لابه لای اسناد

کتاب شمس‌الحساب الفخری از مجموعۀ نسخه‌های خطی اهدایی روانشاد سلطانعلی سلطانی شیخ‌الاسلامی بهبهانی است که در خرداد 1368به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اهدا شد. انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی چاپ عکسی این نسخۀ بی‌نظیر را در سال 1387 منتشر کرد. استاد ایرج افشار در مقدمۀ نسبتاً مفصل خود بر این کتاب، از اهمیت علمی و نکته‌های مربوط به احوال مؤلف و نسخه‌شناسی این اثر، با دقت شایستۀ موضوع، سخن گفته است.

جُنگ یا ژنگ یا بیاض و سفینه، دفتری بوده است که بسیاری از دانشمندان در سفر و حضر، همراه داشته، یادداشت‌های گوناگون، یا رساله یا سروده‌های دلچسب از خود یا دیگران را معمولاً بی‌نظم و ترتیبی در آن گرد می‌آورده‌اند.

«شاهنامۀ فردوسی همراه با خمسۀ نظامی» نسخه‌ای کهن از شاهنامۀ فردوسی است که از سه چهار قرن پیش در خاندان قدیمی سعدلو، یکی از خاندان‌های مقیم نخجوان و آذربایجان نگهداری می‌شده است.

اسناد ملی و میراث مکتوب مجموعه ای از اندیشه ها، ارزش‌ها، فرهنگ و تغییر و تحولات ملت‌ها هستند که بخش بزرگی از گذشته را بازگو می‌کنند. هر یک از آثار مکتوب، سند اندیشه و خط مشی و سیر تحولات گذشتگان در بستر شرایط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی آن کشور است که به آیندگان واگذار می‌شود و پشتوانه اصالت تاریخ و بالندگی ملی است.

۱۹ اردیبهشت به پیشنهاد مرکز پژوهشی میراث مکتوب و با تصویب شورای فرهنگ عمومی به عنوان روز اسناد ملی و میراث مکتوب انتخاب شده است، در پاسداشت این روز، یکی از اسناد موزۀ ملّی ایران به دوستداران موزه معرفی می‌شود.

نسخه‌ای نفیس از «کلیات سعدی» با تاریخ کتابت سده هشتم هجری قمری، به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین دست‌نویس‌های این اثر، در فهرست حافظه جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

یكی از غنی‌ترین اسناد دیپلماسی ایران در دوره حكومت پهلوی دوم به اسناد دیپلماسی اداره فرهنگی و اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه بازمی‌گردد كه از تنوع بسیار زیاد محتوایی و موضوعی برخوردار است. به ویژه اینكه هنگام كار روی استخراج این اسناد دریافتم كه گویا ایران ایده و اندیشه راه‌اندازی موافقت‌های دوجانبه فرهنگی را پایه‌گذاری كرده است.

نسخه‌ای از ترجمه آلمانی «گلستان سعدی» اثر آدام اولئاریوس، از نخستین مواجهه‌های ادبیات فارسی با جهان آلمانی‌زبان، در مخازن سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شود.

محمدعلی فروغی: اگر مهر من نسبت به وطن تنها از آن سبب باشد که خود از آن مرز و بوم هستم و بخواهم این عنوان را وسیله‌ی مغایرت خویش و بیگانه قرار داده و از اختلاف و نفاق بین مردم برای خود استفاده کنم این وطن‌پرستی نیست، خودپرستی است، و مانند تعصب دینی آن جماعت از ارباب ادیان که اختلاف دین و مذهب و نفاق بین مردم را وسیله‌ی منافع و اعتبارات شخصی و فرقه‌ای قرار می‌دادند مذموم است، و باید مردود باشد.

سند تازه ارائه‌شده در این شماره، گوشه‌ای از نخستین تلاش‌های اداری ایران برای تنظیم مقررات کتابخانه‌های عمومی در سال‌های پایانی دورۀ قاجار را نشان می‌دهد.