مقاله

كثرت‌باوری فرهنگی در فضای روشنفكری، به‌شكل روزافزونی ایده مسلط است. این كثرت‌باوری ایده‌یی است كه مطابق آن معیاری برای سنجش فراتری و فروتری فرهنگ‌ها وجود ندارد و بنابراین، بایستی به این خرسند بود هر قومی بی‌احساس شرمساری به آنچه فرهنگ خاص او دانسته می‌شود، كه ریشه در تاریخ و جغرافیا و قداست و عقلانیت ویژه‌یی دارد، تمسك كند و هویت یابد و به پشتوانه آن به رفاقت و رقابت بپردازد. كثرت‌باوری فرهنگی می‌تواند حتی از این هم قدمی فراتر بردارد و بگوید آنچه آمد نه فقط مُجاز كه مطلوب و بلكه ضروری است؛ باید تلاش كرد تا تنوع فرهنگی محافظت شود. اما، به گمان من، این هم خطا است و هم خسارتبار.

عشق و علاقه به فرزند همواره در میان بشر جایگاه خاصی داشته است. والدین همیشه سعی داشته‌اند تا زندگی خوبی برای فرزندان خود تدارك ببینند، از سوی دیگر، بهترین محل برای رشد و تربیت اطفال، كانون گرم خانواده است؛ اما کم نیستند خانواده‌هایی که به علل طبیعی یا غیر طبیعی از نعمت داشتن اولاد محروم بوده‌اند. از طرفی دیگر، اطفالی هم که به علل حوادث و بلایای طبیعی یا اجتماعی نظیر سیل، زلزله، جنگ و تصادفات، یا در نتیجة ارتباطات نامشروع یا ازدواج موقت از داشتن پدر و مادر محروم شده‌اند.

قرآن مجید در مطالب خود اختصاص به امتى از امم عرب یا طائفه‌اى از طوائف مانند مسلمانان ندارد، بلكه با طوائف خارج از اسلام سخن می‌‌گوید؛ چنان كه با مسلمانان می‌‌گوید، به دلیل خطابات بسیارى كه به عنوان كفار و مشركان و اهل كتاب و یهود و بنى‌اسرائیل و نصارى دارد و با هر طائفه‌اى از این طوائف باحتجاج پرداخته آنان را به سوى معارف حقه خود دعوت مى‌كند.

در میان بزرگان اختلاف است که آیا روح ما با جسم ما وجود پیدا می‌کند و اول «جسمانیه‌الحدوث» است و بعد «روحانیه‌البقاء» می‌شود، یا اینکه قبلاً این روح بوده است؟ یعنی پروردگار عالم روح ما را چندهزار سال قبل خلق کرده، بعد به مرور زمان این ارواح وارد بدنها شده است. وقتی که بچه در شکم مادر است، روح تعلقی به او پیدا می‌کند و وارد بدن می‌شود.

اصطلاح «پژوهش دانش محور» به نظر می‌رسد که نوعی تکرار مکرر است، چه لفظ پژوهش به تنهایی باید بتواند همین معنا را برساند و نیازی نیست که برای تأکید بر صلابت آن صفاتی از این قبیل بر آن افزوده شود، ولی در هر صورت به نحو موجه امروزه می‌توان از خود پرسید وقتی که این ترکیب را به صور مختلف به کار می‌بریم، دقیقاً منظورمان چیست؟ شاید با بازگشت به تاریخ فلسفه که در بطن آن مسائل مربوط به موضوع و روش شناخت علمی نیز تحول یافته است، بتوان به نحو ریشه‌ای درباره این موضوع نیز به سرنخ‌هایی دست یافت یا حداقل با سهولت بیشتری با مسائل آشنا شد.

اندرزنامه، صورت اولیه كتابهای اخلاقی در زبان فارسی است. البته «اولیه» از لحاظ زمانی؛ زیرا كه آثار بازمانده همگی متعلق به قرن چهارم هجری/ دهم میلادی و به ویژه قرن پنجم/ یازدهم هستند كه دوره قدیم ادبیات فارسی است. در اینجا اندرزنامه‌های متأخر فارسی كه ترجمه و یا شرح متون قدیم‌تر عربی است، مطمح نظر قرار نگرفته‌اند. به هر حال، این آثار در چارچوب نوع بسیار قدیم ادبیات شرقی قرار می‌گیرند. از سوی دیگر، این صورت ادبی را می‌توان «اولیه» انگاشت؛ زیرا مبتنی بر اندیشه‌ای نظری نیست، بلكه مبتنی بر واكنشی اخلاقی است در برابر وقایع كلیی كه زندگی اجتماعی انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. تفكر همین كه اولین گزینشهای خود را انجام داد و نتیجتاً متمایل به طبقه‌بندی مضامین اخلاقی شد، در واقع مدیون توفیق اندرزنامه‌ها بود و كوشش ما در اینجا اثبات همین موضوع است. تفكر از اندرزها بهره می‌گیرد و صورت ادبی مجموعه علت وجودی خود را از دست می‌دهد.

باید توجه داشت که گاهی واژه به صورت لفظ به کار می‌رود و گاهی به صورت اصطلاح. اصطلاح، واژه را از حوزه‌ زبان به حوزه‌ دانش می‌برد و معنای دقیق‌تری، که البته مرتبط با معنای لغوی واژه است، به آن می‌دهد. واژه‌ «رند» را باید از این دو زاویه نگاه کرد. ظاهراً این واژه ریشه‌ سنسکریت دارد، به معنی «زیرک» و «حیله‌گر». در فرهنگهای فارسی هم همین معنی را می‌دهد؛ اما اگر به صدر ادب فارسی نگاه کنید می‌بینید که تمام کاربردهای رند منفی است.

کنت دوگوبینو در نزد ما ایرانیان، بیشتر به‌عنوان فرستاده سیاسی و شرق‌شناس فرانسوی شهرت دارد. اندیشمندی که نه تنها توجه زیادی به ایران و موقعیت تاریخی و فرهنگی ما در قرن نوزده میلادی داشته است، بلکه نسبت به تمام خارجیانی که در عصر ناصری به ایران سفرکرده‌اند، باعلاقه و دقت بیشتری مشاهدات و تأملات خود را تنظیم کرده و به رشته تحریر درآورده است؛ از این لحاظ به‌مراتب بر بقیه ارجحیت دارد؛ ولی آنچه گاهی مورد غفلت قرار می‌گیرد و یا فرعی و جنبی تلقی می‌شود، این است که درهرصورت، گفته‌های گوبینو درباره ایران و ایرانیان، ارتباط بسیار نزدیک با نظریه کلی او درباره «عدم‌تساوی نژادهای انسانی» دارد. شایان‌ذکر است که او درست قبل از اولین سفر خود به ایران، این نظریه را با تفصیل در کتابی با همین عنوان تحلیل و منتشر کرده است.

دهۀ 1320ش شاهد تحولاتی بود که مسیر نشر ایران را تغییر داد. کافی است فقط به چند سرفصل تحول نگاه کنیم تا آشکار شود چرا نشر کتاب در این دهه به رغم رشد اندک، دستخوش چنان تحولاتی شده است. به این سر فصل ها اشاره می کنیم و در جای خود به آنها می پردازیم.

برخی خبرگزاری‌ها از قول یک فرمانده «داعش» نوشتند که او پس از ورود به شهر عین‌العرب (کوبانی) در شمال‌شرق سوریه اعلام کرد: کُردها مسلمان نیستند. اگر خلافت اسلامی را بپذیرند و مسلمان شوند یا جزیه بپردازند، در امان خواهند بود؛ در غیراین‌صورت باید بمیرند. وی که خود را «ابوخالد عبدالله» معرفی کرد، در ادامه اظهارات خود افزود: کُردها یک قوم مجوس و ایرانی هستند و من نمی‌دانم در سرزمین اعراب چه کار می‌کنند.