سید مرتضی؛ پایه‌گذار مكتب كلامی متاخر شیعه / زهرا قزلباش
سید مرتضی؛ پایه‌گذار مكتب كلامی متاخر شیعه / زهرا قزلباش

باید دانست كه در آن دوران، در تاریكخانه قرن چهارم در جهان اسلام و گیجی پس از عصر غیبت كبری و حرمان ناشی از نبود امام معصوم، در شرایطی كه ورود علوم غربیه و غریبه (بیگانه) به میان مسلمانان، تغییراتی شگرف ایجاد كرده و فضاهایی جدید تحمیل كرده بود و دیگر دینداری بدون پرسش و ایمانِ بلاشك، دست‌كم در میان اهل علم و تفكر معنایی نداشت

1401/9/9 ۱۱:۳۲
ذُکاء مُلک ایران و فلسفه / موسی اکرمی
ذُکاء مُلک ایران و فلسفه / موسی اکرمی

من در گفت‌وگویی پیرامون «مواجهه فلسفی ایرانیان با مدرنیته» با اشاره به نبود «نمود جدّی درخوری از تأمل فلسفی در مدرنیته» در صحنه تفکر ایرانی پس از مشروطه گفته‌ام: «محمدعلی فروغی را تا حد زیادی می‌توان در جایگاهی برتر جای داد.

1401/9/5 ۱۱:۵۱
نقطه‌ی تلاقی فیلسوف، الهی‌دان و جامعه‌شناس / محمدسعید عبداللهی
ادامه مطلب
سرگذشت حسرت‌انگیز یکی از نفیس‌ترین نسخه‌های خطی فارسی ایران به روایت مهدی بیانی
سرگذشت حسرت‌انگیز یکی از نفیس‌ترین نسخه‌های خطی فارسی ایران به روایت مهدی بیانی

مهدی بیانی، بنیانگذار کتابخانه ملی درباره پیشنهاد خرید یک نسخه خطی ماجرایی را که بر او رفته است، به نگارش درآورده و از شور و هیجان و امید و ناامیدی خود برای خرید این نسخه خطی گرانبها می‌گوید.

1401/8/23 ۱۱:۵۰
حافظ و ندای درون مردم / محمدعلی اسلامی ندوشن
حافظ و ندای درون مردم / محمدعلی اسلامی ندوشن

حافظ همه را به طرف خودش مى‏کشد. او شاعرى مردمى است. اگر در خانه‏هاى ایرانى کتاب دیگرى هم نباشد، «دیوان‏حافظ» یافت مى‏شود. رازى در کار حافظ هست که توانسته است تا این حد خود را نزدیک به دل‏ بکند.

1401/7/27 ۱۰:۱۱
همه گویند و سخن گفتن سعدی دگر است / احمد مهدوی دامغانی
همه گویند و سخن گفتن سعدی دگر است / احمد مهدوی دامغانی

مقاله‏‌ی حاضر ناظر بر اقتباسات یا تشابهات سعدی در گلستان و بوستان از اشعار عرب است،ولی مطلقا به«متنبی»و شعر او المامی نشده است،و غرض نهایی از این مقاله،مقابله و مقایسه‌‏ی‏ مضامین مذکور با یک‏دیگر و نمایاندن مقام والای غیرقابل قیاس‏ سعدی با دیگران و اثبات همان فرموده‌‏ی خود اوست که:«همه گویند ولی گفته‌‏ی سعدی دگر است»

1401/4/6 ۱۲:۲۷
ادامه مطلب
نخستین آگهی‌ تجاری ایران
نخستین آگهی‌ تجاری ایران

نخستین آگهی تجاری در تاریخ مطبوعات ایران، در شماره ششم از سال اول روزنامه وقایع اتفاقیه در نیمه اسفند سال۱۲۲۹ منتشر و به این ترتیب، تبلیغات بازرگانی در مطبوعات ایران، ۱۴سال پس از انتشار نخستین روزنامه کشور یعنی کاغذ اخبار و پانزده سال بعد از رواج کاربرد آگهی در مطبوعات غربی آغاز شد.

1401/8/3 ۱۰:۰۴
محرم سال 1289 به روایت ناصرالدین شاه
محرم سال 1289 به روایت ناصرالدین شاه

تهران در دوران قاجار تکایای بسیاری داشت که در دهه عاشورا و سایر روزهای عزاداری مورد استفاده عزاداران حسینی قرار می‌گرفت. مهم‌ترین تکیه تهران که اینک اثری از آن باقی نمانده، تکیه دولت تهران بود. در این گزارش به خاطرات ناصرالدین شاه در دهه عاشورای سال ۱۲۸۹ هجری قمری یعنی یکسال پیش از پایان بنای تکیه دولت آمده است.

1401/5/18 ۰۹:۴۶
سندی که می‌گوید فارسی زبان رسمی هندوستان بوده
ادامه مطلب
گفت‌وگو با ناصر عظیمی به مناسبت صد و یکمین سال کشته شدن میرزاکوچک‌خان
گفت‌وگو با ناصر عظیمی به مناسبت صد و یکمین سال کشته شدن میرزاکوچک‌خان

ناصر عظیمی درباره جدایی‌طلبی یا وطن‌دوست بودن میرزا کوچک‌خان گفت: کوچک‌خان در پاسخ به سفیر شوروی می‌نویسد: کوچک‌خان در پاسخ نامه خود در شهریور ۱۳۰۰ چنین می‌نویسد که ما برای وطن مبارزه کرده و می‌کنیم و هدف ما تامین استقلال کشور است و با ملوک‌الطوایفی به هر صورتی مخالف هستیم.

1401/9/12 ۰۹:۴۰
محمود شالویی: توجه به مشاهیر تنها محدود به حوزه فرهنگ نیست
محمود شالویی: توجه به مشاهیر تنها محدود به حوزه فرهنگ نیست

محمود شالویی گفت: امروز نسل جوان و نوجوان ما با مفاخر و مشاهیر ایرانی نمی‌توانند ارتباط صمیمانه‌تری برقرار کنند به این دلیل است که آثار آنها به زبانی به نگارش درآمده که مطابق زبان امروزی نیست، این امروزی نبودن زبان خود موجب محدودیت در ارتباط‌گیری صمیمانه شده است. ما در پی آن هستیم این ارتباط را مشفقانه‌تر و صمیمانه‌تر برقرار کنیم.

1401/9/9 ۱۱:۵۳
گفت‌وگو با كیانوش معتقدی، مولف كتاب «كاشی و كاشی‌كاران طهران در عصر قاجار»
گفت‌وگو با كیانوش معتقدی، مولف كتاب «كاشی و كاشی‌كاران طهران در عصر قاجار»

كتاب «كاشی و كاشی‌كاران طهران در عصر قاجار» نتیجه 10 سال پژوهش میدانی نویسنده روی مجموعه نفیس‌ترین كاشی‌های باقیمانده از دوره قاجار است. اثری كه به مطالعه و بررسی تحولات تصویری در كاشی‌های ابنیه سلطنتی عصر قاجار در «دارالخلافه طهران» می‌پردازد.

1401/9/9 ۱۱:۴۰
ادامه مطلب
رونمایی از کتاب «جنگ‌های صلیبی» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
حضور رئیس مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی در آیین تشییع آیت‌الله‌العظمی موسوی بجنوردی
تشکیل شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پس از دوسال
تشکیل شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پس از دوسال

نخستین جلسۀ شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی)، پس از دوسال وقفه، که ویروس عالم‌گیر کرونا سبب شده بود، در آخرین روزهای سدۀ چهاردهم خورشیدی، عصر سه‌شنبه، هفدهم اسفند برگزار شد.

1400/12/18 ۱۳:۴۵
ادامه مطلب

مداخل برگزیده

  • فروغی
    حمیدرضا دالوند

    فُروغی، محمدعلی (1256-1321 ش / 1877-1942 م)، ملقب به ذکاءالملک، سیاستمدار، ادیب و نویسندۀ روزگار مشروطه و پهلوی اول که در بنیادنهادن مردم‌شناسی دولتی ایـران نقشی مهم داشت. 

    ادامه مطلب
  • پاسارگاد
    علی موسوی

    پاسارْگاد، یا پازارگاد، نخستین‌ تختگاه‌ امپراتوری‌ نوپای‌ هخامنشی‌ كه‌ كورش‌ كبیر (سل‍ 559-530 ق‌م‌) احتمالاً پس‌ از پیروزی‌ بر لیدی‌، آن‌ را در حدود سال‌ 547ق‌م‌ پی‌ افكند.

    ادامه مطلب
  • آزادی بیان

    آزادیِ بَیان [āzādī-ye bayān]، یکی از پذیرفته‌ترین اصول حیات سیاسی و اجتماعی در عصر جدید. 3 دلیل اصلی که در دفاع از آن اقامه می‌شود، این است که آزادی بیان اولاً اساس جست و جوی حقیقت است، ثانیاً یکی از عناصر بنیادی دمکراسی است و ثالثاً یکی از آزادیهایی است که از نظر کرامت و بهروزی انسان کیفیت تعیین‌کننده دارد. مدافعان آزادی بیان همچنین یادآور می‌شوند که اجازه یافتن حکومتها برای کنترل گفته‌ها و نوشته‌ها خطرناک است. با این حال، عموماً موافقت وجود دارد که بیان باید مشمول بعضی حدود باشد. بیشتر مناقشات کنونی دربارۀ آزادی بیان به همین حدود مربوط می‌شود. عده‌ای توجهشان معطوف به این است که اصولاً «بیان» عبارت از چیست؛ و دیگران به اینکه بیان ممکن است چه لطمه‌هایی به بار آورد.

    ادامه مطلب
  • آزادی سیاسی و مدنی

    آزادیِ سیاسیْ وَ مَدَنی [āzādī-ye siyāsī va madanī]، غرض از آزادی عموماً حق افراد در عمل به انتخاب خویش است؛ و به این معنا غالباً به آن آزادی فردی می‌گویند. ولی این اصطلاح همچنین به حق حاکمیت اقوام و ملل نیز اطلاق می‌شود که در این صورت آزادی ملی نام می‌گیرد. هنگامی که صفات سیاسی و مدنی به آزادی افزوده ‌شود، عموماً مقصود: 1. حقوقی است که دولت بهره‌مندی از آنها را در سایۀ قانون و در حیات ملی برای جمیع شهروندان متساویاً صرف‌نظر از نژاد و دین و مذهب و جنسیت تضمین می‌کند؛ و 2. منظور آزادی بیان و آزادی اجتماعات و آزادی مطبوعات و آزادی انتخاب دین و مذهب است و نیز تضمین برخورداری شهروندان از حمایت قانون و تحدید قدرت دولت برای مداخلۀ ناروا در تصمیمات و کارهای آنان.

    ادامه مطلب

تازه های نشر مرکز

اخبار و گزارش

کارگاه و سمینار

مقالات دائرة المعارف بزرگ اسلامی براساس موضوع

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: