پدیده های ایرانی در زبان و ادبیات عرب / آذرتاش آذرنوش
پدیده های ایرانی در زبان و ادبیات عرب / آذرتاش آذرنوش

رابطۀ زبان فارسی و عربی را در سه سطح باید بررسی کرد: تأثیر عربی در فارسی، فارسی در عربی، ادبیات تطبیقی. در این مقاله که به مرحلة نخست می پردازد، نشان داده شده که از دوران ساسانی (= جاهلی عرب)، زبان عربی تعدادی واژۀ فارسی (105 واژه شناسائی شده) با مفاهیم آنها وام گرفته است.

1400/7/26 ۰۹:۵۹
آذرتاش آذرنوش روایتگر حدیث نیازمندی اعراب به فرهنگ ایرانی / کاظم موسوی بجنوردی
آذرتاش آذرنوش روایتگر حدیث نیازمندی اعراب به فرهنگ ایرانی / کاظم موسوی بجنوردی

در این چند روز درباره مرحوم دکتر آذرتاش آذرنوش بسیار گفته و نوشته شده است. با وجود این که ۳۶ سال از محضر این دانشمند بی نظیر که از مشایخ و اعاظم مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بود، بهره مند و بسیار با او محشور بوده ام؛ باز نگارش مطلبی که در عین تکراری نبودن، شایسته و زیبنده این شخصیت فرزانه و فرهیخته باشد، برایم صعب و سخت می نمود.

1400/7/26 ۰۸:۳۷
کهن‌ترین نسخه‌ی دیوان حافظ / مریم مشرف
کهن‌ترین نسخه‌ی دیوان حافظ / مریم مشرف

چاپ کهن‌ترین نسخهٔ کامل دیوان حافظ از روی نسخهٔ مورخ ۸۰۱ باردیگر نور تازه‌ای بر حوزهٔ حافظ پژوهی افکند. این نسخه در سال ۱۳۹۴ به کوشش بهروز ایمانی در انتشارات مرکز پژوهشی میراث مکتوب به چاپ رسید.

1400/7/21 ۱۰:۵۹
ادامه مطلب
واژه ای از شاهنامه / یحیی ماهیار نوابی
واژه ای از شاهنامه / یحیی ماهیار نوابی

چند ماه پیش استاد مینوی، "داستان رستم و سهراب" را که زیر نظر ایشان در کمال خوبی و زیبایی چاپ شده است و همراه است با یادداشتهایی که موشکافی‌ها و باریک‌بینی‌ها و ژرف نگرشنی‌ها و تردیدهای دانشمندانه و ادیبانه استاد را می رساند، و در آن جابجا، بر زیر و زبر واژه هایی زیر و زیرهایی با دست گذاشته شده است، تا ابهام و تردید در خواندن آنها را، از اندیشۀ خواننده بسترد، برای من فرستادند و از من خواستند تا، اگر بتوانم، سطری چند دربارۀ شاهنامه و برای بنیاد شاهنامه و چاپ در مجلۀ "سیمرغ" بفرستم.

1400/7/11 ۱۱:۳۲
سید اشرف الدین حسینی گیلانی نسیم شمال / حبیب یغمایی
مشیرالدوله و ایران باستان / محمدابراهیم باستانی پاریزی
مشیرالدوله و ایران باستان / محمدابراهیم باستانی پاریزی

از کتابهای مهم تاریخ ایران، ایران باستان مشیرالدوله است که باید گفت بعد از ترجمه های اعتمادالسلطنه در باب ساسانیان و اشکانیان، نخستین کتابی است که بر اصول علمی برای تاریخ قدیم ایران نوشته شده است. از جهت اهمیتی که این کتاب دارد، سطوری چند در باب کیفیت تدوین آن در اینجا نوشته می شود.

1400/6/8 ۱۰:۴۷
ادامه مطلب
منهج الهدایه رضا قلی‌خان هدایت در وقایع کربلا
کتابخانه و موزه ملی ملک میزبان قدیم‌ترین کتاب چاپی «القانون فی الطب» ابن سینا
کتابخانه و موزه ملی ملک میزبان قدیم‌ترین کتاب چاپی «القانون فی الطب» ابن سینا

ابوعلی حسین بن عبدالله بن حسن بن علی بن سینا به القاب و نام‌هایی گوناگون مانند ابوعلی سینا، ابن سینا و شیخ‌الرییس مشهور بود. او به سال ۳۵۹ خورشیدی در بلخ متولد شد و در سال ۴۱۶ خورشیدی پس از سفرهایفراوان علمی و گاه مهاجرت‌های اجباری در همدان چشم از جهان فروبست.

1400/6/15 ۱۰:۲۴
نسخ طبی ابن سینا در کتابخانه مجلس
نسخ طبی ابن سینا در کتابخانه مجلس

به مناسبت روز بزرگداشت ابوعلی سینا و روز پزشک، تصاویر صفحات آغازین تعدادی از نسخ طبی تألیف ابن سینا که در بخش خطی کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود، تقدیم می‌گردد.

1400/6/7 ۱۲:۴۶
ادامه مطلب
 پژوهش‌هایی درباره آثار علمی و فلسفی ابن‌سینا در گفت و گو با جعفر آقایانی چاوشی
پژوهش‌هایی درباره آثار علمی و فلسفی ابن‌سینا در گفت و گو با جعفر آقایانی چاوشی

جعفر آقایانی چاوشی: ما ایرانیان چنانکه باید و شاید، بزرگان علمی و فلسفی خود از جمله ابن‌سینا را نشناخته‌ایم و همین موضوع موجب شده تا نتوانیم متاع ارزشمند خود را در بازار جهانی عرضه کنیم؛ درحالی‌که غربیان در این زمینه به‌شدت از ما پیشی گرفته‌اند.

1400/7/28 ۰۸:۵۹
گفت‌وگو با سهیلا ترابی‌فارسانی درباره وضعیت تاریخ‌نگاری زنان در دوره معاصر
گفت‌وگو با سهیلا ترابی‌فارسانی درباره وضعیت تاریخ‌نگاری زنان در دوره معاصر

سهیلا ترابی‌فارسانی می‌گوید: امروز پژوهش‌های تاریخی درباره زنان در حال تکرار است و برای برون‌رفت از این روند باید مقداری روش‌شناسی جدید استفاده شود و به سمت طبقه متوسط و فرودست و آن بخش‌هایی رفت که کمتر به آنها توجه شده است و در مسیر تاریخ‌نگاری نادیده گرفته شدند.

1400/7/25 ۱۱:۲۶
گفت‌وگو با جواد اصغری، مولف کتاب «تاریخ زبان‌های سامی»
گفت‌وگو با جواد اصغری، مولف کتاب «تاریخ زبان‌های سامی»

اصغری، دانشیار دانشگاه تهران می‌گوید: بیشترین زمان حضور و بروز زبان سامی در ایران دوره هخامنشیان است که به زبان درباری تبدیل شده است و بسیاری از اسناد آن دوره به زبان آرامی و سریانی است، همچنین کتیبه‌ای که در جزیره فیل‌ها در مصر پیدا شده است که متعلق به دوره استیلای هخامنشیان بر مصر است، این کتیبه به زبان آرامی است.

1400/7/24 ۰۹:۱۵
ادامه مطلب
تصاویری از گنجینه پنج‌هزار ساله ایران در لندن
تصاویری از گنجینه پنج‌هزار ساله ایران در لندن

۳۰۰ اثر از پنج‌هزار سال پیش تا تاریخ معاصر ایران در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن به نمایش گذاشته شده است، اما آن‌ها چه آثاری هستند که توجه تاریخ‌دان‌ها و رسانه‌های خارجی را به خود جلب کرده‌اند.

1400/3/8 ۱۱:۲۵
گزارش تصویری اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار
گزارش تصویری اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار

پنجمین و ششمین مراسم اعطای جایزۀ گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار صبح روز سه شنبه 22 مهرماه 1399 با حضور تنی چند از اعضای هیئت داوری ، نمایندۀ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی و برندگان این دوره در مرکز دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

1399/7/23 ۱۱:۰۳
گزارش تصویری آیین رونمایی از مجموعۀ پنج جلدی جغرافیای جامع ایران
گزارش تصویری آیین رونمایی از مجموعۀ پنج جلدی جغرافیای جامع ایران

آیین رونمایی از مجموعهٔ پنج‌جلدی «جغرافیای جامع ایران»، به‌صورت آنلاین، با حضور آقایان کاظم موسوی بجنوردی، دکتر عباس سعیدی، دکتر فرهاد عزیزپور و مهندس احمد آرین‌نیا صبح روز دوشنبه ۱۴ مهر در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

1399/7/14 ۱۶:۱۲
ادامه مطلب

مداخل برگزیده

  • تهران
    اصغر دادبه,علی بلوکباشی,احمد پاکتچی,شیوا جعفری,علی کرم همدانی,محمدجواد انواری,علی محمد مرادیان منفرد,بهروز محمودی بختیاری,ساسان فاطمی,کامران صفامنش

    تِهْران، پایتخت و بزرگ‌ترین شهر ایران، نیز استان و شهرستانی به همین نام در شمال مرکزی ایران.

    ادامه مطلب
  • تیمورتاش، عبدالحسین
    رضا آذری شهرضایی

    تِیْمورْتاش، عبدالحسین (ح 1260- مهر 1312ش/ 1881 – اکتبر 1933م)، ملقب به مُعزّزالملک و سردار معظم، دولتمرد مشهور ایرانی.

    ادامه مطلب
  • امیرکبیر
    علی اکبر ولایتی

    اَمیرْكَبیر، محمدتقی فراهانی (1222- 1268ق/ 1807-1852م)، سیاستمدار و صدر اعظم عهد ناصرالدین شاه قاجار. وی در هزاوه در اطراف فراهان دیده به جهان گشود (آدمیت، امیركبیر ... ، 19؛ اقبال آشتیانی، میرزا تقی خان ... ، 1). برخی به وی نسبت سیادت داده، و خاستگاه خانوادۀ او را كرمانشاه دانسته‌اند (اورسل، 263؛ بروگش، 1/ 267؛ گوبینو، «میرزاتقی خان امیر»، 30). پدرش كربلایی محمدقربان كه از خانواده‌ای پیشه‌ور در هزاوه بود (آدمیت، همان، 20)، نخست به عنوان آشپز به خدمت میرزا عیسى قائم مقام (د 1226 ق/ 1811 م) درآمد و سپس در دستگاه فرزند او میرزا ابوالقاسم قائم مقام ناظر آشپزخانه شد. اقبال آشتیانی معتقد است كه كربلایی محمدقربان در اواخر عمر قاپوچی قائم مقام شد (همانجا). وی تا هنگام قتل قائم مقام (1251 ق/ 1835 م) نیز زنده بود (ثقفی، 110). دربارۀ تاریخ دقیق ولادت امیر اختلاف است، ولی سال 1222 ق به نظر درست‌تر می‌رسد (آدمیت، همان، 22؛ امیرخیزی، 91). بر این اساس میرزا تقی خان در هنگام مرگ بیش از 46 سال نداشته است. مادر وی فاطمه سلطان، ملقب به معصومه (آدمیت، همان، 21؛ قاسمخانی، 260) كه در تمام اسناد عهد صدارت امیر از وی به «والدۀ امیرنظام» تعبیر شده است و ظاهراً در اواخر عمر با علی محمدخان قاجار وصلت كرده بوده ( اسناد مكمل ... ، 157/ 389)، در صفر 1276/ سپتامبر 1859 هنوز حیات داشته است (اقبال آشتیانی، همان، 376). 

    ادامه مطلب
  • بازار
    حسن رضایی باغ بیدی,صادق سجادی,عباس سعیدی,علی بلوکباشی,عنایت الله رضا,عنایت الله فاتحی نژاد,احمد پاکتچی,اردوان امیرشاهی

    بازار، محلی معین برای دادوستد کالا، اغلب با مجموعه‌ای از ابنیه که به تناسب زمان و مکان از ساختار مادی و معماری خاصی برخوردار است. بازار مجازاً بر وضعیت کالا در محل و زمان مشخص یا نامحدود از لحاظ عرضه و تقاضا نیز اطلاق می‌گردد.

    ادامه مطلب
  • بیرونی
    یونس کرامتی

    بیرونی‌، ابوریحان‌ محمد بن‌ احمد بیرونی‌ خوارزمی‌ (362- پس‌ از 440 ق‌ /973- 1048 م‌)، دانشمند پرآوازۀ ایرانی‌. وی‌ در میان‌ دانشمندان‌ دورۀ اسلامی‌ بیشتر با كنیۀ خود و به‌ ندرت‌ با نسبت‌ خوارزمی‌ شناخته‌ می‌شود، اما پژوهشگران‌ اروپایی‌ معمولاً او را بیرونی‌ می‌نامند.

    ادامه مطلب

تازه های نشر مرکز

اخبار و گزارش

کارگاه و سمینار

مقالات دائرة المعارف بزرگ اسلامی براساس موضوع

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: