مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

بندر لنگه | محمد باقر وثوقی بَنْدَرِ لِنْگه، شهرستان و شهری به همین نام واقع در غرب استان هرمزگان
بوستان خیال | حسن ذوالفقاری از داستانهای بلند فارسی و منثور.
جبه | فریبا افتخار جُبّه، نوعی بالاپوش درسرزمینهای مسلمان، در سده‌های مختلف دوران اسلامی، از اسپانیا و شمال افریقا در باختر تا هندوستان در خاور. واژۀ «جبه» برگرفته از «جب» به معنی بریدن است و جمع آن به دو صورت «جبب» و «جباب» آمده (ابن منظور، ذیل جبب)، و با اندک تفاوتی در تلفظ به زبانهای اروپایی نیز راه یافته است (دوزی،117).
داروشناسی و داروسازی | صادق سجادی دانش شناخت ویژگیها و کاربردهای داروهای مفرد (غیرمرکب) و فن ترکیب این داروها برای ساخت داروهای مرکب؛ این فن در دورۀ اسلامی به «قراباذین» شهرت داشت.
بندبازی | لیلا پژوهنده یا داربازی، رسن‌بازی، نوعی بازی نمایشی است كه با حركات ورزشی روی بند یا رسن هنرنمایی‌ می‌كنند.
حافظ ابرو | سید علی آل داوود حافِظِ اَبْرو، شهاب‌الدین عبدالله بن لطف‌الله بن عبدالرشید هروی، مشهور به حافظ‌ابرو از مورخان و جغرافی‌دانان برجستۀ ایران (ح 763-834 ق / 1362-1431م)، معاصر امیر تیمور گورکان و فرزندش شاهرخ میرزا تیموری.
منظومه خرد، مؤسسه آموزشی | علی محمد مرادیان منفرد مؤسسه‌ای غیردولتی، آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و ورزشی، واقع در ولنجک، بلوار دانشجو، در محدودۀ منطقۀ 1 شهرداری تهران.
آس | علی رضایی نژاد آس [ās]، واژه‌ای عربی که در کتب کهن گیاهان دارویی، به گیاه درختچه‌ایِ مورْد گفته شده است. آس درختچه‌ای است با نام علمی میرْتوس کُمونیس در تیرۀ مورْدها که در مناطق مرطوب تا نیمه مرطوب، با آب و هوای معتدل تا کمی گرم می‌روید. این گیاه دارای برگهایی ساده، متقابل و نوک تیز است که چرمین، معطر و به رنگ سبز براق‌اند....
اخطل | عنایت الله فاتحی نژاد اَخْطَل‌، غیاث بن‌ غوث‌ (و نیز غویث‌ بن‌ مغیث‌) بن‌ صلت‌ تغلبی (د ح‌ 92ق‌/ 711م‌)، شاعر عصر اموی‌. مداینی نیای وی را سلمة بن‌ طارقه‌، از دلاوران‌ معاصر نعمان‌ بن‌ منذر دانسته‌ است‌ (نك‍ : ابوالفرج‌، 8/ 280؛ كوسن‌ دوپرسوال‌، 292).
حمزه نامه | محمود امیدسالار حَمْزه‌نامه، حماسۀ عامیانۀ بسیار بلندی در باب عموی حضرت پیامبر (ص)، و جنگها و ماجراهای تخیلی بسیاری که دربارۀ وی گزارش شده است.
آتش کوه | سیما صفری , ناصر پازوکی طرودی آتش‌کوه \ ātaš-kūh\ ، کوهی واقع در شمال روستای افجه. این کوه به ارتفاع 713‘ 3 متر در ˚51 و ´40 و ´´30 طول شرقی، و ˚35 و ´44 و ´´30 عرض شمالی در فاصلۀ حدود 15کیلومتری شمال روستای افجه، 8کیلومتری شمال غربی دشت هویج، دو کیلومتری شمال کوه و قلۀ ساکا، و دوکیلومتری سمت غرب قلۀ ریزان جای دارد.
تورک | محمدسعید جانب اللهی تورْک، اصطلاحی عامیانه برای نوعی بیماری چشمی، که در آن نقطۀ سفید یا سیاه و آبلۀ ریز سرخ یا سفیدی در سیاهی و سفیدی چشم به‌وجود می‌آید.
پامیر | عنایت الله رضا پامیر، رشته‌ كوههایی‌ در جنوب‌ شرقی‌ آسیای‌ مركزی‌. پامیر نامی‌ است‌ ایرانی‌ كه‌ از روزگار باستان‌ برجامانده‌، و ظاهراً با ایزد میترا (مهر ـ خورشید) مربوط بوده‌ است‌.
ترکان خاتون | مصطفی موسوی ترکان یا درست‌تر ترکن (د ح 630ق/ 1233م)، نام یا لقب همسر سلطانْ تکش و مادر سلطان محمد خوارزمشاه. وی از سوی تاریخ‌نویسان به خردمندی، حسن تدبیر و بخشندگی و در عین حال، به سنگ‌دلی، خون‌ریزی، خودخواهی، قدرت جویی و خوش‌گذرانی مشهور و منسوب شده است. واژۀ ترکان، که در برخی نوشته‌ها به صورت تُرکان و یا تورگان ضبط شده...
علویه خانم | محمد بهارلو عَلَویه خانُم، از ممتازترین داستانهای کوتاه صادق هدایت و از معروف‌ترین آثار ادبیات معاصر فارسی.
احمد کاسانی | مسعود جلالی مقدم اَحْمَدِ کاسانی، فرزند جلال‌الدین (د 949ق/ 1542م)، از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیۀ ماوراءالنهر در اواخر سدۀ 9 و اوایل سدۀ 10ق. او را خواجگی احمد و مخدوم اعظم نیز لقب داده‌اند و به مناسبت محل دفنش، دهبیدی نیز خوانده شده است (ابوطاهر، 179؛ چشتی، 1/ 319، 322؛ رشاد، 76).
بازگشت ادبی | اصغر دادبه بازْگَشْتِ اَدَبی، یکی از سبکهای ادب فارسی، و عنوانی برای یکی از دوره‌های تاریخ ادبیات ایران که در آن، شاعران و نویسندگان از شیوۀ سرایندگان و نویسندگانِ پیرو سبک هندی (یا اصفهانی) روی گرداندند و در کار سرودن و نوشتن به روش شاعران و نویسندگان پیرو سبک عراقی و خراسانی بازگشتند.
خواندمیر | سید علی آل داوود غیاث‌الدین محمد، پسر همام‌الدین پسر جلال‌الدین محمد پسر برهان‌الدین محمد هروی، و مشهور به خواندمیر (ح 880-942 ق / 1475-1535 م)، از معروف‌ترین مورخان و ادیبان ایران و جهان اسلام در قرن 10 ق. وی در هرات زاده شد و در گجرات درگذشت.
آمل (شهر) | علی بابا عسکری آمُل (شهر)، مرکز شهرستان آمل، واقع در میان جلگۀ مازندران و طرفین رود هراز، در °52 و ´21 طول شرقی و°36 و ´25 عرض شمالی، در فاصلۀ 18 کیلومتری جنوب دریای خزر و6 کیلومتری شمال پیشکوه البرز و 181 کیلومتری شمال شرقی تهران، با 80 متر ارتفاع از سطح دریای آزاد و 108 متر بلندی از سطح دریای خزر (فرهنگ جغرافیایی ایران، 3...
ذهبیه | محسن شرفایی مرغکی طریقۀ صوفیانۀ شیعی، و از شاخه‌های سلسلۀ کبرویه، که در شهرهای ایران ازجمله شیراز، تهران، دزفول، مشهد، رشت و جاهای دیگر پیروانی دارد.
لواسان بزرگ | ناصر پازوکی طرودی روستایی کهن و مرکز دهستانی به همین نام. این روستا در °51 و ´47 طول شرقی، و °35 و ´50 عرض شمالی، در ارتفاع 184‘2 متری از سطح دریا جای دارد.
آخوند خراسانی | بخش تاریخ آخوندِ خُراسانی، مُلّامحمدكاظم (1255- 1329ق / 1839-1911م)، فقیهِ اصولی و مرجع تقلید شیعه و رهبر سیاسی عصر مشروطیت. وی كوچك‌ترین پسر ملاحسین واعظ هراتی بود. ملاحسین در مشهد ساكن شده بود و محمدكاظم در همان‌جا زاده شد و علوم مقدماتی را فرا گرفت و ازدواج كرد. در 1277ق / 1860م مشهد را به سوی سبزوار ترك كرد. در آنج...
بقیة الله (عج)، بیمارستان | حسن موسوی زاده بقیةالله (عج)، بیمارستان \ bīmārestān-e baqiyyat-ol-lāh\ ، بیمارستانی دولتی و فوق‌تخصصی در خیابان ملاصدرا، واقع در محدودۀ شهرداری منطقۀ 3 تهران. این بیمارستان به‌عنوان مرکز آموزشی ـ درمانی زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) مشغول به فعالیت است.
اسلوونی | بخش جغرافیا , بخش ادبیات جهان اِسلووِنی \ [e]sloveni\ (در زبان اسلوونیایی: اسلووِنیا)، با نام رسمی جمهوری اسلوونی، کشور کوچکی در اروپای جنوبی. این کشور با عوارض متنوع سرزمینی، در مجاورت شمال غربی شبه‌جزیرۀ بالکان قرار دارد. اسلوونی از شمال به اتریش، از شمال شرقی به مجارستان، از جنوب، جنوب شرقی و شرق به کرواسی، از غرب و جنوب غربی به ایتالی...
احمد بدوی | مسعود جلالی مقدم ابوالفتیان احمد بن علی (596-675 ق / 1200-1276 م)، از صوفیان برجسته و با نفوذ مصر و مؤسس طریقۀ بدویه.
جغتای | هاشم رجب‌زاده جَغَتای، یا چَغَتای، جَغاتای، پسر دوم چنگیز از خاتون بزرگ او یسونجین بیکی (در جامع‌التواریخ رشیدالدین، 1 / 94: بورته اوجین). به گفتۀ جوینی (1 / 29) «ازین خاتون 4 پسر بود ... که تخت مملکت را به مثابۀ 4 پایه ... بودند.
جیرود | ناصر پازوکی طرودی جیرود \ jīrūd\ ، روستایی در بخش رودبار قصران.
آزادوار | هادی عالم زاده آزادْوار [āzādvār]، یا آزاذْوار، اَزادْوار، یکی از آبادیهای دهستان پایین جوین، از بخش جغتای شهرستان سبزوار، از استان خراسان. آزادوار در °56 و ´42 طول شرقی و °36 و ´45 عرض شمالی در فاصلۀ یـک کیلـومتری شمـال راه‌آهن تهـران ـ مشهـد، 5 کیلـومتـری ایستگاه آزادوَر، 40 کیلومتری بخش جغتای و 150 کیلومتری شهر سبزوار وا...
اصلاحات ارضی | عبدالحسین آذرنگ , بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه \eslāhāt-e arzī\، اصلاح نظام زمین‌داری یا توزیع حق مالکیت زمین بر پایۀ قانون. «اصلاحات ارضی» و «اصلاحات کشاورزی / زراعی» معمولاً اصطلاحاتی مترادف‌اند.
استالینیسم | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اِستالینیسم \ [e]stālinism\ ، شیوۀ حکومت، یا سیاستهای یوسیف استالین (ه‍ م)، رهبر حزب کمونیست و دولت اتحاد شوروی از 1929م/ 1308ش تا هنگام درگذشتش در 1953م/ 1331ش. استالینیسم تداعی‌کنندۀ حکومت ترس و وحشت، و نظام تمام‌خواه (توتالیتِر) است.
جاده ابریشم | عنایت الله رضا جادّۀ اَبْریشَم، مجموعه‌ای از راههای بازرگانی و کاروان‌رو قدیمی که منطقۀ مدیترانه را با چین شرقی مرتبط می‌کرده است. کالاهای بسیاری از این راهها میان شرق و غرب آسیا و حوضۀ دریای مدیترانه مبادله می‌شد، اما چون ابریشم مهم‌ترین و گرانبهاترین کالایی بود که از این راهها می‌گذشت، بعدها به جادۀ ابریشم شهرت یافت. ابری...
سپستان | زهرا نصرالهی گیاه بومی مناطق گرمسیری با مصارف دارویی. سپستان میوه‌های خشک، چروکیده و قهوه‌ای‌رنگِ مخروطی‌شکل نوک‌تیز دارد. این میوه‌ها بر اثر مجاورت با آبْ لعاب فراوان تولید می‌کنند.
آصف الدوله | بخش تاریخ آصِفُ‎الدَّوله، حاج محمدقلی‎خان (د 1292ق / 1875م)، سپاهی و سیاست‌پیشۀ روزگار قاجاری از عهد فتحعلی‎شاه تا دورۀ ناصرالدین شاه. وی از پسران الٰلّهیارخان آصف‎الدوله (ه‍ م) بود. در دورۀ دوم جنگهای ایران و روس، فرماندهی افواج عبدالملکی و مافی و خواجه‌وند را برعهده داشت و پس از آن در دستگاه طاووس خانم زن سوگلی فتحعل...
حجله عزا | علی بلوکباشی حِجْلِۀ عَزا، یا حجلۀ ماتم، شعار و تابوت‌واره‌ای نمادین از حجله یا حجله‌خانۀ عروس که در مراسم عزاداری محرم و تعزیه‌خوانیها و مراسم سوگواری جوانان ناکام و شهید تزیین و به نمایش گذاشته می‌شود.
ثقیف | احمد پاکتچی ثَقيف، نام قبيله‌ای سرشناس از قبايل عرب شمالی که در وقايع صدر اسلام و سده‌های پسين همواره نقشی پراهميت ايفا کرده است.
ابن ادریس | سيد مصطفي‌ محقق‌ داماد فخرالدین ابوعبدالله محمد بن ادریس عِجلی حِلّی (ح 543- 598ق / 1148-1202م)، از فقیهان بزرگ امامیه
آبشار، محله و کوچه | علیرضا بنی جانی آبشار، محله و کوچه \mahalle va(o) kūče-ye ābšār\، نام محله و کوچه‌ای واقع در جنوب تهران.
چغندر | نیره افتخاری
اسماعیل حقی بروسوی | حسین لاشیء اِسْماعیل‌ حَقّی‌ بُروسَوی‌، (یا اسكداری‌، اسكوداری‌) (1063 - 1137ق‌/ 1653- 1725م‌)، مفسر، شاعر و از مشایخ‌ فرقۀ جَلوتیه‌. كنیۀ او ابوالفدا، نام‌ پدرش‌ مصطفی‌ و جدش‌ بایرام‌ قاووش‌ پسر شاه‌ خدابنده‌ بود. پدر اسماعیل‌ در استانبول‌ می‌زیست‌ و یك‌ سال‌ پیش‌ از تولد وی‌ به‌ سبب‌ آتش‌ گرفتن‌ خانه‌ و از هم‌ پاشیدگی...
تثلیث | احمد پاکتچی , فاطمه لاجوردی , بخش کلام و فرق تَثْلیث، اصلی‌ترین اعتقاد مسیحی که براساس آن خدای واحـد در 3 اقنومِ پـدر، پسر و روح القدس پرستیده می‌شود. مسیحیـان بر این باورند که هـرچند اصل اعتقادی تثلیث را نمی‌توان به شکلی تبیین یافته و صورت‌بندی شده در متون مقـدس یافت
چهل پیر | حمید جعفری چِهِلْ‌پیر، زیارتگاهی مقدس در استان سیستان و بلوچستان.
تحریف | احمد پاکتچی , علیرضا ابراهیم , علی معموری تَحْریف، کاستی، افزونی یا تغییر در متن قرآن که وقوع آن از سوی عالمان بررسی شده، و عموماً منتفی دانسته شده است. این واژه از ریشۀ «حرف» به معنای لبه و کناره است
ابن خلکان | صادق سجادی اِبْنِ خَلْكان، ابوالعباس شمس‌الدين احمد بن شهاب‌الدين محمد (يا بهاءالدين: ابوشامه، 214) بن ابراهيم بن ابی بكر بن خلكان (11 ربيع‌الآخر 608-26 رجب 681 ق/ 22 سپتامبر 1211- 30 اكتبر 1282 م)، قاضی، مورخ و اديب مشهور شافعی مذهب. ضبط واژۀ «خَلْكان» به فتح خاء و كسر و تشديد لام است كه گويا خود شمس‌الدين احمد نيز چني...
ازندریان | عباس سعیدی اَزَنْدَریان [azandariyān]، شهری کوچک در شهرستان ملایر (استان همدان).
پیر شالیار، فیلم | عباس بهارلو یا عروسی مقدس، فیلمی مستند ساختۀ فرهاد ورهرام.
دیوان | صادق سجادی عنوان دوایر دولتی و نیز مطلقِ دستگاه اداری ایرانیان پیش از اسلام که به عصر اسلامی راه یافت و در آغاز این دوره بر دفتر یا فهرست کسانی که از عطایا و غنایم برخوردار می‌شدند، سپس بر دوایر دولتی اطلاق شد.
خارخانه | گلاله هنری خارْخانه، یا خیش‌خانه، کلبه‌ای تابستانی که بعضی از وجه‌های آن را با خار، یا خیش (نک‍ : ادامۀ مقاله) پوشانده‌اند.
جلالی، نهضت | علی اکبر دیانت نَهْضَت، شورشها و قیامهایی که در سده‌های 10-11ق / 16-17م، به‌ویژه در آناتولی، برضـد نظام اداری ـ اجتماعـی دولت عثمانی رخ داد و امپراتوری را با دشواریهای بسیار مواجه ساخت. این سلسله قیامها نام خود را از شیخ جلال بوزاوغلو برگرفته‌اند که در 925ق / 1519م، در اواخر دوران سلطان سلیم اول (سل‍ 918 -926ق / 1512-1520م)...
اقبال لاهوری | فتح الله مجتبایی اقبال لاهوری \eqbāl-e lāhūrī\‌، محمد (1294-1357 ق‌ / 1877- 1938 م‌)، شاعر و متفكر مسلمان‌ شبه‌ قارۀ هند و پاكستان‌. كسانی‌ كه‌ در زمان‌ حيات‌ اقبال‌ شرح‌ احوال‌ او را نوشته‌اند، تاريخ‌ ولادت‌ او را از روی‌ قراین‌ به‌ اختلاف،‌ سالهای‌ 1870-1872 و 1875-1877م‌ دانسته‌اند (نک‍ : اقبال، 1 / 29- 49).
سنج | علی مسعودی نیا سازی از خانوادۀ آلات موسیقی ضربی یا کوبه‌ای.

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام