مقالات

نمایش تا از مورد
نتیجه جستجو برای :
  • آیینه جهان نما و طلسم گنج گشا | آیینۀ جَهانْ‌نُما وَ طِلِسْمِ گنْجْ‌گُشا، كتابی عرفانی به زبان فارسی نوشتۀ ابوسعید بن مجتبی یمانی یا یحیی یمنی كه به نام صدراعظم فخرالاسلام احمد خالدی نوشته شده است. كتاب نثری آمیخته به نظم دارد و موضوع اصلی آن عبارت است از بیان حقیقت انسان و اسرار و بدایع آفرینش وی، تا آینه‌ای باشد كه هر‌كس در آن می‌نگرد، شن...
  • آیینه اسکندری | آیینۀ اِسْكَنْدَری، داستانی منظوم در قالب مثنوی به بحر متقارب محذوف یا مقصور، به زبان فارسی، سرودۀ امیر خسرو دهلوی (651-725 ق / 1253-1324 م). این داستان یكی از پنج منظومه‌ای است كه امیرخسرو به پیروی از خمسه یا پنج گنج نظامی‌ ساخته است. آیینۀ اسكندری در این مجموعه كه آن نیز به پنج گنج معروف است، در برابر اسكند...
  • آیین نامه | آیین‌نامه، در زبان پهلوی آیین نامَگ یا ایوین نامگ، عنوان کتابها و رسالاتی به زبان پهلوی دربارۀ آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمایندگان طبقات اجتماعی، قواعد و رسوم بازیها و سرگرمیها، آداب جنگ، آیینهای برگزاری جشنهای ایرانی مانند نوروز و مهرگان و موضوعات دینی، همراه با ذکر اسطوره‌ها، داستانها،...
  • آیین عالمشاهی | آیینِ عالَمْشاهی، تاریخی است به زبان فارسی، شامل بخشی از وقایع تاریخ هند در سدۀ 12 ق / 18 م، تألیف غلام ‌علی ‌خان پسر روشن‌الدّوله بهکهاری خان بهادر رستم جنگ (غلام ‌علی ‌خان، 18). نام اصلی کتاب شاه عالم‌نامه است و به عنوانهای آیین عالمشاهی، تاریخ عالمشاهی، تاریخ عالمنامه و شرفنامه (اته، 160, 268) نیز خوانده ش...
  • آیین سخنوری | آیینِ سُخَنْوَری، کتابی دربارۀ سخنوری و فن خطابه و شیوه‌های آن همراه با گزیده‌ای از خطابه‌های سخنوران مشهور جهان به زبان پارسی، نوشتۀ سیاستمدار و دانشمند معاصر ایران، محمدعلی فروغی (1256-1321 ش). این کتاب در 2 جلد است: جلد نخستین در 4 مقاله است و مؤلف در آن به بیان کلیاتی دربارۀ فن خطابه و مراحل و اقسام و شرا...
  • آیین دادرسی | آیینِ دادرَسی، یا اصولِ محاكمات، مجموع مقرراتِ مربوط به سازمان قضایی و صلاحیت ذاتی و نسبی دادگاهها و تشریفاتی كه باید از سوی اصحاب دعوی در مقام مراجعه به دادگاهها، و از سوی قضات و مأموران وابسته به تشكیلات قضایی به هنگام طرح دعوی تا ختم آن و اجرای حُكم مَرعی گردد (مدنی، 1 / 3؛ قس: متین دفتری، 1 / 1؛ شایگان، 1...
  • آیین اکبری | آیینِ اَكْبَری، كتابی در دانشهای گوناگون اجتماعی، ادبی، تاریخی، اقتصادی و جغرافیایی به زبان فارسی، نوشتۀ شیخ ابوالفضل علاّمی ‌(958-1011 ق / 1551-1602 م) (ه‍ م)، فرزند شیخ مبارك ناگوری (911-1001ق / 1505-1593م) و برادر فیضی دكنی (954-1004 ق) شاعر فارسی گوی هند. این كتاب، گونه‌ای دائرةالمعارف در دانشها، باورها و...
  • آیین اسکندری | آیینِ اِسْكَنْدَری، منظومه‌ای به زبان پارسی اثر علی ملقّب به زین‌العابدین بن عبدالمؤمن بن صدرالدین متخلّص به نویدی و سپس عبدی، و مشهور به عبدی بیك شیرازی (921- 988ق / 1515-1580م). این مثنوی كه نام آن را برخی از فهرست‌نویسان ایرانی آیینۀ اسكندری ضبط كرده‌اند، منظومۀ پنجم از نخستین خمسۀ (پنج گنج) این سراینده و ...
  • آیة الملک | آیةُ‌الْمُلْک، یا اَلْفیّه، منظومه‌ای دینی و عرفانی بر وزن مثنوی مولانا جلال‌الدین رومی، در هزار بیت، سرودۀ حسین‌بن عبدالله خوئی حسینی (زنده در1260 ق / 1844 م) که آن را در 1258 ق / 1842 م سروده است. سراینده در این اثر مطالب عرفانی و مذهبی را درهم آمیخته و با آوردن آیات قرآنی و احادیث نبوی به مدح حضرت امیر (ع)...
  • آیة الله |
  • آیة الکرسی | آيَةُ‌الْكُرْسی، آيۀ 255 از سورۀ بقره، دومين سورۀ قرآن مجيد. برخی از مفسران، آيات 256 و 257 از همين سوره را نيز به‌سبب ارتباط مفاهيم آنها با مفاهيم آيۀ 255، جزء آيةالكرسی دانسته‌اند. در قرآن مجيد تنها يك مورد از «كرسی خداوند» سخن به ميان آمده و آن همين آيۀ 255 سورۀ بقره است: «وَسِعَ كُرْسيُّهُ السَّموٰاتِ وَ ...
  • آیه | آیه (نشان: مفهوم عینی و ذهنی و معانی منشعب از آن)، لغت و اصطلاحی در قرآن مجید. آیه از واژه‌های بسیار كهن سامی‌ است. در فنیقی، AT در آرامی‌ كتاب مقدس AT (سفر دانیال، 33:3؛ قس: روزنتال، بند 92)، آرامی، ĀTĀ، عبری،ŌT، سریانی ĀTĀ و جمع آن، ŌTŌT، و حتی در مندایی ŌTĀ آمده است. تحول معنایی كلمه، همان است كه در عربی م...
  • بیوتات، اهل | بُیوتات‌، اَهْل‌، عنوانی‌ برای‌ بازماندگان‌ خاندانهای‌ كهن‌ ایرانی‌ در دورۀ اسلامی‌ و نیز اشراف‌ و نجبای‌ برخی‌ طوایف‌ عرب‌ و غیرعرب‌.
  • آیواز | آیواز، یا عَیواض (در كتابهای قدیم)، عنوانی برای پیشخدمتان در خانه‌های اعیان قدیم، در ادوار اخیرِ امپراتوری عثمانی، كه متصدی كارهای آشپزخانه و تهیه و خرید نیازمندیهای روزانه از بازار بودند. این پیشخدمتان بیش‌تر از ارمنیانِ وان و گاهی از كردان می‌بودند. آیوازها لباسی از نیم‌تنه و جلیقه و شلوار ارغوانی رنگ و جور...
  • آینه کاری | آینه‌كاری، هنر ایجاد اشكال منظم در طرحها و نقشهای متنوع، با قطعات كوچك و بزرگ آینه، به منظور تزیین سطوح داخلی بنا. حاصل هنر آینه‌كاری ایجاد فضایی درخشان و پر‌تلألؤ است كه از بازتاب پی‌درپی نور در قطعات بی‌شمار آینه پدید می‌آید. پیشینۀ این هنر كه یكی از رشته‌های هنر تزیینی ایران در داخل ابنیه و از ابتكارات ویژ...
  • آینه | آینـه، صفحه‌ای شفّاف از فلز پرداخت شده یا شیشه كه وسیلۀ بازتاب نور است و نگارۀ اشیاء مقابل خود را می‌نمایاند. هزاران سال پیش از شناخت فلز و ساختن آینۀ فلزی، آدمی ‌از آب، همچون آینه استفاده می‌كرد. افسانۀ كهن یونانی نارسیس این سخن را تأیید می‌كند (گریمال، 605). احتمالاً آینه یكی از نخستین ابزارهای دست ساخت آدم...
  • آینده | آیَنْده، مجله‌ای به زبان فارسی که به کوشش دکتر محمود افشار در 1304 ش در تهران بنیاد نهاده شد. انتشار این مجله به دو دورۀ متمایز تقسیم می‌گردد: 1. دورۀ قدیم که مشتمل بر 4 دورۀ سالانه است و مدیریت آن را بنیادگذار مجله، محمود افشار، به عهده داشت. دورۀ اول و دوم آن پیاپی، هریک در 12 شماره منتشر گردید (1304-1305ش)...
  • آیسه |
  • آیدین | آیدین، شهری در جنوب غربی تركیه، مركز ایلی (ایل = ولایت) به همین نام، در دامنۀ كوههای آیدین (در قدیم: مسوگیس)، بر كرانۀ رودخانۀ تاباك چای از شاخه‌های بیوك مندرس، واقع در °37 و ′50 عرض شمالی و °27 و ′48 طول شرقی كه 60 تا 80 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. بخش شمالی شهر در دامنه‌های سرسبز و دره‌های زیبای كوههای آید...
  • آیدین اوغوللری | آیدین اوغولْلَری، خاندانی تركمانی كه از 708 تا 829ق / 1308-1426 م بر ولایت آیدین، جنوب غربی آسیای صغیر، فرمان راندند. به هنگام زوال دولت سلجوقیان روم، قلمرو آنان به ده امیرنشین كوچك تجزیه شد كه آیدین یكی از آنها بود. از شهرهای زیر فرمان این خاندان، ازمیر، ایاسلوق، آلاشهر، آقچه‌شهر، آیدین (گُوزَل حصار)، بِرگی،...
  • آل عبا |
  • آل رفیل |
  • بهلول | بُهْلول‌، یا بَهلول‌، نام‌3 تن‌ از فرمانروایان‌ برجستۀ كُرد: 1. بهلول‌، فرزند امیر جمشید، یكی‌ از امرای‌ طایفۀ دُنبلی‌، خاندانی‌ كه‌ چند سده‌ در نقاطی‌ از آذربایجان‌ و كردستان‌ فرمانروایی‌ داشتند
  • اسماعیل صبری | اِسْماعیل‌ صَبْری‌ (1270-1341ق‌/ 1854-1923م‌)، شاعر مصری‌. وی‌ پس‌ از به‌ پایان‌ رساندن‌ تحصیلات‌ در زادگاه‌ خود قاهره‌، به‌ فرانسه‌ رفت‌ و پس‌ از اخذ لیسانس‌ حقوق‌ در 1879م‌ به‌ مصر بازگشت‌ و در وزارت‌ دادگستری‌ به‌ قضا مشغول‌ شد. در 1896م‌ استانداری‌ اسكندریه‌ را بر عهده‌ گرفت‌ و پس‌ از آن‌ بار دیگر به‌ كار...
  • فرهنگ و ادبیات عامه | فَرْهَنْگْ وَ اَدَبیّاتِ عامّه، نشریه‌ای ویژۀ فرهنگ و ادب عامه با درجۀ علمی ـ پژوهشی. این نشریه تنها نشریۀ علمی ـ پژوهشی حوزۀ فولکلورشناسی است که در ایران منتشر می‌شود.
  • فندق ‎چین | فَنْدُقْ‌چین، یا فندق‌چینْ مبارک، مراسم برداشت فندق در منطقۀ الموت. دربارۀ این مراسم و اجزاء آن تاکنون مقاله یا کتابی منتشر نشده، و آنچـه در پـی می‌آیـد، حـاصل پـژوهش میـدانی نویسنده است.
  • فن دریابل | فُنْ دِرْیابِل، سَفَرْنامۀ، گزارش مأموریت سفیر مجارستان به دربار شاه عباس اول (سل‍ 996- 1038 ق / 1588- 1629 م)، که گوشه‌هایی از فرهنگ مردم ایران در بیش از 4 سدۀ پیش، در آن ثبت شده است.
  • فلک ‎نازنامه | فَلَکْ‌نازْنامه، از منظومه‌های مشهور عاشقانۀ ادبیات عامه، که روایتهای کتبی و شفاهی گوناگون از آن موجود است.
  • فلک‎ خوانی | فَلَکْ‌خوانی، خواندن دوبیتیهایی به‌آواز، در شِکوه از رفتار فلک و دور گردون؛ گونه‌ای از شعر اعتراض که در ایران (خراسان)، تاجیکستان و افغانستان رواج دارد.
  • فلک ‎الافلاک | ذلیخا بیرانوند، قلعه‌ای در خرم‌آباد، در شاپورخواست، روی تپه‌ای باستانی و صخره‌ای با چشمه‌ای جوشان در دامنۀ شمالی آن.
  • فلق |
  • فلفل | فِلْفِل، گیاهی درختچه‌ای و بوته‌ای با مصارف مختلف غذایی و درمانی.
  • فلج | فَلَج، ناتوانی یا بی‌حرکتی در عضو یا اعضای بدن بر اثر گونه‌ای بیماری.
  • فلاندن، سفرنامه | فِلانْدَن، سَفَرْنامۀ، گزارش سفر اوژن ناپلئون فلاندن1 (1809- 1889 م / 1224-1307 ق)، نقاش فرانسوی، با عنوان سفر به ایران2 که در سالهای 1255-1257 ق / 1840-1841 م، مصادف با دورۀ محمد شاه قاجار در ایران به سر می‌برد.
  • فلافل |
  • فطر، عید | فِطْر، عِیْد، از اعیاد مهم مسلمانان. فطر به معنای گشودن یا شکستن روزه است (ابن‌منظور). در سنت مسلمانان، روز اول ماه شوال، عید فطر یا عید رمضان نام‌گذاری شده است.
  • فشفشه |
  • قصد |
  • فصل، آیین |
  • فضائل خوانی |
  • فسنجان | فِسِنْجان، از خورشهای سنتی و مرسوم ایرانی. فسنجان به‌صورتهای فسنجون، فَسوجان، فَسوجون، فَسوجَن (نادر میرزا، 102؛ نیز نک‍ : دریابندری، 1 / 874) و فسونجان (به گیلکی، نک‍ : معین، ذیل واژه) تلفظ می‌شود.
  • فریزر، سفرنامه | فِرِیْزِر، سَفَرْنامۀ، گزارش سفر جیمز بیلی فریزر، سیاح بریتانیایی.
  • فریدون | فِرِیْدون، فریدون، یا افریدون از شخصیتهای اسطوره‌ای ایران. املای فارسی امروزی فریدون متناسب با املای پهلوی آن (نک‍ : مینوی خرد، 23) است، لیکن آفریدون / افریذون نیـز نامیده شده است
  • فریدل | فِریدْل، اریکا، انسان‌شناس آمریکاییِ اتریشی‌تبار که به همراه همسرش راینهولد لوفلر2 (ه‍ م) در 1344 ش / 1965 م، پژوهشهای میدانی خود را در جامعۀ روستایی و عشایری کهگیلویه و بویراحمد آغاز کرد
  • فره‎وشی | فَرَهْ‌وَشی، بهرام (1304-1371 ش / 1925-1992 م)، فرزند علی‌محمد فره‌وشی، ملقب به مترجم‌همایون...
  • فرهنگ واژه های عامیانه | فَرْهَنْگِ واژه‌هایِ عامیانه، واژه‌نامه‌ای کوچک از مصطلحات زبان گفتاری دورۀ قاجار، نوشتۀ رضا حکیم خراسانی، که جزو نخستین آثار مدون در این زمینه است.
  • فرهنگ مردم ایران | فَرْهَنْگِ مَرْدُمِ ایران، فصلنامۀ پژوهشی ـ فرهنگـی واحد فرهنگ مردم مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیما.
  • فرهنگ مردم | فَرْهَنْگِ مَرْدُم، فصلنامه‌ای تخصصی در زمینۀ فرهنگ مردم (فولکلور) ایران.
  • فرهنگ مردم |
  • فرهنگ لغات عامیانه | فَرْهَنْگِ لُغاتِ عامیانه، اثری از محمدعلی جمال‌زاده (1270-1376 ش / 1892-1997 م)، نویسندۀ معاصر ایرانی، دربارۀ واژه‌های زبان گفتاری.

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: