خَلَأ/ حسین معصومی همدانی | ۱۱:۲۱,۱۳۹۵/۱۱/۵|

خَلَأ، صورتِ فارسیِ واژۀ عربی «خَلاء»، اصطلاحی در طبیعیات قدیم و فیزیک جدید، که مفهوم کلی آن فضایی سه‌بُعدی است که از هرگونه ماده‌ای تهی باشد. گاه نیز برای این مفهوم واژۀ «فراغ» به کار رفته است (فارابی، «عیون ... »، 61). برابر فارسی آن در برخی از متون کهن واژۀ «تُهی» یا «تَهی» است (بیرونی، 57- 58). مقدمه: فیلسوفان و متکلمان و دانشمندان دوران اسلامی دربارۀ وجود و ماهیت خلأ آراء مختلفی اظهار کرده، و در اثبات یا نفی آن برهانهای متعددی آورده‌اند. اما چون این آراء در چهارچوب نظریاتی است که مسلمین از یونانیان و اقوام دیگر اخذ کرده‌اند، گفت‌وگو دربارۀ آنها بدون مقدمه‌ای دربارۀ پیشینۀ این موضوع در یونان ممکن نیست.

خطیب بغدادی / فرامرز حاج‌منوچهری | ۱۳:۵۵,۱۳۹۵/۱۱/۲|

خَطیبِ بَغْدادی، ابوبکر احمد بن علی (جمادی‌الآخر 392- ذیحجۀ 463 / آوریل 1002 - سپتامبر 1071)، محدث و مورخ پرشهرت شافعی. او از بزرگان اصحاب حدیث بغداد در سدۀ 5 ق/ 11 م و مؤلف اثر معروف تاریخ بغداد بود. احمد در کودکی به خواست پدرش، که در درزیجان (از نواحی بغداد) خطیب بود (خطیب، تاریخ بغداد، 11/ 359)، نزد هلال بن عبدالله طَیِّبی به فراگیری قرآن و ادب پرداخت (همان، 14/ 75) و با سپری‌کردن این دوره، در 403 ق/1012 م رسماً درس‌آموزی را در جامع بغداد با حضور در درس ابن‌رزقویه آغاز کرد (همان، 1/351). با التفات به فقه شافعی، در درس ابوحامد اسفراینی حاضر شد (همان، 4/ 369)، اما با درگذشت وی، دوباره راهی درس ابن‌رزقویه شد.

خطّابیّه/عبدالحمید مرادی | ۱۳:۵۶,۱۳۹۵/۱۰/۲۹|

خَطّابیّه، از فرقه‌های غلات شیعی در سدۀ 2 ق/ 8 م، منسوب به ابوالخطاب اسدی (د 138 ق/ 755 م). ابوالخطاب (ه‍ م) که ابتدا از اصحاب امام صادق (ع)، و نمایندۀ او در میان شیعیان کوفه بود، به‌سبب نشر اندیشه‌های غلوآمیز و افراطی در مورد امام صادق (ع)، از سوی آن حضرت طرد شد و مورد لعن و انکار قرارگرفت. عقاید خطابیه معرف مرحله‌ای مهم از شکل‌گیری آراء غلات شیعی و باطنیان است که به اعتقاد بیشتر مورخان و فرقه‌نگاران، تأثیر قابل ملاحظه‌ای در پیدایش غلات شیعی سده‌های 2 و 3 ق، مثل مخمسه، اسماعیلیه و قرامطه داشته است...

خطابه/ غلامرضا اعوانی | ۱۲:۳۱,۱۳۹۵/۱۰/۲۷|

خَطابه، فن سخنوری که در منطق اسلامی از آن به «ریطوریقا» تعبیر شده است. مبحث خطابه در منطق بیشتر پیشینۀ یونانی دارد. یونانیان از فن خطابه در نطقهای سیاسی که نزد آنان از اهمیت فراوانی برخوردار بود و نیز در محاکم عُرفی و دادگاهها استفاده می‌کردند. سوفیستها (یا سوفسطاییان) در این فن مهارت فراوان داشتند؛ از شهری به شهر دیگر می‌رفتند و با دریافت اجرت، جوانان را در این فن تعلیم می‌دادند و چون غرض آنان همیشه معطوف به تحریک هیجانات و عواطف به کمک آرایشهای اغراق‌آمیز لفظی، و گاهی استفاده از حیله‌های سفسطی برای فریفتن مخالفان بود...

خزر، قوم،/ علی کرم‌همدانی | ۱۲:۴۴,۱۳۹۵/۱۰/۲۵|

خَزَر، قوم، نام مردمانی وابسته به گروه نژادی آلتایی که از حدود سدۀ 6 تا 10 م (4 ق)، بر دشتهای میان نواحی پایین‌دست رودخانۀ ولگا تا کرانه‌های شرقی دریای سیاه و نواحی شمال قفقاز فرمانروایی داشتند. دربارۀ اصل و نسب خزران و معنای نام آنان و نیز اینکه نخستین بار، این نام از چه زمانی وارد تاریخ شده است، میان تاریخ‌دانان و زبان‌شناسان اتفاق نظر وجود ندارد. برخی این نام را برگرفته از واژۀ ترکی قَز / گَز، از ریشۀ گَزمک می‌دانند، که در آن زبان، به معنای گردش‌کردن، گردیدن، و کنایه از آوارگی و خانه‌به‌دوشی است (نک‍‍ : بارتولد، «خزران»، 339؛ دانلپ، 3؛ ردهاوس، 398)...

خرمشهر / شیوا جعفری | ۱۱:۴۸,۱۳۹۵/۱۰/۲۲|

خُرَّمْشَهْر، شهری بندری و مرکز شهرستانی به همین نام در استان خوزستان. شهرستان خرمشهر در جنوب ‌غربی استان خوزستان واقع است. این شهرستان از شمال به شهرستان اهواز، از شرق به شهرستان شادگان، از جنوب‌ شرقی به شهرستان آبادان، از غرب به کشور عراق، و از جنوب‌ غربی به رود مرزی اروند‌رود محدود است (نک‍ : اطلس ... ، 117). بنابر قانون تقسیمات کشوری در 1392 ش، این شهرستان از دو بخش مرکزی و مینو، 4 دهستان و 3 شهر به نامهای خرمشهر، مقاومت و مینوشهر تشکیل شده است (پورتال ... ، بش‍ ). زمینهای شهرستان خرمشهر به طورکلی هموار و پوشیده از شوره‌زار است ...

خرم دینان / علی بهرامیان | ۱۱:۳۸,۱۳۹۵/۱۰/۲۰|

خُرَّمْ‌دینان (خرّمیه، خرّم‌دینیه)، فعالان جنبشی ایرانی در اواخر سدۀ 2 و اوایل سدۀ 3 ق/ 8- 9 م. کمتر پدیده‌ای در سده‌های نخست هجری قمری به اندازۀ خرمیه یا خرم‌دینی، تا این حد مبهم و رازآلود به نظر می‌رسد. چنان‌که ملاحظه خواهد شد، در آثار تاریخی و بیشتر فرقه‌شناسی، مجموعۀ فعالیتها و نیز عقاید و باورهایی به خرم‌دینان منسوب شده است که بسیار متناقض است و دشمنی و عداوت و بی‌دقتی مؤلفان بعدی نیز، بر اطلاعات موجود سایه افکنده است. اطلاعات دربارۀ باورها و عقاید فعالان جنبشی که در دورۀ بابک خرم‌دین (ه‍ م)، بر ضد خلافت عباسی، به مدت بیش از 20 سال، در آذربایجان و مناطق اطراف آن...

خرداد / محمود جعفری دهقی | ۱۲:۳۶,۱۳۹۵/۱۰/۱۸|

خُرْداد، یکی از 7 فرشتۀ مقرب اهوره‌مزدا، و سومین ماه سال و ششمین روز از ماههای ایرانی: 1. خرداد، یکی از 7 امشاسپند (فرشتۀ مقرب اهوره‌مزدا <خدای بزرگ>) در ایران باستان. نام وی در اوستا «هئوروتات»1 و در پهلوی «هورداد»2 آمده (بارتولمه، 1791-1792؛ مکنزی، 44) که به معنی «تمامیت»، «کمال» و «تندرستی» است (بویس، 282؛ پانائینو، 458). وی پنجمین امشاسپند و نگهبان آبها ست (بهار، 83؛ بویس، 282-283، 366) و به انسانها فراوانی و کامیابی عطا می‌کند (شایست ... ، 22: 6). گروهی از دانشمندان نظیر جرج دومزیل، دوشن‌گیمن و ویدن‌گرین به نوعی ارتباط خویشکاری میان خرداد و مرداد با ناستیاس3 ودایی نظر داده‌اند...

خدای نامه/ روزبه زرین‌کوب | ۱۳:۳۳,۱۳۹۵/۱۰/۱۵|

خُدایْ‌نامه، عنوان کتابی به زبان فارسی میانه (= پهلوی) از روزگار ساسانیان که تاریخ ملی ایران را شامل می‌شده، و نزد ایرانیان باستان گزارشی پذیرفته‌شده از تاریخ ایران و جهان محسوب می‌شده است. این کتاب که از آفرینش جهان و سرگذشت کیومرث تا مرگ یزدگرد سوم را دربر می‌گرفت، به تدریج، تحریرهای گوناگون یافت. از آنجا که در زبان فارسی میانه، خْوَدای1 /خدای به معنی «سرور، فرمانروا» و نامگ/ نامک به معنی «نامه، کتاب» آمده‌است (فره‌وشی، 394، 640؛ مکنزی، 57, 95)، در سده‌های نخستین اسلامی، مورخان و نویسندگان مسلمان خدای‌نامه ...

خانواده در جنوب شرقی آسیا/ مهرداد عربستانی | ۱۱:۵۷,۱۳۹۵/۱۰/۱۳|

جنوب‌شرقی آسیا به منطقه‌ای در جنوب چین، شرق هندوستان، غرب گینۀ نو و شمال استرالیا اطلاق می‌شود. این منطقه به دو بخش برّی هندوچین شامل کشورهای تایلند، شبه‌جزیرۀ مالزی، برمه، ویتنام، کامبوج و لائوس؛ و بخش بحری شامل کشورهای اندونزی، برونئی، مالزی شرقی، تیمور شرقی، فیلیپین و جزایر کریسمس تقسیم می‌شود. خانواده در این منطقۀ گسترده، گروه اجتماعی منسجم پُردوامی است مبتنی بر روابط نسبی و سببی که از طریق این روابط با نظامات خویشاوندی گسترده‌تری در ارتباط است...

ورود

نام کاربری (ایمیل) :
کلمه عبور :
رمز عبور را فراموش کرده اید؟
کاربر جدید هستید ؟ ثبت نام در تارنما