مقاله

تاریخ ادبیات، چنان كه از نام آن پیداست، شامل دو بخش است: تاریخ و ادبیات. تاریخ را در اینجا به اختصار می‌توانیم سرگذشت چیزی را با توجه به ریشه‌ها و علل و عوامل آن چیز بدانیم؛ اما ادبیات به ویژه در سنت ایرانی مفهومی وسیع است كه قدری نیاز به توضیح دارد: برخی «مجموعه‌ آثار مكتوب و بر جای مانده به هر زبان از روزگار نخست تا زمان حال» را ادبیات آن زبان می‌دانند. این تعریف تا حدی نارساست، برای آنكه اولاً ادبیات شفاهی و غیرمكتوب را شامل نمی‌شود، ثانیاً با این تعریف، گویا زبان و ادبیات یكی دانسته شده است، برای آنكه بنا بر این تعریف، باید حتی كتابهایی را كه در مورد علوم مختلف تألیف شده از ریاضی و پزشكی و فیزیك گرفته تا فلسفه و هنر و دین، جزو ادبیات محسوب بداریم.

«سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین علی یونسی دستیار ویژه رئیس‌جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی و مذهبی، در نهمین همایش بین‌المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی در خراسان شمالی»

گرایش هایی که پیشتر از آنها نام بردیم، برای تاثیر گذاری و ترویج اندیشه ها و دیدگاه هایشان یکسان عمل نمی کردند. اسلام گرایان از تبلیغ در مساجد و کانون های تجمع مذهبی، ملی گرایان از گرد همایی در محل اجتماعات عمومی شهری، چپ گرایان از طریق محفل ها و نشر بیشتر استفاده می کردند. از مقایسۀ آثاری که گرایش های مختلف انتشار داده اند، به نظر می رسد که چپ گرایان بیش از بقیه توانایی استفاده از امکانات نشر را داشتند و می توانستند نیروهای کاربلد تری را به همکاری جذب و از آنها استفاده کنند. به مرور شگردهایی هم در این زمینه کشف و از آنها استفاده کردند. پیش از پرداختن به این موضوع، اشارۀ کوتاهی به سابقة ورود اندیشه های چپ به ایران ممکن است به بحث ما کمک کند.

در مورد خانواده و مناسبات خانوادگی وقتی می‌گوییم خانواده‌ی جدید جمع پدر و مادر و فرزندان است، چیزی از حقیقت و ماهیت خانواده نگفته‌ایم و به این جهت، عوارض و لوازم ذاتی آن را نمی‌توانیم بفهمیم و این دوری باعث می‌شود که مثلاً سستی علایق خانوادگی را تابع و فرع تأثیرات خارجی و عوامل اجتماعی و نفسانی قلمداد کنیم. درست است که نوعی ملازمت میان این عوامل از یک سو و عوارض خانوادگی از سوی دیگر وجود دارد، اما این ملازمت بدان معنی نیست که ظهور یکی پیدایش آن دیگری را باعث شده است و ما قادریم یکی از آن‌ها را از میان برداریم تا دیگری هم مرتفع شود. با همه‌ی این‌ها غرض آن نیست که بگوییم تأثیر و تأثر در جزئیات امور مربوط به خانواده و عوارض آن به هیچ وجه نباید مطرح باشد، بلکه مقصود این است که لزوم تحقیق در معنی تأثیر و تأثر را مورد تأکید قرار دهیم و در صدد باشیم که منشأ و اصل تحول و تغییر خانواده را کشف کنیم.

متفكران مسلمان منشأ همه علوم را خداوند می‌دانستند؛ لذا به وحدتی ارگانیك بین آنها قائل بودند. آنان بین علوم خاص دینی و علوم طبیعت جدایی نمی‌دیدند و هدف هر دو را یكی می‌دانستند. از نظر آنها علوم طبیعی وحدت طبیعت را نشان می‌دهد كه حاكی از وحدت مبدأ عالم است و این همان چیزی است كه هدف ادیان است. به خاطر همین بود كه آنها همه این علوم را یك جا تدریس می‌كردند و بعضی از آنان در علوم مختلف متخصص بودند و بین فلسفه و علوم طبیعی و حكمت دینی جمع می‌كردند و در همه این حوزه‌ها تألیفاتی داشتند. كندی در علوم ریاضی و نجوم و طبیعیات و فلسفه و تفسیر قرآن تألیفات داشت و ابن رشد در فلسفه و طب و فقه اسلامی.

نقش تعیین کننده دانشگاه فعال و روز آمد در تربیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز جامعه، ترویج و ارتقای دانش، توسعه پژوهش ، فناوری ، نوآوری و کارآفرینی در توسعه فراگیر کشور انکارناپذیر است . طبیعتا ، هر نهاد آموزش عالی می‌بایست با پیشرفت‌ها و تحولات اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی کشور توسعه یابد. هم چنین برای اطمینان از دستیابی به هدف‌های برنامه ریزی شده ، ارزش و نتیجه کار، دانشگاه بایستی عالمانه، منصفانه ، منظم و دقیق و با بهره گیری از شاخص‌ها و ملاک‌های علمی روز آمد مورد ارزشیابی کیفی و کمی قرار گیرد تا با اصلاح مستمر خود، نقش خود را دراجرای برنامه‌های مناسب آموزش و توسعه هدفمند ایفا کند.

آكادمی لاهه با هدف تحقیق و تدریس در قواعد كلی حقوق بین‌الملل تاكنون چند بار كلاسهای فشرده‌ای برای نظریه اسلامی در این زمینه برقرار كرده و از استادان اسلام‌شناس دعوت كرده و سپس به نشر اثرشان اهتمام ورزیده و آن را در مجموعه دروس آكادمی لاهه به چاپ رسانده است. آنچه در پی می‌آید، بخشی از مطالب كتاب «حقوق بین‌الملل: رهیافتی اسلامی» از استاد دانشمندی است كه در مراتب عالی حوزه و دانشگاه تحصیل و تدریس كرده و در عمل نیز سالها عهده‌دار كارهای مرتبط با امور قضایی و حقوق بوده و در تدوین این كتاب با استفاده از طرح درسهای آكادمی لاهه، بر آن بوده كه نظریات فقهی شیعی را بازگو نمایند و احیاناً تحلیل‌های اجتهادی شخصی را مطرح سازند.

استاد «بهرام بیضایی» که در سینما و تئاتر بلندآوازه است، در کار پژوهش نیز نامی وزین دارد. آنچه ایشان درباره نمایش در ایران، چین، هند و ژاپن فراهم آورده‌اند در زمره‌ کتاب‌های آموزشی دانشگاهی و نیز از کتب مرجع به شمار می‌آید. استاد بیضایی روی «هزار و یک شب» هم کارکرده است. دو نمایشنامه‌ «هشتمین سفر سندباد»1، «شب‌هزارویکم»2 و نیز دو پژوهش «ریشه‌یابی3درخت کهن» و «هزار افسان کجاست؟» از آن جمله‌اند.

ما باید امر به معروف و نهی از منکر را به معنای مجبور کردن ندانیم، بلکه به معنای راهنمایی کردن و وادار کردن بدانیم که کار خدا همین است و کار ما هم باید همین باشد و این راهنمایی و وادار کردن اصلا نیازی به زور و اجبار ندارد، زیرا انسان با زور و اجبار راهنمایی نمی شود، بلکه سرکوب می شود و از انسانیت در می آید.

کاربرد روش قیاس در علم پزشکی نیز معمول بود و از میان سه مکتب طبّی یونان قدیم، یعنی اصحاب القیاس و اصحاب التّجارب و اصحاب‌الطّبّ الحیلی، مسلمانان نخست، روش اصحاب قیاس را بر روشهای دیگر ترجیح می‌دادند (مسعودی، مروج الذَهب، ج 4، ص 79) و سپس بدان نتیجه رسیدند که قیاس باید با تجربه همراه باشد و محمد بن زکریای رازی صریحاً می‌گوید که از هر دو روش استفاده می‌کرده است: «و بقیت زماناً اطلب بالتّجربه و القیاس» (الشُکوک علی جالینوس، ص 63).