعی هم اعتنا نمی‌شود. حزب بلشویک به هیچ یک از علوم اجتماعی جز علم زبان مجال نداد و علم زبان و نقد ادبی را هم از آن جهت آزاد گذاشت که در آن خطری برای انقلاب نمی‌دید و نمی‌دانست که زبان و ادبیات اگر نه در کوتاه مدت، در زمانی نه چندان دور نظم تصنعی و سست بنیان را از هم می‌پاشاند.

1399/10/24 ۰۸:۵۳
وداع «روشنفكری دینی» با دین / عظیم محمودآبادی
وداع «روشنفكری دینی» با دین / عظیم محمودآبادی

عمری در این خیالِ خام و هوسِ بی‌ثمر طی شد تا كم‌وبیش روشن شد كه «شیر و شكر»ی در كار نیست بلكه در بهترین حالت در تمام این سال‌ها با همان «آبغوره فلزی» سروكار داشته‌ایم كه در تمثیل مخالفانِ سكولارِ روشنفكری دینی به آن اشاره می‌شد.

1399/10/24 ۰۸:۴۸
ادامه مطلب
نظریه ای درباره امیرکبیر / ایرج وامقی
نظریه ای درباره امیرکبیر / ایرج وامقی

درمیان صدراعظم های دوران حکومت قاجاریان، درباره سه تن گفته اند که اگر شرایط و اوضاع و احوال زمانه مناسب بود و هر یک از آنها توفیق می یافت که به کار خود ادامه دهد، تاریخ ایران مسیر دیگری می یافت و به راه دیگری می رفت که خیر و سعادت ملت ایران در آن بود و بهر حال ایران، این که اکنون هست نمی بود و چیز دیگری بود و این سه تن به ترتیب عبارتند از : میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، میرزا تقی خان امیرکبیر و امین الدوله.

1399/10/20 ۰۹:۳۶
آن چه ایران به جهان آموخت / عبدالحسین زرین کوب
آن چه ایران به جهان آموخت / عبدالحسین زرین کوب

ایران باستان به دنیا درس تسامح آموخت، درس عدالت و درس قانون و انضباط یاد داد. به دنیایی که آشور و بابل و مصر و یهود آن را از تعصب و خشونت آکنده بود، نشان داد که با اعمال تسامح بهتر می تواند امپراتوری های بزرگ را از اقوام گونه گون به وجود آورد و اداره کرد.

1399/10/13 ۱۰:۰۹
اصطلاح شعر نو / پرویز ناتل خانلری
اصطلاح شعر نو / پرویز ناتل خانلری

دوستی دیروز به دیدن من آمد. مدتها بود که یکدیگر را ندیده بودیم. سر و روی هم را بوسیدیم و دیداری تازه کردیم. دوستی من و او دوستی ادبی است. من او را دوست دارم. زیرا که شاعر و هنرمندش می دانم. اما او، چون دوستی اش با من هیچ موجبی ندارد که برای او در آن نفعی باشد، شاید چیزی از همین قبیل است. از خودش باید پرسید. آمد و نشست، چنانکه عادت ماست، با آنکه چند ماه از آخرین دیدارمان می گذشت گویی گفتارمان دنبالۀ صحبت دیروز بود.

1399/10/9 ۱۶:۵۳
ادامه مطلب
تهران قدیم در یک قاب
نسخه‌ای به خط پدر شیخ بهائی ره (شیخ حسین عاملی ره )
نسخه‌ای به خط پدر شیخ بهائی ره (شیخ حسین عاملی ره )

نسخه 211 مجموعه سنا شامل دو رساله اشکال التاسیس، تالیف محمد سمرقندی( متوفای 600 قمری ) و دیگری شرح آن، اثر قاضی‌زاده رومی (متوفای 815 قمری) در علم هندسه است. این مجموعه به خط عالم جلیل القدر شیخ حسین بن عبدالصمد عاملی، پدر شیخ بهائی (متوفای 984ق) است که در سال 943 ق در قاهره کتابت نموده و شیخ بهائی آن را مطالعه و وقف کرده و دستخط او نیز در نسخه دیده می‌شود. در آغاز نسخه مهر وی ظاهراً با این نقش حک شده است: « هذا مما وقفه العبد بهاء الدین محمد علی الطلبه الامامیه بتولیه ابن اخیه و سمی ابیه حسین بن عبدالصمد ثم الاتقی من بنیه و بنیهم و لو کان ابعد».

1399/5/29 ۰۴:۳۰
سدی روی رودخانه کرج
سدی روی رودخانه کرج

مطالعات و تحقیقات پیاپی و ممتدی که بیش از مدت سه ماه از طرف مهندسین و کارشناسان ادامه داشت روز سوم مهرجاری، طی یک کمیسیون که در دفتر آقای مهندس میکده مدیرکل لوله‌کشی تشکیل گردید به شکل یک پیشنهاد خلاصه شد. این پیشنهاد ایجاد سدی را پیش‌بینی می‌کرد که برای لوله‌کشی شهر تهران در وهله اول و برای تأمین احتیاجات آب تهران درمرحله دوم کمال ضرورت را دارد.

1399/5/19 ۰۴:۳۰
ادامه مطلب
پهلوانى و جوانمردى در شاهنامه فردوسى درگفت وگو با میرجلال‌الدین کزّازی - بخش دوم
پهلوانى و جوانمردى در شاهنامه فردوسى درگفت وگو با میرجلال‌الدین کزّازی - بخش دوم

استاد دکتر میرجلال‌الدین کزّازی، سخنور، ادیب برجسته و شاهنامه‌شناس پرشور روزگار ماست. در این پرسش و پاسخ که با همراهی دوست گرامی آقای غلامرضا دادخواه انجام گرفته، دکتر کزازی به اجمال در باب آیین پهلوانی و جوانمردی و شیوة عیاری در شاهنامه مطالبی بیان کرده‌است که در چند شماره پیوسته می‌خوانیم.

1399/10/24 ۰۹:۲۵
بهای سنگین مادی‌گرایی در گفت‌ و گو با مصطفی محمدی
بهای سنگین مادی‌گرایی در گفت‌ و گو با مصطفی محمدی

25 قرن پیش، فیلسوف چینی «لائوتسه» این جملات حكیمانه را نوشت:«اگر به دنبال پول و امنیت باشی، قلبت هرگز نرم نخواهد شد. نگران تایید مردم مباش وگرنه زندانی‌شان خواهی شد. كار خودت را انجام بده سپس بازگرد. این است تنها مسیر به سوی آرامش.»

1399/10/24 ۰۸:۴۵
قلمرو جغرافیایی ایران فرهنگی در گفت و گو با گودرز رشتیانی استاد تاریخ دانشگاه تهران – بخش دوم
قلمرو جغرافیایی ایران فرهنگی در گفت و گو با گودرز رشتیانی استاد تاریخ دانشگاه تهران – بخش دوم

عضو هیات‌علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران با اشاره به گستره وسیع فرهنگ و زبان فارسی معتقد است: این زبان در دوره‌های مختلف تاریخی و حکومت سلسله‌های گوناگون در مناطق وسیعی از مصر تا چین و از هند تا بالکان زبان رسمی و دیوانی بوده است.

1399/10/23 ۱۵:۳۰
ادامه مطلب
گزارش تصویری اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار
گزارش تصویری اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار

پنجمین و ششمین مراسم اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار صبح روز سه شنبه 22 مهرماه 1399 با حضور تنی چند از اعضای هیئت داوری ، نمایندۀ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی و برندگان این دوره در مرکز دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

1399/7/23 ۱۱:۰۳
گزارش تصویری آیین رونمایی از مجموعۀ پنج جلدی جغرافیای جامع ایران
گزارش تصویری آیین رونمایی از مجموعۀ پنج جلدی جغرافیای جامع ایران

آیین رونمایی از مجموعهٔ پنج‌جلدی «جغرافیای جامع ایران»، به‌صورت آنلاین، با حضور آقایان کاظم موسوی بجنوردی، دکتر عباس سعیدی، دکتر فرهاد عزیزپور و مهندس احمد آرین‌نیا صبح روز دوشنبه ۱۴ مهر در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

1399/7/14 ۱۶:۱۲
گزارش تصویری از رونمایی از نسخۀ‌برخط دانشنامه‌های مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
گزارش تصویری از رونمایی از نسخۀ‌برخط دانشنامه‌های مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

آیین رونمایی از نسخۀ‌برخط (آنلاین) دانشنامه‌های مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی روز سه شنبه، یکم مهر ماه 1399، با سخنرانی کاظم موسوی بجنوردی، اشرف بروجردی، علی بهرامیان، محمدمهدی محمودی، علی موسوی بجنوردی و مسعود تاره در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

1399/7/13 ۰۸:۲۴
ادامه مطلب

مداخل برگزیده

  • زمستان
    اصغر کریمی

    زِمِسْتان، فصل چهارم و آخرین فصل سال خورشیدی / جلالی، مشتمل بر ماههای دی، بهمن، اسفند (برجهای جدی، دلو، و حوت). زمستان مرکب از «زم» به معنی سردی و «ستان» پسوند زمان است که برای کثرت و نیز ظرفیت به کار می‌رود ( لغت‌نامه ... ).

    ادامه مطلب
  • امیرکبیر
    علی اکبر ولایتی

    اَمیرْكَبیر، محمدتقی فراهانی (1222- 1268ق/ 1807-1852م)، سیاستمدار و صدر اعظم عهد ناصرالدین شاه قاجار. وی در هزاوه در اطراف فراهان دیده به جهان گشود (آدمیت، امیركبیر ... ، 19؛ اقبال آشتیانی، میرزا تقی خان ... ، 1). برخی به وی نسبت سیادت داده، و خاستگاه خانوادۀ او را كرمانشاه دانسته‌اند (اورسل، 263؛ بروگش، 1/ 267؛ گوبینو، «میرزاتقی خان امیر»، 30). پدرش كربلایی محمدقربان كه از خانواده‌ای پیشه‌ور در هزاوه بود (آدمیت، همان، 20)، نخست به عنوان آشپز به خدمت میرزا عیسى قائم مقام (د 1226 ق/ 1811 م) درآمد و سپس در دستگاه فرزند او میرزا ابوالقاسم قائم مقام ناظر آشپزخانه شد. اقبال آشتیانی معتقد است كه كربلایی محمدقربان در اواخر عمر قاپوچی قائم مقام شد (همانجا). وی تا هنگام قتل قائم مقام (1251 ق/ 1835 م) نیز زنده بود (ثقفی، 110). دربارۀ تاریخ دقیق ولادت امیر اختلاف است، ولی سال 1222 ق به نظر درست‌تر می‌رسد (آدمیت، همان، 22؛ امیرخیزی، 91). بر این اساس میرزا تقی خان در هنگام مرگ بیش از 46 سال نداشته است. مادر وی فاطمه سلطان، ملقب به معصومه (آدمیت، همان، 21؛ قاسمخانی، 260) كه در تمام اسناد عهد صدارت امیر از وی به «والدۀ امیرنظام» تعبیر شده است و ظاهراً در اواخر عمر با علی محمدخان قاجار وصلت كرده بوده ( اسناد مكمل ... ، 157/ 389)، در صفر 1276/ سپتامبر 1859 هنوز حیات داشته است (اقبال آشتیانی، همان، 376). 

    ادامه مطلب
  • براون
    پرویز امین

    براون، ادوارد گرَنْویل (1279-1344ق/ 1862-1926م)، خاورشناس انگلیسی و دوستدار ایران و زبان‌فارسی پدرش سربنجامین براون، مدیر یك كارخانۀ كشتی‌سازی بود. او میل داشت پسرش در رشتۀ مهندسی تحصیل كند؛ اما ادوارد پس از اتمام دبیرستان میلی به این رشته در خود نیافت در همین زمان جنگ روسیه و تركیه آغاز شده بود. براون 15 ساله شیفتۀ فداكاریهای ملت ترك برای دفاع از سرزمین خود شد و آرزو كرد به ارتش بپیوندد و به كمك سربازان ترك برود. به همین منظور یادگیری زبان تركی را آغاز كرد؛ اما پدر با ورود وی به ارتش مخالفت كرد و او را به تحصیل در رشتۀ پزشكی در كمبریج تشویق نمود(بالیوزی، 8-9؛ براون، «یك سال...»، 8-9، 5؛ راس، 9؛ مینوی ، 398-399*، به این ترتیب، وی ضمن ادامۀ یادگیری زبان تركی، تحصیل پزشكی را در 1879م در كمبریچ آغاز كرد.

    ادامه مطلب
  • حوزه علمیه
    احمد پاکتچی

    حوزۀ عِلْمیّه، عنوانی که در کاربردی متأخر برای نهاد آموزش دینی نزد شیعۀ امامیه متداول شده، گرچه ماهیت این نهاد آموزشی در طی قرنها وجود داشته است.

    ادامه مطلب
  • حافظ
    آذرتاش آذرنوش,اصغر دادبه,صادق سجادی,علی بلوکباشی,مجدالدین کیوانی,احمد پاکتچی,محمدحسن سمسار,بخش هنر و معماری,علی بیات,اسماعیل شمس,عبدالله مسعودی آرانی,علی میرانصاری,حسین میثمی,توفیق هاشم پور سبحانی,بهاءالدین خرمشاهی,سعید کردمافی,سیروس شمیسا,حسن نکوروح,صفر عبدالله,دومینیکو اینجنیتو,طهمورث ساجدی,بهادر باقری

    یکی از بزرگ‌ترین شاعران زبان پارسی که شاید بتوان او را بزرگ‌ترین غزلسرای این زبان دانست. غزل فارسی در سده‌های 6-7ق / 12-13م با شاعرانی چون عطار، مولوی و سعدی، با مضامین عارفانه و عاشقانه به کمال خود رسید، ولی غزلهای حافظ دارای خاصیت و کیفیت دیگری است.

    ادامه مطلب

تازه های نشر مرکز

اخبار و گزارش

  • آیین بدرقۀ دکتر احمد پاکتچی، سفیر ایران در یونسکو در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

    دکتر احمد پاکتچی، عضو شورای عالی علمی و مدیر بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، به عنوان سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در یونسکو منصوب شد. به همین مناسبت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی صبح روز یکشنبه 21 دی ماه 1399، در مراسمی از ایشان تجلیل به عمل آورد.

    ادامه مطلب
  • دولت ایران برای مرمت طاق کسری اعلام آمادگی کرد

    طاق کسری از حمله اعراب، سیل دجله و هجوم داعش جان به در برد اما عدم مرمت آن طی سالیان گذشته، سرنوشت مهم‌ترین اثر امپراطوری ساسانی را در تیسفون، پایتخت ایرانشهر در هاله‌ای از ابهام برده است. در تازه‌ترین حادثه، بخش دیگری از طاق کسری فرو ریخت و یکبار دیگر آه از نهاد فعالان میراث فرهنگی ایران برآورد.

    ادامه مطلب
  • برگزاری مراسم بزرگداشت استاد حسین خدیو‌جم

    مراسم بزرگداشت مجازی مرحوم استاد حسین خدیوجم، نسخه‌پژوه و مترجم برجسته کشورمان، دیروز، دوشنبه ۲۲ دی ماه به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.

    ادامه مطلب
  • شیرین بیانی: تاریخ، علمی زنده است

    شب پانصد و نود و ششم بخارا به بزرگداشت شیرین بیانی پژوهشگر و نویسنده حوزه تاریخ اختصاص داشت که امروز یکشنبه 21 دی به صورت مجازی و با سخنرانی ژاله آموزگار، منصوره اتحادیه، شیرین بیانی و غیره برگزار شد.

    ادامه مطلب
  • بررسی کتاب «حکمت عملی از نگاه سه فیلسوف مسلمان»

    گروه فلسفه، کلام، ادیان و عرفانِ شورای بررسی متون و کتب علوم انسانیِ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با همکاری معاونت پژوهشی دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد دانشگاه امام صادق (ع)، روز دوشنبه 8 دی ماه 1399، نشستی مجازی با عنوانِ «بررسی و ارزیابی کتاب حکمت عملی از نگاه سه فیلسوف مسلمان فارابی، ابن‌سینا و ملاصدرا» برگزار کرد. در این نشست حجت‌الاسلام دکتر محمد ذبیحی (مؤلف کتاب)، دکتر محسن جوادی و دکتر حسین هوشنگی حضور داشتند.

    ادامه مطلب

کارگاه و سمینار

مقالات دائرة المعارف بزرگ اسلامی براساس موضوع

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: