مقالات

نمایش تا از مورد
نتیجه جستجو برای :
  • اسخوتن | اِسخوتِن \ [e]sxo(ow)ten\ ، ویلِم کُرنِلیس (کُرنِلیسُن) (1567؟-1625م/ 975؟-1034ق)، دریانورد نامدار هلندی. او در کاوشی دریایی در 1615-1616م توانست مسیر جدیدی به نام گذرگاه درِیک را کشف کند که جنوبی‌ترین نقطۀ آمریکای جنوبی را دور می‌زند و اقیانوس آرام را به اقیانوس اطلس می‌پیوندد.
  • اسحاق موسلی، ابومحمد | اسحاقِ موصِلی \ eshāq-e museli\ ، ابومحمد اسحاق بن ابراهیم بن ماهان (که در اسلام به میمون تغییر یافت) بن بهمن ابن نسک (ح 150-235ق/ 767-849م)، بزرگ‌ترین موسیقی‌دان عرب (در نظر نویسندگان کهن)، شاعر، ادیب، عالم و ندیم 5 تن از خلفای عباسی.
  • اسحاق بن حنین، ابویعقوب | اسحاقِ بنِ حُنَین \ eshāq-ebn-e hona(e)yn\، ابویعقوب اسحاق بن حنین بن اسحاق عبادی (د ربیع‌الآخر 298/ دسامبر 910)، پزشک و مترجم آثار علمی یونانی.
  • اسحاق | اسحاق \ eshāq\ ، یا اسحٰق، ضبط فارسی و عربی نام عبری ییسحاق یا ییصحاق، به معنای «می‌خندد» یا «خندان»، که از نامهای مردان است. صورتهای نگارش و تلفظ این نام در برخی زبانها اینهاست:
  • استیونز | اِستیوِنز\ [e]stivenz\ ، جان‌ لوید (1805-1852م/ 1220-1268ق)، حقوق‌دان، کاوشگر و باستان‌شناس آمریکایی. او با کشف ویرانه‌های برجامانده از تمدن مایا در آمریکای مرکزی و مکزیک (1839-1840 و 1841-1842م)، باستان‌شناسی آمریکای میانه را بنیاد نهاد.
  • استئوپاتی | اُستِئوپاتی \ osteˀo-pāti\ ، مکتبی در مراقبتهای بهداشتی و درمان بیماریها که بر رابطۀ میان ‌ساختار ماهیچه‌ای ـ استخوانی و کارکرد اندامها تأکید می‌کند. پزشکان متخصص استئوپاتی مهارت خود را در تشخیص و تصحیح مشکلات ساختاری بدن از طریق ماساژ درمانی و درمانهای دیگر به کار می‌برند.
  • اسدی طوسی | اسـدیِ طـوسی \ asadi-ye tusi\ ، ابـومنصـور (ابـونصـر) علی بن احمد (د ح 465ق/ 1073م)، شاعر و لغت‌شناس پرآوازۀ ایرانی.
  • اسکورزبی، تنگه | اِسکورزبی، تنگۀ \ tange-ye [e]skorzbi\ (در دانمارکی: اِسگورسبو سون)، شاخابۀ عمیقی از دریای گروئِنلند (گرینلند) در شرق جزیرۀ گروئنلند (متعلق به دانمارک) در اقیانوس اطلس شمالی. این تنگه 110 کم‍ درون بخش شرقی جزیرۀ گروئنلند پیش رفته است. آبدره‌های بسیاری، که بزرگ‌ترین آنها 210 کم‍ طول دارد، از این تنگه به سمت لب...
  • اسکات، فرانسیس ریجینالد | اِسکات \ [e]skāt\ ، فـرانسیس رِجیـنـالـد، نیز مشهور به اِف آر، یا فرَنک، اسکات (1899- 1985م/ 1278-1363ش)، شاعر، منتقد ادبی و حقوق‌دان کانادایی.
  • اسکرام | اِسکرام \ [e]sk[e]rām\ ، آمالـیـه (1846- 1905 م/ 1262 -1323ق)، داستان‌نویس نروژی. او در زمان خود، از نویسندگان برجستۀ مکتب ناتورالیسم در نروژ بود.
  • اسکندری، محترم | اسکندری \ eskandari\ ، محتـرم (1274- 1303 ش/ 1895-1925م)، از پیش‌گامان دفاع از حقوق زنان در ایران. او بنیادگذار و رهبر جمعیت ترقی نسوان ــ نخستیـن انـجمـن زنـان در ایران ــ است که بعداً جمعیت نسوان وطن‌خواه نام گرفت.
  • اسلوویانسک | اِسلوویانسک \ [e]slov[i]yānsk\ (روسی: اِسلاویانسک)، شهری در استان دُنِتسک در شرق اوکراین. این شهر که در حوضۀ رود دُنِتس، در ناحیه‌ای اِستِپی قرار دارد، در 1676م با نام تور بنیاد نهاده شد، و در 1794م به اسلوویانسک تغییر نام یافت. اسلوویانسک مرکز اصلی بخش شمال غربی منطقۀ صنعتی «حوضۀ دُنِتس» است. وجود چشمه‌های آ...
  • اسمارت | اِسمارت \ [e]smārt\ ، کریستوفِر (1722-1771م/ 1134-1185ق)، شاعر مذهبی انگلیسی. او دانش‌آموختۀ دانشگاه کِیمبریج بود. در 1745م برای تدریس فلسفه و معانی و بیان در همان دانشگاه برگزیده شد، اما بیشتر عمر را در لندن به سرودن شعر، ترجمۀ منظوم از آثار کلاسیک و کتاب مقدس، سردبیری مجله‌ای طنزآمیز، و نمایشنامه‌نویسی گذرا...
  • اسماعیلی | اسماعیلی \ esmāˀili\ ، ابوبکر احمد بن ابراهیم بن اسماعیل جرجانی (277-371ق/ 890-981م)، محدث و فقیه شافعی. اسماعیلی ظاهراً در جرجان زاده شده است. چنان‌که او خود گفته، در 283ق، در حالی که کودکی بیش نبوده، همراه پدرش به مجلس حدیث حسین بن حفص جرجانی حاضر شده است (اسماعیلی، 2/ 625-626؛ سهمی، 190).
  • اسمیتس، گروه | اِسمیتس، گروهِ \ goruh-e [e]smits\ ، یا گروه اِسمیثس، از گروههای موسیقیِ انگلیسیِ بسیار پرطرفدار و مورد توجه منتقدان در دهۀ 1980م. اعضای اصلی این گروه عبارت بودند از اِستیوِن پَـتریک ماریسی (ز 1959م)، جان مار، مشهور به جانی مار (ز 1963م)، اَندی رورک (ز 1963م) و مایک جویس (ز 1963م). گروه اسمیتس نمایندۀ اصلیِ ر...
  • آسکر و آمبلا | آسکر و اِمبلا \ āskr-o(va) emblā\ ، یـا آسک و اِمبـلا، در اساطیر اسکاندیناویاییِ کهن، نخستین مرد و زنی که خدایان آفریدند و آدمیان از نسل ایشان‌اند.
  • اسکی، زبان | اُسکی، زبانِ \ zabān-e oski\ ، زبانی منقرض شده، از گروه اُسکو ـ اومبریایی (ه‍ م)، متعلق به شاخۀ زبانهای ایتالیک از خانوادۀ زبانهای هندواروپایی. این زبان که پیوندی نزدیک با زبانهای اومبریایی و وُلسکی، و نسبتی دورتر با لاتین و فالیسکی داشته، در جنوب و مرکز ایتالیا و شمال شرق سیسیل تکلم می‌شده، و احتمالاً زبان ب...
  • استیونز | اِستیوِنز \ [e]stivenz\ ، جِیمز(1880 یا 1882-1950م/ 1258 یا 1260-1329ش)، داستان‌‌نویس و شاعر ایرلندی. او از چهره‌های شاخص نوزایی ادبی ایرلند بود. فلسفۀ وحدت وجودی او در دو دسته از آثارش آشکار است: داستانهای پریان، که در محله‌های فقیرنشین دابلین رخ می‌دهند، جایی که او دوران کودکی‌اش را گذراند؛ و شعرهایی که با ...
  • احتشمیه |
  • آزویتی | آزویتی [āzūitī]، در اوستا به معنای چربی و روغن (به سنسکریت: آهوتی) است و در زند نیز به چربی و گاهی به افزونی برگردانده شده است (بارتولمه، 343-344).
  • ازبک خان | اُزْبَکْ‌خان [ozbak-xān] ، غیاث‌الدین محمد (د 742ق\ 1342م)، بزرگ‌ترین فرمانروای مغول اردوی زرین یا آلتین اردو، از نوادگان باتو پسر جوچی. وی در اواخر عهد عمویش توقتا مقامی نظامی داشت، اما در اوایل فرمانروایی او چندی در تبعید به سر برده بود. ازبک‌خان پس از مرگ عمویش، با موافقت قتلغ تیمور، امیرسرای (پایتخت اردوی...
  • اریه منه | اَرْیه مَنَه [arya mana]، نام چند تن از بزرگان و ساتراپهای دورۀ هخامنشی و سلوکیه:
  • آز | آز [āz]، نام دیوی در فرهنگهای دینی زردشتی، زروانی و مانوی.
  • اریه رمنیه | اَریه رَمْنیه [ariya ramniya]، شهری در کاپادوکیه. نام این شهر بر کتیبه‌ای یونانی ـ آرامی در شرق آسیای صغیر در کاپادوکیه بر روی صخره‌ای سنگی حک شده است. اریه رمنیه مقر فرمانده نظامی شهر در سدۀ 2ق‌م بود ( ایرانیکا، II/ 406؛ پاولی، ذیل، III/ 156؛ «میترائیسم...»، 7).
  • آزاده | آزاده [āzāde]، نام کنیزک چنگ‌نوازِ رومی‌تبار که مُنذَر برای بهرام گور خرید. این نام که در اوستایی آزاتَ (بارتولمه، 343) و در پهلوی آزات (نیبرگ، 41) و آزاد (مکنزی، 15) آمده، به معنای «نجیب، شریف و نژاده» است. ثعالبی (ص 542) دو بار نام این کنیزک رومی را «آزاذوار» آورده، و زتنبرگ به نقل از دو نسخه بدل «ازاد»، «ا...
  • اسپنسر | اِسپِنسِر، خلیجِ1 \ xalij-e [e]spenser\ ، زبانۀ مثلثی‌شکلی از خلیج بزرگ استرالیا در اقیانوس هند، که به صورت فرورفتگی در ساحل جنوب شرقی ایالت استرالیای جنوبی در کشور استرالیا قرار دارد. این خلیج که میان شبه‌جزیره‌های اِر و یورک واقع است، 325 کم‍ طول دارد و بیشترین پهنایش 130 کم‍ است. جزایر سِر جوزف بَنکس، ثیسِ...
  • اسپکه | اِسپَکه \ espake\ ، شهری در شهرستان نیک‌شهر در استان سیستان و بلوچستان. این شهر با 760 متر ارتفاع از سطح دریا و موقعیتی دشتی ( فرهنگ جغرافیایی آبادیهای، 5)، در 51 °26 عرض شمالی و ´14 °60 طول شرقی جغرافیایی (مفخم پایان، 24)، و در 115 کیلومتری جنوب غربی ایرانشهر قرار دارد. آب و هوای این شهر گرم و خشک است ( فرهن...
  • اسپسی | اَسپَسی \ aspasi\ ، نام قبیله‌ای ایرانی در حوالی گَندهاره در زمان حضور اسکندر در این منطقه (آریان، 417؛ آلتهایم، 166). تنها اطلاعی که از قوم اسپسی داریم، این است که در کنار رود خواسپِس (در ایرانی باستان: * هواَسپه «دارندۀ اسب خوب»؛ کُنار امروزی) می‌زیستند (استرابن، 45-47؛ پُلوبیوس، 195؛ کورتیوس، 319 ؛ EIr.، ذ...
  • اسپری | اِسپِری \ [e]speri\ ، اِلمِـر اَمبـروز (1860 - 1930م/ 1239- 1309ش)، مخترع و صنعتگر آمریکایی. ‌او بیشتر به‌سبب ابداع قطب‌نماها و پایدارسازهای ژیروسکوپی‌اش شناخته می‌شود. اسپری در کورتلند در ایالت نیویورک زاده شد و در دانشگاه کُرنِل تحصیل کرد. در 19سالگی، کارخانه‌ای را در کورتلند ترغیب کرد که به او برای بهسازی ...
  • اسپینا بیفیدا | اِسپینا بیفیدا \ [e]spinā bifidā\ ، یـا سـتـون مـهـره‌هـای شکاف‌دار، نقصی مادرزادی در بسته شدن ستون مهره‌ها که در دوران رشد پیش از تولد پدید می‌آید. این نقص تقریباً در 1000/ 1 تولد‌ها پیش می‌آید. شدت این اختلال از نوع خفیف (اسپینا بیفیدای پنهان) که در آن، کم و بیش هیچ نشانه‌ای از ناهنجاری وجود ندارد، تا موارد...
  • اسپیک | اِسپیک \ [e]spik\ ، جـان هَـنـینگ (1827- 1864/ 1244 -1281ق)، جهانگرد انگلیسی. او نخستین فرد اروپایی بود که به دریاچۀ ویکتوریا در آفریقای شرقی رسید و به درستی، آن را از سرچشمه‌های رود نیل تشخیص داد.
  • اسپوندیلیت | اِسپوندیلیت \ [e]spondilit\ ، التهاب یک یا چند مهرۀ ستون مهره‌ها. این بیماری چندین شکل دارد که فراوان‌ترین آنها اسپوندیلیتِ آنکیلوزان، اسپوندیلیتِ هیپِرتروفیک و اسپوندیلیت ناشی از سِل است.
  • اسپوندیلوز | اِسپوندیلوز \ [e]spondiloz\ ، بیمـاری استحـالـه‌بـرنده و غیرالتهابی مزمن ستون مهره‌ها که تحرک مفاصل بین‌مهره‌ای را به‌صورت غیرطبیعی کاهش می‌دهد و نتیجۀ آن پدید آمدن استخوان ناهنجار در اطراف مهره‌هاست.
  • اسبتاریه | اِسْبِتاريّه‌ [esbetāriyye(a)]، عنوانی‌ كه‌ در منابع‌ اسلامی‌ بر فرقه‌ای‌ دينی‌ ـ نظامی‌ از صليبيان‌ موسوم‌ به‌ مهمان‌ نوازان در دوران‌ جنگهای‌ صليبی‌ اطلاق‌ می‌شد. اين كلمه‌ معرّب‌ و مأخوذ از واژۀ لاتين‌ «هُسپيتاليس‌» است‌ و به‌ شكلهای‌ تحريف‌ و تصحيف‌ شدۀ ديگری‌ چون‌ استباريه‌، استباليه‌ و همچنين‌ تركيب‌ بي...
  • آسارا | آسارا [āsārā]، از نواحی سنتی واقع در البرز مرکزی که از شمال شرقی و شرق به ناحیه نسا، از جنوب شرقی و جنوب به دامنه‌های جنوبی البرز و از غرب و شمال غربی به ناحیۀ آدران محدود می‌شود (سرشماری، نتایج، نقشه). آب و هوای این محدوده عمدتاً سرد (کوهستانی) است ( فرهنگ جغرافیایی ایران، 1/ 11، 46، 88، 128، 214، 239)و کوهه...
  • استراسن | اِستراسِن \ [e]st[e]rā(ow)se(o)n\ ، سِر پیتِر فرِدریک (1919-2006م/ 1298-1384ش)، فیلسوف انگلیسی. او در لندن زاده شد، در دانشگاه آکسفرد تحصیل کرد، و در 1948م به عضویت هیئت علمی آن دانشگاه درآمد. در 1968م پس از گیلبرت رایل به استادی کرسیِ وِینفلیت در متافیزیک برگزیده شد، در 1977م لقب سِر گرفت، و در 1987م بازنشست...
  • استرت، چارلز | اِستِرت \ [e]stert\ ، چـارلـز (1795- 1869م/ 1209-1286ق)، افسر انگلیسی و کاوشگر استرالیا.
  • آسترگا | آستُرگا \ āstorgā\ (در منابع اسلامی: اَستُرقه یا اَشتُرقه)، شهری در 40 کیلومتری جنوب غربی استان لئون در منطقۀ خودگردان کاستیل و لئون در شمال غربی اسپانیا. آسترگا در ساحل چپ رود توئِرتو، بر شاخه‌ای از رشته‌کوه مانثانال قرار دارد. ایـن شهر در زمان رومیان به نام آستوریکا آوگوستا ــ که پِلینـی آن را شهر بـاشکـوهـ...
  • استروپ | اِستروپ \ est[e]rup\ (در دانمارکی: اِسدرُب)، یاکوب برونوم اِسکاوِنیوس (1825-1913م/ 1240-1332ق)، نخست‌وزیر محافظه‌کار دانمارک (1875-1894م) و از رهبران سیاسی این کشور.
  • استرادا پالما | اِستـرادا پـالما \ est[e]rādā pālmā\ ، تـومـاس (1835- 1908م/ 1251-1326ق)، انقلابگر کوبایی و نخستین رئیس‌جمهور (1902-1906م) کوبا.
  • استپائیان | اِستِپانیان \ [e]stepāniyān\ ، سِـروژ (نـام مستعـار: سِـژان) (1307-1375ش/ 1928-1996م)، مترجم ایرانیِ‌آثار ادبی. او بیشتر به‌سبب ترجمۀ مجمو‌عۀ آثار آنتون چخوف (ه‍ م) شناخته می‌شود.
  • استخوان، نرمی | استخوان، نرمیِ\ narmi-ye osto(e)xān\ ، یا اُستِئومالاسی، از دست‌رفتن تدریجی کلسیم و فسفر استخوانها در بزرگ‌سالان. این حالت که به نرم‌شدن و خم شدن استخوانها، و افزایش شکنندگی آنها می‌انجامد، ممکن است پس از چند آبستنی یا در سنین پیری روی دهد.
  • استامینوفن | اَسِتامینوفِن \ as[e]tāminofen\ ، یـا پاراسِتامول، داروی جایگزین آسپیرین در تسکین دردهای سبک، مثل سردرد، درد مفاصل و ماهیچه‌ها، و نیز در کاهش تب. این دارو مانند دیگر داروهای ضد درد معمول، با بالا بردن آستانۀ درد و مهار ساخت پروستاگلاندینها در بدن، درد را از میان می‌برد و با اثر بر مرکز تنظیم دمای بدن در مغز، ...
  • استاندار | اُستاندار \ ostān-dār\ ، بالاترین مقام سیاسی و اجرایی استان (بزرگ‌ترین واحد تقسیماتی کشور) با مسئولیتهای متعدد.
  • استامبولیسکی، آلکساندر | اِستامبولیسکی \ [e]stāmboliski\ (بلغاری: استامبولییْسکی)، آلِکساندِر (1879-1923م/ 1257-1302ش)، دولتمرد بلغار و رهبر حزب هوادار اصلاحات ارضی بلغارستان. او در جنگ جهانی اول با فردیناند، شاه بلغارستان، که طرف‌دار آلمان بود، مخالفت کرد و به طرف‌داری از متفقین پرداخت. مخالفتش با وارد شدن بلغارستان به جنگ جهانی اول...
  • استحسان | اِستِحسان \ estehsān\ ، اصطلاحی برای روشی از روشهای اجتهادی در فقه اهل سنت که غالباً در عرض قیاس مطرح می‌شود. این واژه در لغت به معنی «نیکو شمردن» است و در فقه سدۀ نخستین، نمودی از عنصر اجتهادالرأی بود که در فقه سدۀ 2ق، به‌ویژه نزد ابوحنیفه و پیروان او، مفهومی محدودتر و مشخص‌تر یافت. در نگرشی کلی و با لحاظ‌کر...
  • استپ، منطقه | اِستِپ، منطقۀ \ mantaqe-ye [e]step\ ، منطقه‌ای مرتعی به طول حدود 000‘8 کم‍ در اوراسیا که از مجارستان در غرب تا منچوری در شرق امتداد دارد. استپ واژه‌ای اسلاوی، به معنی سرزمینی کم و بیش هموار و خشک است. رشته‌کوههایی منطقۀ استپ را قطع، و آن را به بخشهای متفاوتی تقسیم می‌کنند؛ اما مردمان سوارکار ساکن استپ پیوسته ...
  • استبداد | استبداد \ estebdād\ ، هفته‌نامۀ مشروطه‌خواه که انتشار آن به سردبیری و نویسندگی شیخ مهدی قمی، ملقب به شیخ‌الممالک، از 5 جمادی‌الآخر 1325، حدوداً یک سال پس از امضای فرمان مشروطیت، در تهران آغاز شد.
  • استاورپل | اِستاورُپُل \ [e]stāvropol\ ، شهر و منطقه ای در جنوب غربی روسیه.
  • استاوانگر | اِستاوانگِر \ [e]stāvānger\ ، شهـر، بنـدر و مـرکز استـان رُگالان در جنوب غربی نروژ، در ساحل اقیانوس اطلس و در 160کیلومتری جنوب بَرگِن. این شهر در کنارۀ شرقی شبه‌جزیره‌ای قرار دارد و با دریای نروژ در غرب، و آبدرۀ‌ گان، شاخۀ جنوبی آبدرۀ بزرگ بُکن، در شرق، هم‌جوار است. استاونگر در سدۀ 8م مسکونی شد. در سدۀ 12م، ه...

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: