الوان ناری و نوری در قرآن و عرفان / حسن بلخاری
الوان ناری و نوری در قرآن و عرفان / حسن بلخاری

نگارگری اسلامی بدون تردید متأثر از بنیان‌ها و اصول نظری حاکم بر اندیشه و عقیده اسلامی است. در نگاه اول به نظر می‌رسد این تأثیر در ساحت معنا و محتوا، حضور و ظهوری بارز دارد که البته به دلیل حاکمیت اصل تجلی در هنر و ادب اسلامی، نظری صائب و درست است؛ اما تأمل و تحقیق در نگارگری ناب اسلامی که در بستر ذوق و زیبایی ایرانی کامل شد، نشان می‌دهد حوزه این تأثیر، دامن فرم و ساختار چنین آثاری را نیز در بر گرفته و بنابر این طرح و رنگ و نور نیز، تلألؤ معانی و اصول حاکم بر اندیشه و عقیده اسلامی اند.

1402/12/1 ۱۰:۴۸
سلوك حسینی؟ / احمد مسجدجامعی
سلوك حسینی؟ / احمد مسجدجامعی

دیدگاهی وجود دارد كه می‌گوید حسین سید‌الشهدا(ع) برای تشكیل حكومت قیام كرد و در این راه، به شهادت رسید. در صورت پذیرش چنین نگاهی، این پرسش پیش می‌آید كه آیا سایر ائمه نیز به همین شیوه تأسی كرده‌اند؟

1402/11/29 ۱۰:۲۱
جستاری در باب «بنی‌آدم اعضا یکدیگرند…» / ساسان طالع‌ماسوله
جستاری در باب «بنی‌آدم اعضا یکدیگرند…» / ساسان طالع‌ماسوله

یکی از معروف‌ترین ابیات و سخنان زبان و ادب فارسی و فرهنگ ایرانی که به نوعی مثل بدل شده و کمتر ایرانی پیدا می‌شود که آن را نشنیده یا از بر نبوده باشد، سه بیت مشهور سعدی (۶۹۰-۶۰۶ ه.ق) در حکایت دهم از باب اول گلستان «در سیرت پادشاهان» است

1402/11/25 ۱۰:۰۴
ادامه مطلب
چرا کوروش در متون مذهبی ذوالقرنین نامیده شد؟ / مهدی بشارت
گزارش دکتر احمد تفضلی از سفر علمی به سنت‌پترزبورگ
گزارش دکتر احمد تفضلی از سفر علمی به سنت‌پترزبورگ

نخستین نشست شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی (فرهنگستان سوم) ۲۶ شهریور ۱۳۶۹ برگزار شد. زنده‌یاد دکتر احمد تفضّلی (زادۀ ۱۶ آذر ۱۳۱۶ اصفهان)، استاد برجستۀ فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران در تاریخ ۱۱ تیرماه ۱۳۷۰ به عضویت پیوستۀ فرهنگستان برگزیده شد.

1402/9/18 ۱۲:۱۹
مثلث تاریخ: زمان، مکان، انسان / محمدابراهیم باستانی پاریزی
مثلث تاریخ: زمان، مکان، انسان / محمدابراهیم باستانی پاریزی

تاریخ سه بُعد دارد: زمان، مکان، انسان. برای درك بعدنخست همیشه مشكل وجود داشت؛ زیرا زمان نه قابل لمس بود و نه حركتش احساس می‌شد، درنتیجه برای شناختن آن، جز استفاده معمولی از ساعت، وسیله دیگری وجود نداشت؛ اما هیچ حادثه‌ای روی نمی دهد مگر اینكه زمانش رسیده باشد. بعد سوم نیز بیشتر معطوف به نامداران است.

1402/7/19 ۱۱:۳۹
ادامه مطلب
سند «خیلی محرمانه» درباره اسلامی ندوشن!
سند «خیلی محرمانه» درباره اسلامی ندوشن!

سندهایی مربوط به بررسی دو اثر محمدعلی اسلامی ندوشن توسط ساواک و وزارت فرهنگ و هنر در دوران پهلوی نشان می‌دهد درباره آثار او حساسیت‌هایی وجود داشته است.

1402/9/7 ۰۸:۵۶
تصویری از سفر سوم ناصرالدین شاه به بلاد فرنگ
سندی درباره انقراض سلطنت قاجار در کتابخانه مجلس
سندی درباره انقراض سلطنت قاجار در کتابخانه مجلس

در جلسه ۲۱۱ از دوره پنجم مجلس شورای ملی در تاریخ نهم آبان ماه ۱۳۰۴ شمسی مطابق با سیزدهم ربیع‌الثانی ۱۳۴۴ هجری قمری،‌ مجلس شورای ملی با اعمال فشار و حمایت هواداران رضا خان در مجلس، ماده واحده‌ای مبنی بر خلع قدرت و انقراض سلسله قاجار به تصویب رساند تا حکومت قاجاریه پس از یکصد و پنجاه سال سلطنت به پایان رسد و رضا خان پهلوی، رئیس‌الوزرای وقت، زمام امور کشور را در دست گیرد.

1402/8/15 ۱۲:۱۱
ادامه مطلب
از پیشینۀ ورزش پهلوانی تا زورخانۀ علیقلی آقا در گفت‌وگو با محسن بهزاد
از پیشینۀ ورزش پهلوانی تا زورخانۀ علیقلی آقا در گفت‌وگو با محسن بهزاد

«ورزش زورخانه‌ای یا پهلوانی، یکی از اصیل‌ترین ورزش‌های ایران است که در آداب‌ورسوم و باورهای مردم این مرزوبوم ریشه‌ دارد. این ورزش از حدود ‌۱۰۰ سال پیش به‌اشتباه ورزش باستانی نام‌گرفته؛ اما هرچند از این ورزش در دوران قبل از اسلام آثار مشخصی به صورت کتاب‌نوشته در دست نیست، ولی باید با ورزش در ایران باستان مطالعه و بررسی شود.»

1402/11/29 ۱۰:۴۵
حسین پورشریف: «نگارستان» حلقه مفقوده «گلستان» و «بهارستان»!
حسین پورشریف: «نگارستان» حلقه مفقوده «گلستان» و «بهارستان»!

مصحح کتاب «نگارستان» معتقد است: این کتاب حلقۀ مفقودۀ میان گلستان سعدی و بهارستان جامی و برخی دیگر از آثار پیروان سعدی است و جایگاه ویژه‌اش در کتاب‌های ادبی و تعلیمی و تصوّفی قرن هشتم هجری، برجسته و غیرقابل انکار است.

1402/11/28 ۰۷:۲۵
مولانا از زندگی می‌گوید و زندگی متعلق به همه است
مولانا از زندگی می‌گوید و زندگی متعلق به همه است

با آن‌که نامش نهال تجدد است اما ریشه در سنت و تمدن ایرانی دارد. دلبستگی‌اش به زبان و ادبیات فارسی به‌ویژه عرفان را می‌توان در آثاری که تاکنون به نگارش درآورده، پیدا کرد. چنان‌که علقه و دلبستگی‌اش به مولانا موجب شده تا او کتاب‌های «عارف جان سوخته» و « در جستجوی مولانا» را به زبان فرانسوی بنویسد تا مولوی و اندیشه‌های او را به فرانسویان و جامعه غرب بشناساند.

1402/11/25 ۱۱:۰۱
ادامه مطلب
گزارش تصویری شب «محمّدحسن سمسار» در مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی / بخش دوم
گزارش تصویری شب «محمّدحسن سمسار» در مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی / بخش دوم

هفت‌صد‌وسی‌اُمین شب از سلسلۀ شب‌های مجلۀ بخارا با هم‌کاری مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، به تجلیل و تکریم یک‌عمر فعّالیّت علمی «محمّدحسن سمسار»، مشاور عالی بخش هنر و معماری و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اختصاص یافت که عصر دوشنبه، 23 بهمن در این مرکز برگزار ‌شد.

1402/11/25 ۱۲:۴۳
گزارش تصویری شب «محمّدحسن سمسار» در مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی / بخش اول
گزارش تصویری شب «محمّدحسن سمسار» در مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی / بخش اول

هفت‌صد‌وسی‌اُمین شب از سلسلۀ شب‌های مجلۀ بخارا با هم‌کاری مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، به تجلیل و تکریم یک‌عمر فعّالیّت علمی «محمّدحسن سمسار»، مشاور عالی بخش هنر و معماری و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اختصاص یافت که عصر دوشنبه، 23 بهمن در این مرکز برگزار ‌شد.

1402/11/25 ۱۲:۳۳
گزارش تصویری برگزاری آیین رونمایی جلد بیست‌وپنجم دائرةالمعارف بزرگ اسلامی - بخش دوم
ادامه مطلب

مداخل برگزیده

  • دوتار
    ژان دورینگ

    سازی با دو وتر از ردۀ بربطها یا لوتهای دسته‌بلند، از مازندران تا سین‌کیانگ چین. دوتار واژه‌ای فارسی، به معنی «دوسیم» است.

    ادامه مطلب
  • خواجوی کرمانی
    اصغر دادبه

    کمال‌الدین ابوالعطا محمود بن علی بن محمود، مشهور به خواجوی کرمانی یا خواجوی مرشدی کرمانی (ذیحجۀ 689-750 یا 753 / دسامبر 1290- 1349 یا 1352)، شاعر پارسی‌گوی غزل‌سرا، قصیده‌سرا و داستان‌پرداز.

    ادامه مطلب
  • تخت فولاد
    محمد علی مخلصی

    تَخْتِ فولاد، تنها گورستان باقی‌مانده از قبرستانهای متعدد دوران اسلامی شهر اصفهان. این گورستان با قدمتی حداقل از سدۀ 4ق / 10م تا کنون در جنوب شرقی شهر در کنار زاینده‌رود گسترده است

    ادامه مطلب
  • تذهیب
    محمدحسن سمسار

    تَذْهیب، هنری از شاخۀ نگارگری با نقش‌مایه‌های گیاهی و هندسیِ بسیار نازک و ظریفِ شیوه یافته با رنگهای غالب طلا و لاجورد و یکی از ارکان بنیادی کتاب‌آرایی.

    ادامه مطلب
  • ارگ بم
    روزبه زرین کوب

    اَرْگِ بَم [arg-e bam]، قلعه‌ای بزرگ و کهن‌سال در 6 کیلومتری شمال شرقی شهر کنونی بم در استان کرمان که قدمت آن به روزگار پیش از اسلام می‌رسد. ارگ بم بر روی تپه‌ای سنگی بنا شده، و بیش از 300 متر طول و 200 متر عرض آن است (وزیری، جغرافیا...، 92؛ فرمانفرما، 7؛ حکیم، 824؛ باستانی، «ارگ بم»، 28؛ نیز نک‍ ‍: افضل الدین، 71). این ارگ در درون حصارهای شهر کهنۀ بم و در کنار آن قرار گرفته، به گونه‌ای که بر شهر قدیم بم مشرف است (گاوبه، 307؛ وزیری، همانجا؛ پازوکی، 225؛ نیز نک‍‌ : ابن‌حوقل، 2/ 312؛ مینورسکی، 370).

    ادامه مطلب

تازه های نشر مرکز

اخبار و گزارش

کارگاه و سمینار

  • معاصر شدن با کتاب قدسی در تفسیر معاصرانه‌ی قرآن کریم

    نشست هفتگی شهر کتاب در روز سه‌شنبه هشتم اسفند ساعت ۱۶ به بررسی کتاب «تفسیر معاصرانه‌ی قرآن کریم» اختصاص دارد که با حضور دکتر انشا‌الله رحمتی در مرکز فرهنگی شهر کتاب واقع در خیابان شهید بهشتی برگزار می‌شود.

    ادامه مطلب
  • تائیه‌ی ابن‌فارض و جامی

    بیست‌ودومین نشست از مجموعه درس‌گفتارهایی درباره‌‌ی جامی در روز چهارشنبه دوم اسفند ساعت ۱۶ به «بررسی سبک‌شناختی ترجمه‌ای منظوم از تائیه‌ی کبری (سروده‌ی ابن فارض) منتسب به نورالدین عبدالرحمن جامی» اختصاص دارد که با سخنرانی دکتر محمدامیر جلالی در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار می‌شود.

    ادامه مطلب
  • مجموعه آثار ابن خفیف شیرازی

    نشست هفتگی شهر کتاب با همکاری دانشنامه‌ی فارس در روز سه‌شنبه اول اسفند ساعت ۱۶ به نقدوبررسی کتاب «مجموعه آثار ابن خفیف شیرازی» اختصاص دارد که با حضور نصرالله پورجوادی، سعیدکریمی، کورش کمالی سروستانی و معین کاظمی‌فر در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار می‌شود.

    ادامه مطلب
  • بزرگداشت ۹۰ سالگی حسن انوری

    مراسم بزرگداشت حسن انوری، چهره پیشکسوت فرهنگی به مناسبت ۹۰ سالگی‌اش برگزار می‌شود.

    ادامه مطلب
  • جایگاه نظامی در ادبیات ایران بررسی می‌شود

    نشست تخصصی «حکیم نظامی و جایگاه او در ادبیات ایران» با همکاری بنیاد استاد شهریار و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران برگزار می‌شود.

    ادامه مطلب

آخرین مقالات افزوده شده

پربازدیدترین مقالات

مقالات دائرة المعارف بزرگ اسلامی براساس موضوع

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

عضویت در خبرنامه.

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: