سعدی؛ معمار «حکمت عملی» و آینه‌دار کرامت انسان در جهان

1405/2/3 ۱۰:۱۶

استاد زبان و ادبیات فارسی و عضو هیات علمی دانشگاه شیراز، با تبیین جایگاه جهانی این شاعر بزرگ، سعدی را فراتر از یک سخنور، معمار مکتبی می‌داند که «حکمت عملی» را با زندگی اجتماعی پیوند زده است. سعدی با نشاندن «کرامت و حرمت انسان» در کانون اندیشه‌هایش، آینه‌ای تمام‌نما از اخلاق و انصاف را پیش روی بشریت قرار داده که پیام صلح و نیکوکاری آن، سده‌هاست مرزهای جغرافیایی را درنوردیده است.

محمدحسین کرمی با تبیین اهمیت بزرگداشت سعدی گفت: بزرگداشت سعدی تنها یادآوری یک شاعر کلاسیک نیست بلکه پاسداشت مکتبی فکری است که بر کرامت انسان، اخلاق اجتماعی و حکمت عملی استوار است. پویایی آثار سعدی در گذر قرن‌ها ناشی از این است که او با زبانی روشن و انسانی، از تجربه‌هایی سخن گفته که هنوز برای انسان امروز قابل درک است.

وی با اشاره به جایگاه سبک‌شناختی سعدی در ادبیات فارسی بیان کرد: سعدی نمونه کامل سهل ممتنع است؛ سبکی که در آن زبان ظاهری ساده و روان دارد، اما پشت این سادگی دقت اندیشه، مهارت زبانی و پختگی هنری نهفته است.

کرمی افزود: سعدی با بهره‌گیری از دستاوردهای ادبی پیشینیان توانسته است در گلستان، بوستان، غزلیات، قصاید و مجالس پنج‌گانه، زبان فارسی را به یکی از قله‌های فصاحت و بلاغت برساند.

انسان‌محوری؛ ستون اندیشه سعدی

این استاد دانشگاه شیراز، محور اصلی اندیشه سعدی را انسان دانست و توضیح داد: سعدی بیش از بسیاری از شاعران، به حرمت و شأن انسان توجه دارد. مفاهیمی چون محبت، تواضع، انصاف، نیکوکاری و دادگری در آثار او جایگاهی بنیادین دارند.

کرمی در ادامه افزود: سعدی جامعه را از کبر، فریب، ریا و رفتارهای خلاف اخلاق برحذر می‌دارد و مخاطب را به گفتار و رفتار انسانی، اعتدال و رفتار سازنده اجتماعی دعوت می‌کند.

پیوند اخلاق و جامعه؛ دوگانه گلستان و بوستان

وی با تأکید بر جنبه اجتماعی اندیشه سعدی اظهار کرد: سعدی شاعری است که میان واقعیت و آرمان پیوند برقرار می‌کند. گلستان بازتابی از واقعیت‌های اجتماعی و روابط انسانی روزگار اوست در حالی که بوستان افق آرمان‌های متعالی اخلاقی را ترسیم می‌کند. این آمیزه میان واقعیت و آرمان، یکی از عوامل ماندگاری آثار سعدی و ارتباط پایدار او با مخاطب معاصر است.

شیراز در آینه شعر فارسی؛ پیش و پس از ظهور سعدی

این پژوهشگر ادبی با تحلیل جایگاه شیراز در شعر فارسی بیان کرد: اگرچه نام شیراز از سده‌های گذشته در متون تاریخی و ادبی آمده و در کنار شهرهایی چون تبریز، طوس، یزد، اصفهان و بخارا، شهری مهم محسوب می‌شده است اما تا پیش از ظهور سعدی، امتیاز برجسته‌ای بر دیگر شهرها نداشت. با ظهور سعدی و بازگشت او به شیراز در قرن هفتم، تصویر تازه‌ای از این شهر در ادبیات فارسی شکل گرفت.

وی افزود: از هنگامی که سعدی شیراز را با خاک و آب رکن‌آبا،، طراوت هوای نوروز و نشاط زندگی توصیف کرد، نگاه شاعران و ادب‌دوستان سراسر قلمرو زبان فارسی از کناره‌های سند و فرارود تا مدیترانه و دریای سیاه، به سوی شیراز جذب شد؛ به‌گونه‌ای که کم‌تر شاعری شعری سرود که سعدی و شیراز را در نظر نداشته باشد.

به گفته این سعدی‌شناس، از این روزگار به بعد، نام شیراز به یک اصطلاح ادبی بدل شد و این شهر در ذهنیت ادبیات فارسی به نماد زیبایی، لطافت، فرهنگ و فرهیختگی تبدیل گشت.

کرمی ادامه داد: هر آنچه وابستگی به شیراز می‌یافت همچون شعر سعدی، مضامین زیبا و چشم‌نواز پیدا می‌کرد شیراز زیباتر جلوه می‌کرد مردمانش در شعر مهمان‌نوازتر، خاکش گل‌پرور و هوایش بهشت‌گون توصیف می‌شد و حتی بسیاری از شاعران شهرهای دیگر آرزو می‌کردند اهل شیراز باشند.

عضو هیات علمی دانشگاه شیراز تأکید کرد: از این رو، جایگاه شیراز در شعر فارسی را می‌توان به دو دوره پیش از ظهور سعدی و پس از او تقسیم کرد؛ تقسیم‌بندی‌ای که با شواهد گوناگون قابل دفاع و تحلیل است.

سعدی؛ شاعر فراتر از مرزهای ایران

کرمی در ادامه با اشاره به نفوذ جهانی آثار سعدی اظهار کرد: شعر و اندیشه سعدی محدود به جغرافیای ایران نمانده و در سرزمین‌هایی از هند تا بغداد و روم مورد توجه بوده است.

وی افزود: از قرن هفدهم میلادی ترجمه آثار سعدی در اروپا آغاز شد و این روند تا امروز ادامه دارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد پیام اخلاقی و انسانی سعدی پیام مشترک بشریت است.

شیراز؛ هویت عاطفی و زیبایی‌شناختی شعر سعدی

این استاد دانشگاه با تحلیل نقش شیراز در آثار سعدی بیان کرد: شیراز در شعر سعدی نه یک نام جغرافیایی بلکه بخشی از هویت عاطفی و تصویری شعر اوست. سعدی با بهره‌گیری از امکانات بیانی شعر فارسی، این شهر را در پیوند با بهار، طراوت، عشق و لطافت بازآفریده و آن را به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای فرهنگی در ادبیات فارسی بدل کرده است.

کرمی در پایان اظهار کرد: سعدی شاعر انسان‌دوستی، اخلاق، زیبایی و خرد است. شاعری که زبانش دلنشین و پیامش ماندگار است و همچنان با انسان معاصر سخن می‌گوید.

منبع: ایسنا