عاشورا، جایگاه عظیمی در تاریخ اسلام دارد. به عبارتی خوابی كه حضرت ابراهیم(ع) دیدند كه حضرت اسماعیل(ع) را به قربانگاه میبرند، تعبیرش در امام حسین(ع) انجام شد و طبق نظر بعضی از مفسران آیاتی از قرآن به این معنی دلالت دارد؛ آنجایی كه داستان حضرت اسماعیل(ع) را بیان میكند و میفرماید: او را در ازای قربانی بزرگی فدا دادیم. این آزمایش بزرگی برای حضرت ابراهیم(ع) بود اما در ادامه آیه آمده است: این را برای دیگران باقی گذاشتیم. به این علت مفسران میگویند كه این آزمایش برای امام حسین(ع) واقع شد و ایشان از این امتحان الهی سربلند بیرون آمدند. در ظاهر این امر، مقامی بوده كه خداوند برای حضرت امام حسین(ع) حفظ كرده است، مقام شهادت مقام عظیمی است كه فقط خواص به این درجه میرسند. به این دلایل است كه به حضرت امام حسین(ع) ذبیحالله میگویند.
«حرکت» و «زمان» دو ویژگی جدا نشدنی و انفکاک ناپذیر موجود مادی و طبیعی هستند. همانطوری که جنبش طبیعی سراسر این مرتبه از هستی را فرا گرفته است؛ زمان که کمیت این حرکت را تشکیل میدهد در نگاه فلسفی بویژه فلسفه ملاصدرا بعد چهارم موجود طبیعی محسوب میشود و در کنار سه بعد دیگر (طول، عرض و عمق) از عوارض تشخص بخش آن به شمار میآید. تغییر، زوال و کهنگی نیز از توابع جسم طبیعی و نیز حوادث اجتماعی است که در عمود زمان واقع میگردند و به تعبیر مولی امیرالمؤمنین علی علیه السلام ماه و خورشید که دو نشانه از نشانههای بزرگ خدایی هستند هر نویی را کهنه و هر دوری را نزدیک میگردانند.
با درود به روان پاك شهیدان كربلا، خاصه سرور آنان حضرت امام حسین(ع) و با عرض تسلیت به امت بزرگ اسلام به مناسبت عاشورای حسینی، در این نوشته به ترجمه و توضیح یكی از سخنرانیهای حضرت امام حسین در باب امر به معروف و نهی از منكر و وظایف علمای دین و بزرگان و معنونین جامعه اسلامی و حوزه شمول آن پرداخته میشود.این روایت در كتاب تحفالعقول اثر ابنشعبه بحرانی از علمای بزرگ قرن چهارم است كه مشتمل است بر احادیث پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع). از اینكه بعضی از عبارت آن مورد استناد بزرگانی چون حضرت امام خمینی در مبحث ولایت فقیه قرار گرفته است، معلوم میشود حدیث معتبر است.از فحوای سخنرانیای كه در مكه برگزار شده است برمیآید پس از اینكه امام حسین(ع) از بیعت با یزید خودداری كرد و از مدینه به مكه مهاجرت فرمود، جمعی از بزرگان كه در مكه اقامت داشتند از او خواستهاند كه یا با یزید بیعت كند یا در گوشهیی در میان كوههای مكه در سكوت و انزوا زندگی كند.
بهترین تفسیر نهضت حسینی را سخنان و نامههای آن حضرت به عهده دارد و چون آن حضرت در وصیتنامه رسمیاش راز نهضت خود را ادامه راه رسول اكرم(ص) و امیر مؤمنان(ع) بیان كردند، تفسیر نهضت آن حضرت بدون آشنایی كامل با سیره امیر مؤمنان(ع) و پیامبر اكرم(ص) ممكن نیست: «و أسیرُ بسیره جدى و أبى على بن أبیطالب
سوره بقره، آیه 191: «و اقتلوهم حیث ثقفتموهم و اخرجوهم من حیث اخرجوكم و الفتنه اشدّ من القتل و لا تقاتلوهم عند المسجد الحرام حتی یقاتلوكم فیه. فان قاتلوكم فاقتلوهم كذلك جزاء الكافرین: هر جا كه بر آنان دست یافتید، بكشید آنان را و ایشان را از همان جا كه شما را راندهاند (مكه)، برانید و فتنه از قتل بدتر است و با آنان در مسجدالحرام مقاتله مكیند، مگر اینكه با شما در همان جا قتال كنند.» صاحبان نظریه اصالت جنگ، این آیه را ناسخ كلیه آیاتی میدانند كه در آن امر به موادعه یا كف و خودداری از قتال شده است23 و برخی فقها نیز این آیه را بر وجوب قتال ب كفار و وجوب اخراج آنها از مكه حمل كردهاند
بسیاری از آنچه را در زندگی میدانیم یا گمان میکنیم میدانیم یا از شخصی شنیده یا در جایی خواندهایم. از دوران کودکی که با سؤالهای خود از بزرگسالان سعی در دانستن داریم تا سنین بزرگسالی، شنیدهها و خواندههای ما حجم وسیعی از باورهای ما را تشکیل میدهند. در دنیای امروز ما، به دلیل وجود رسانههای جمعی و شبکههای اجتماعی و منابعی از این دست، اطلاعات بسیار زیادی در اختیار ما قرار میگیرند که شاید امکان انتقال معرفت از طریق خواندن و شنیدن را بیش از هر زمانی میسر کرده است. آیا میتوان آنچه شنیدهایم یا خواندهایم را با دیگر منابع معرفتی مثل ادراک و استنباط مقایسه کنیم؟ یا به عبارت دیگر آیا میتوانیم به گواهی شنیدهها و خواندههایمان اعتماد کنیم و بر آن اساس ادعا کنیم که معرفتی حاصل کردهایم؟ در وهله اول به نظر میرسد شنیدهها و خواندههای ما در مقایسه با منابع دیگر معرفتی مثل ادراک و استنباط در معرض اشتباهات بسیار بیشتری هستند.
امویان تمام این ارزشهای اسلامی را باز ستاندند و برای پیشبرد سیاست خود جز ترس و پول چیزی نمیشناختند. هدف، حكومت كردن و حفظ قدرت بود، به هر قیمت و روش؛ چیزی كه بعدها در مكتب ماكیاول ـ فیلسوف شهیرایتالیایی ـ تبلیغ گشت، معاویه عملاً روش حاکمیت سیاست براخلاق را به كار بسته بود. پس از احراز مقام خلافت و انعقاد پیمان صلح با امام حسن(ع) در منطقهای به نام نخیله در طی خطبهای گفت: «با شما نجنگیدم تا نماز بخوانید و روزه بگیرید، شما این كارها را میكنید. من با شما جنگیدم تا بر شما حكومت كنم.» (ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص۴۵)
اگر نسبتی را میان فلسفه و فرهنگ فرض کنیم، فلسفهای که قرار است با فرهنگ نسبت داشته باشد چه اوصافی دارد؟ و استلزامات چنین تلقیای از فلسفه چیست؟ از سوی دیگر آن فرهنگی که بناست از در ترابط با فلسفه درآید از چه اوصافی برخوردار است؟ فلسفهای که با فرهنگ ارتباط برقرار میکند، معرفتی است که موضوع آن «وجود در مقام حقیقت» است. ما یک «وجود بحت (Pure)» داریم که هنگام نبود انسان مطرح است؛ اما زمانی که پای انسان به میان میآید، این وجود خود را در شأنی از شئونش که «حقیقت» باشد برجستهتر میکند، پس فلسفه میشود: «مواجهه انسان با وجود در مقام حقیقت».
ماجرای عاشورای سال شصت و یک هجری و آنچه در آن روز شگفت بر سر آن پاکان روزگار رفت آن مایه حیرت آور و باور نکردنی و در عین حال شرم آور و رقت انگیز بود که قرنها بعد محدث و مورخ دانشمند ذوفنونی مانند عبدالرحمن بن جوزی(متوفی 597) را، با همه صلابت و حمیتی که در مذهب اهل سنت و علیالخصوص مذهب حنبلی دارد، وادار کند تا هم در تاریخ بزرگ ممتعش، <منتظم> و هم در کتاب <تبصره> اش که مجموعهای از مواعظ و خطابههای ماهیانه اوست، وقتی به مناسبتها و رویدادهای محرم و مشخصاً دهم محرم، روز عاشورا میرسد قدری بیشتر درنگ کند و زمانی از سر صدق و اخلاص، قلم را بر کشته کربلا بگریاند.
رخداد عاشورا در سال 61 هجری نقطه عطف حساسی در تاریخ اسلام است كه بر خلاف قیامها و اعتراضهای مشابهی كه در دهههای نخست پس از رحلت پیامبر اسلام(ص) رخ داد مثل شورش خوارج ، قیام ابن زبیر و خروج مختار، قیام زید و... محدود به شرایط زمانی و مكانی آن دوران نماند و تا به امروز منبع الهام جریانها، جنبشها و حركتهای متعددی در این 14 قرن است. ریشهیابی علل و عوامل این واقعه از یك سو و واكاوی و روشنگری پیامدها و عواقب آن از سوی دیگر از این حیث حایز اهمیت است. ضمن آنكه تاكنون قرائتها و خوانشهای متعدد و گاه متعارضی از این واقعه در میان فرق و مذاهب مختلف اسلامی از آن صورت گرفته است. در این میان نگاه غالب برداشت حقطلبانه و ظلم ستیزانه شیعی است كه واقعه عاشورا در پرتو گفتار و كردار حسین بن علی(ع) امام سوم شیعیان تحلیل میكند و از آن الگو و مثالی آرمانی برای منش و روش پیروان تشیع استخراج میكند. واقعه عاشورا در واقع برآیند و پیامد تحولات ژرف و عمیقی است كه از فردای وفات پیامبر در جامعه اسلامی در ابعاد گوناگون اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی رخ داد.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید