حجّتِ دوستی و برهان مروّت و مدارا / کاظم موسوی بجنوردی
او مردِ دانشمندی است / احمدرضا بهرام‌پور عمران
او مردِ دانشمندی است / احمدرضا بهرام‌پور عمران

روشِ پژوهش و تدریسِ استاد ابوالقاسمی بر دقّت و نگرشِ علمی استوار بود. هرکه به آثارِ ایشان مراجعه‌ کرده‌باشد، می‌داند که مبالغه‌آمیز نیست اگر بگوییم ایشان سطری و عبارتی را به‌گزافه و بی‌سببی بر کاغذ نمی‌آوردند.

1401/11/18 ۱۲:۲۰
چرا نویسندگان ادبی و فرهنگی ایران، بدون جانشین‌اند؟ / حسین مسرّت
چرا نویسندگان ادبی و فرهنگی ایران، بدون جانشین‌اند؟ / حسین مسرّت

این پرسشی است که بیش از سی سال است ذهن نگارنده را درگیر کرده است. تقریباً به‌استثنای چند مورد نادر مانند دکتر محمود افشار و فرزند نامورش استاد ایرج افشار، تقریباً تمامی نویسندگان و پژوهشگران برجسته و نامی ایران (و شاید حتی جهان) در حوزه‌های فرهنگ، ادب، تاریخ، جغرافیا، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و غیره و در یک کلام، علوم انسانی، فرزندانی بی‌علاقه نسبت به کار و روش پدر یا مادر دارند.

1401/11/16 ۱۲:۲۵
ادامه مطلب
درباره جشن سده / مهرداد بهار
درباره جشن سده / مهرداد بهار

روزی هوشنگ با یک‌صد تن ازیاران به کوه رفت. ماری عظیم به سوی او ویارنش فراز آمد. هوشنگ سنگی به سوی مار پرتاب کرد. سبگ بر سبگ آمد و از برخورد دو سنگ آتش پدیدار گشت و مار بسوخت. پدید آمدن آتش را جشن گرفتند و آن‌را سده نامیدند.

1401/11/10 ۱۳:۰۶
آیین مهر و ورزش باستانى / مهرداد بهار
آیین مهر و ورزش باستانى / مهرداد بهار

معمولاً منشأ ورزش باستانى ایران را در آغاز دوره اسلامى می‌‏جویند و آن را پوششى بر کوشش ایرانیان میهن‌‏دوست در فراگرفتن شیوه‌‏هاى نبرد با کمان و سپر وجز آن بر ضد تازیان می‌‏دانند. هرچند ممکن است این ورزش به این منظور یارى رسانیده باشد، ولى خطائى بزرگ است اگر سنت ورزش باستانى را به زمانى چنین نزدیک تاریخى نسبت دهیم.

1401/10/14 ۱۱:۱۹
ذوالقرنین یا کوروش / علامه محمد حسین طباطبایى
ذوالقرنین یا کوروش / علامه محمد حسین طباطبایى

در شأن نزول بخشی از سوره مبارک کهف چنین گفته‌اند که جمعی از یهودیان سؤالاتی از پیامبر اکرم(ص) کردند و از آن جمله درباره ذوالقرنین پرسیدند که این آیات نازل شد: «از تو درباره ذوالقرنین می‌پرسند. بگو: به‌زودی چیزی از او برای شما خواهم خواند. ما در زمین به او امکاناتی دادیم و از هر چیزی وسیله‌ای بدو بخشیدیم.

1401/9/16 ۱۲:۴۴
ادامه مطلب
نخستین آگهی‌ تجاری ایران
نخستین آگهی‌ تجاری ایران

نخستین آگهی تجاری در تاریخ مطبوعات ایران، در شماره ششم از سال اول روزنامه وقایع اتفاقیه در نیمه اسفند سال۱۲۲۹ منتشر و به این ترتیب، تبلیغات بازرگانی در مطبوعات ایران، ۱۴سال پس از انتشار نخستین روزنامه کشور یعنی کاغذ اخبار و پانزده سال بعد از رواج کاربرد آگهی در مطبوعات غربی آغاز شد.

1401/8/3 ۱۰:۰۴
محرم سال 1289 به روایت ناصرالدین شاه
محرم سال 1289 به روایت ناصرالدین شاه

تهران در دوران قاجار تکایای بسیاری داشت که در دهه عاشورا و سایر روزهای عزاداری مورد استفاده عزاداران حسینی قرار می‌گرفت. مهم‌ترین تکیه تهران که اینک اثری از آن باقی نمانده، تکیه دولت تهران بود. در این گزارش به خاطرات ناصرالدین شاه در دهه عاشورای سال ۱۲۸۹ هجری قمری یعنی یکسال پیش از پایان بنای تکیه دولت آمده است.

1401/5/18 ۰۹:۴۶
سندی که می‌گوید فارسی زبان رسمی هندوستان بوده
ادامه مطلب
جایگاه تاریخ‌نگاری اجتماعی در ایران در گفت‌وگو با سمیه‌السادات شفیعی
جایگاه تاریخ‌نگاری اجتماعی در ایران در گفت‌وگو با سمیه‌السادات شفیعی

سمیه‌سادات شفیعی گفت: من این نگاه بسیار دقیق را به این موضوع دارم که بحث مطالعات زنان چه در ساحت آکادمیک خود و چه در ساحت اندیشه‌ورزی باید مبتنی باشد بر داده‌های بومی و از مسیر آن بتواند با تحقیقات روشمند داده‌های بیشتری جمع‌آوری کند و به تولید دانش بینجامد.

1401/11/8 ۱۳:۱۶
چشم‌انداز آتی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در گفت‌وگو با کاظم موسوی‌بجنوردی
چشم‌انداز آتی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در گفت‌وگو با کاظم موسوی‌بجنوردی

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی مؤسّسه‌ای علمی، پژوهشی است که درسال 1362 به وسیله کاظم موسوی‌بجنوردی تاسیس شد. هدف این مرکز، تدوین و انتشار دانشنامه‌های عمومی و تخصصی درابعاد مختلف معارف بشری به‌ویژه، فرهنگ و کتاب‌های مرجع است.

1401/10/24 ۱۱:۰۰
فاکسیمیله فرصت یا تهدید چاپ نسخه‌های خطی در گفت‌وگو با محمدرضا فاضل هاشمی
ادامه مطلب
گزارش تصویری برگزاری آیین یادبود  «سیّداحمد وکیلیان» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
رونمایی از کتاب «جنگ‌های صلیبی» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
حضور رئیس مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی در آیین تشییع آیت‌الله‌العظمی موسوی بجنوردی
ادامه مطلب

مداخل برگزیده

  • زمستان
    اصغر کریمی

    زِمِسْتان، فصل چهارم و آخرین فصل سال خورشیدی / جلالی، مشتمل بر ماههای دی، بهمن، اسفند (برجهای جدی، دلو، و حوت). زمستان مرکب از «زم» به معنی سردی و «ستان» پسوند زمان است که برای کثرت و نیز ظرفیت به کار می‌رود ( لغت‌نامه ... ).

    ادامه مطلب
  • خوی
    قاسم مهرعلیزاده

    زیستگاهی بسیار کهن، شهرستان و شهری در استان آذربایجان غربی.

    ادامه مطلب
  • انزلی
    عنایت الله رضا

    اَنْزَلی، شهرستان و شهری بندری در استان گیلان و تالابی به همین نام در این شهرستان. 

    ادامه مطلب
  • برف
    یونس کرامتی

    بَرْف، از پدیده‌های جوی که اغلب طبیعی‌دانان قدیم، در چگونگی پیدایش آن سخنانی گفته‌اند. در این مقاله نخست آراء یونانیان، با تکیه بر الآثار العلویه، نوشتۀ ارسطو، و رساله‌ای به همین نام از تئوفراستوس و نیز الآراءالطبیعیه منسوب به پلوتارک که امروزه آن را از آئتیوس آمدی می‌دانند، نقل، و سپس تأثیر آنها بر نظرات دانشمندان بررسی شده است.

    ادامه مطلب
  • بهمن
    عسکر بهرامی

    بَهْمَن‌، نام‌ یازدهمین‌ ماه‌ سال‌ و دومین‌ ماه‌ فصل‌ زمستان‌ در تقویم‌ كنونی‌ ایران‌ و نیز نام‌ دومین‌ روز هر ماه‌ شمسی‌ در تقویم‌ ایرانیان‌ باستان‌. 

    ادامه مطلب

تازه های نشر مرکز

اخبار و گزارش

  • سهروردی مقام و منشا موسیقی را عالم مثال می‌داند

    سی‌وهشتمین نشست از مجموعه درس‌گفتارهایی درباره‌ی سهروردی به «موسیقی سنتی در آرای حکمی و عرفانی سهروردی» اختصاص داشت که با حضور محمدرضا عزیزی (پژوهشگر هنر و نویسنده‌ی کتاب تحلیل زیبایی‌‌شناسی موسیقی دستگاهی ایران) چهارشنبه ۱۲ بهمن برگزار شد.

    ادامه مطلب
  • سکه‌ها حلقه مفقوده یک دوره تاریخی است

    طرح «مستندسازی سکه‌های پیش از اسلام موزه و مخزن کرمان» با هدف مستند‌سازی 250 سکه ساسانی از مجموعه سکه‌های موزه کرمان در گروه زبان‌های باستانی و متون کهن پژوهشکده زبان شناسی، کتیبه‌ها و متون انجام شد.

    ادامه مطلب
  • نیم‌نگاهی پژوهشی به نظام آموزشی و معماری مدارس ایران

    بین نظام آموزشی حاکم بر مدرسه‌ها و فضای ساختمان و معماری آن‌ها، ارتباط تنگاتنگی وجود دارد و این موضوع ضرورت توجه به معماری مدارس و فضاهای آموزشی را می‌طلبد. در این گزارش پژوهشی قصد داریم مرور کوتاهی بر ارتباط بین معماری فضای مدرسه‌ها و تحولات نظام آموزشی از دوران سنتی به دوران مدرن داشته باشیم.

    ادامه مطلب
  • نگاهی به تاریخچه دبیرستان ماندگار البرز و شروع پیدایش آموزش عالی در ایران

    گاهی فقط حضور یا نام یک فرد برای اعتبار بخشیدن به یک مجموعه کافی است، اما داستان "دبیرستان ماندگار البرز"، حکایت دیگری است. حکایت «نامدارانی» است که برای ماندگاری «ایران» تلاش کرده‌اند و این نام‌هاست که «البرز» را هم نامدار و هم ماندگار نگاه داشته است.

    ادامه مطلب
  • نوشتن به زبان آدمیزاد

    نشست هفتگی مرکز فرهنگی شهر کتاب در روز سه‌شنبه یازدهم بهمن به نقد و بررسی کتاب «اخلاق نوشتن» اختصاص داشت و با حضور حسین معصومی‌همدانی، ضیاء موحد، علی صلح‌جو، هومن پناهنده و امید طبیب‌زاده برگزار شد.

    ادامه مطلب

کارگاه و سمینار

مقالات دائرة المعارف بزرگ اسلامی براساس موضوع

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: