1405/3/17 ۱۱:۳۵
«شاهنامۀ فردوسی همراه با خمسۀ نظامی» نسخهای کهن از شاهنامۀ فردوسی است که از سه چهار قرن پیش در خاندان قدیمی سعدلو، یکی از خاندانهای مقیم نخجوان و آذربایجان نگهداری میشده است.
دبا: «شاهنامۀ فردوسی همراه با خمسۀ نظامی» نسخهای کهن از شاهنامۀ فردوسی است که از سه چهار قرن پیش در خاندان قدیمی سعدلو، یکی از خاندانهای مقیم نخجوان و آذربایجان نگهداری میشده است. مالک این نسخه برای آنکه پس از او این ودیعۀ خاندانی تباه نشود و یا به دست دلالان اینگونه آثار از کشور بیرون نرود، قصد داشت که آن را در زمان حیات خود در داخل کشور به محل مطمئنی بسپارد. سرانجام به راهنمایی اصغر مهدوی، محمدتقی دانشپژوه و ایرج افشار، و به کوشش عنایتالله مجیدی، مدیر کتابخانه و مرکز اسناد مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، این کتاب به مرکز دائرةالمعارف آورده شد و پس از لحاظ صحت و قدمت، به شمارۀ 1111 در شمار نسخههای خطی کتابخانۀ مرکز قرار گرفت. در جلسهای که برای بررسی و تعیین ارزش این نسخه با حضور اصغر مهدوی، عباس زریاب خویی، احمد منزوی و سیدفتحالله مجتبائی تشکیل یافت، تعلق آن به سدۀ هشتم تأیید شد.
این نسخه به قطع رحلی بزرگ (33×23سانتیمتر) و شامل 539 برگ است که شاهنامۀ فردوسی از آغاز تا پایان در متن، و خمسۀ نظامی به طور چلیپا در حواشی. صفحات آن، هر دو به یک خط، نوشته شده است. تنها افتادگی این نسخه صفحۀ آخر آن است که در حدود 30 بیت از پایان اقبالنامۀ نظامی را شامل بوده، و یقیناً تاریخ کتابت و احتمالاً نام کاتب و محل استنساخ را نیز در برداشته است، ولی با توجه به رسمالخط کتاب و برخی خصوصیات املایی و شواهد دیگر شاید بتوان آن را بازمانده از اواخر سدۀ 7ق یا نیمۀ اول سدۀ 8ق دانست که معمولاً در نسخها اَشکال املایی قدیمتر و جدیدتر در کنار هم دیده میشود. این نسخه – گرچه کهنترین یا بهترین نسخۀ شاهنامه نیست – لیکن بیشک کهنترین نسخۀ شاهنامۀ شناختهشده در ایران، و یکی از کهنترین نسخهای این کتاب در جهان است.
در این نسخه تمامی شاهنامه به خط نسخ خوب و پخته و خوانا، با قلم فولادی بر کاغذ سمرقندی نسبتاً ضخیم نخودیرنگ نوشته شده است. متن صفحات با خطوط طلایی در چهار ستون جدولبندی شده و هر صفحه شامل 50 بیت شاهنامه در متن و 25 بیت خمسۀ نظامی در حواشی است (جز در مواردی که عنوانها و سرفصلها جای چند بیت را گرفته است)، و سه لچک گل و بوتۀ ظریف در آغاز و میان و پایان هر حاشیه با شنگرف و طلا نقاشی شده است. چنین به نظر میرسد که جدولبندی صفحات و تحریر سرفصلها و عنوانهای حواشی بعد از تحریر متن صورت گرفته است، زیرا در چند مورد فاصلۀ میان متن و حاشیه و در فواصل ستونها ابیاتی به خط اصلی افزوده گشته که خطوط جدول در دو سر آنها قطع شده و از آنها نگذشته است. بعضی از سرفصلها و عنوانهای حاشیه نیز یا نوشته نشده یا به خط جدیدتری افزوده شدهاست.
در صفحۀ اول کتاب به طرزی بسیار زیبا و ظریف تذهیبکاری شده، و بر لوحههای رنگین بالا و پایین این دو صفحه این دو بیت دیده میشود:
کسی در باب فردوسی چه گوید که او رمزیست از سر الهی
به شهنامه نظر کن تا ببینی روان آب حیات اندر سیاهی
از صفحۀ 4 تا 1031 شاهنامه در متن، و خمسۀ نظامی در حواشی است، و از صفحۀ 1032 تا پایان (ص1076) متن و حواشی را بقیۀ اسکندرنامۀ نظامی گرفته و چنانکه گفته شد، صفحۀ آخر که در حدود 30 بیت از اقبالنامه را شامل میشده، افتاده است. این نسخه بدون تصویر است و مقدمهای ندارد و شمار ابیات شاهنامه در آن نزدیک به 49 هزار است.
انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی چاپ عکسی این نسخۀ بینظیر از شاهنامه را در سال 1379 منتشر کرد.
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید