مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

اعظمی زنگنه | سید علی آل داوود اعظمی زنگنه \aʾzamī-ye zangene\، عبدالحمید (1283- 1330 ش / 1904-1951 م)، استاد و رئیس دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران، سیاست‌مدار و حقوق‌دان برجستۀ معاصر.
اعلال | آذرتاش آذرنوش مجموعه دگرگونیهایی كه ممكن است در حروف علّه، یعنی دو نیم مصوتِ و و ی (w و y) و یا 3 مصوت بلندِ ū, ā و ī (كه به شكلهای ا، آ، ى، و و ي نگارش می‌یابند) و یا در 3 مصوت كوتاهِ ـَ ، ـ و ـُ (u, i, a) پدید آید.
اعلم بطلیوسی | مهران ارزنده ابواسحاق ابراهیم بن قاسم (یا محمد بن ابراهیم) (د 642 ق/1244 م)، ادیب و نحوی اندلسی. وی در بطلیوس زاده شد و نزد پدر و تنی چند از عالمان و ادیبان آن روزگار دانش آموخت؛ سپس به اشبیلیه رفت و از درس هذیل نحوی بهره برد و در ادب و نحو به كمال رسید و سپس در همان شهر به كار اقراء و تدریس علوم ادب پرداخت (ابن ابار، 1/1...
اعشی همدان | بابک فرزانه ابومصبح عبدالرحمان بن عبدالله (30- 83 ق / 651-702 م)، شاعر عصر اموی. اصل او از جُشَم (شاخه‌ای از قبیلۀ یمنی همدان) است (نك‍ : سمعانی، 13 / 423؛ همدانی، 68؛ بلاشر، 517). اعشى در كوفه متولد شد. وی در آغاز در ردیف فقیهان و قاریان كوفه بود و با عامر شعبی (د 103 ق)، فقیه مشهور كوفه همنشینی داشت و خواهر او را به زن...
اعمش | احمد پاکتچی ابومحمد سلیمان بن مهران اسدی (60- 148 ق / 680-765 م)، از تابعان ایرانی تبارِ كوفه.
اعلم شنتمری | عزت ملا ابراهیمی ابوالحجاج یوسف بن سلیمان بن عیسى (410- ذیقعدۀ 476 ق / 1019- مارس 1084 م)، ادیب، نحوی، لغت‌شناس و نویسندۀ مالكی مذهب عصر ملوك الطوایف در اندلس.
اعرجی | ایران ناز کاشیان ابوعبدالله جعفر بن محمد كاظمی (1274-1332 ق / 1858-1914 م)، ملقب به معین الاشراف (كیوان سمیعی، 66)، ادیب، مورخ و نسب‌شناس عراقی. وی از یكی از خاندانهای برجستۀ عرب بود كه نسب به امام زین‌العابدین (ع) برمی‌كشیدند (مرعشی، «كشف ... »، 1 / 138- 139؛ خلیلی، 3 / 65، 67، 68). اعرجی خود در مقدمۀ برخی از آثارش به شرح اح...
اعصاب |
اعشی | آذرتاش آذرنوش شاعر پرآوازۀ عرب. نام او را عموماً میمون بن ... قیس، و وی را از تیرۀ ثعلبه، از قبیلۀ بكر دانسته‌اند (اصمعی، 11؛ ابن قتیبه، 44). اعشى به معنی كسی كه شب هنگام نیك نمی‌تواند دید، لقب چند تن، خصوصاً دو شاعر ــ یكی جاهلی و یكی اسلامی ــ بوده است. این اعشى را برای بازشناختن از دیگران، اعشى میمون، اعشى قیس، اعشى بكر...
اعراض | علی تولایی اصطلاحی فقهی و حقوقی، به معنای گونه‌ای عمل حقوقی یك جانبه یا ایقاع به مثابۀ روی گردانیدن از مالكیت، بدون تملیك یا اباحۀ انتفاع از جانب مالك.
اعلی | محمدعلی لسانی فشارکی
اعظم گره | مجید سمیعی ناحیه و شهری در غرب استان اوتارپرادش در شمال هند و از مراكز فرهنگی و تبلیغی مسلمانان هندوستان. نام اعظم گره برگرفته از نام محمداعظم خان، از راجپوتهای منطقه‌ای در شمال هند است كه این شهر را در 1076 ق / 1665 م بنیاد نهاد (اشرف الحق، 202؛ بریتانیكا، میكرو).
اعجاز هروی | پریسا کرم رضایی اعجاز هروی \eʾjāz-e heravī\، از شـاعـران و ادیـبـان پارسی‌گویِ سدۀ 11 ق / 17 م. نصرآبادی (1 / 583) که با وی آشنایی نزدیک داشت، نام او را «ملا عطا» ثبت کرده، اما واله داغستانی (1 / 282)، او را «ملا عظام» خوانده است. اعجاز از مردم هرات بود. او دو بار به اصفهان سفر کرد و بار دوم در این شهر رحل اقامت افکند و در ه...
اعداد اعشاری، دستگاه | بخش علوم پایه و مهندسی اعداد اعشاری، دستگاه \dastgāh-e aʾdād-e aʾšārī\، (یا دستگاه دَه‌دَهی، نیز دستگاه اعداد هندی ـ عربی، یا اعداد عربی)، در ریاضی، دستگاه شمارشی که در آن، عدد 10 مبنا قرار می‌گیرد و از ده رقم 0، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8 و 9 و یک ممیز استفاده می‌شود. در این دستگاه، هر عدد بسته به اینکه در چه مکانی قرار گیرد، ارزش متف...
اعداد، سفر | بخش ادیان، اساطیر و عرفان اعداد، سفر \sefr-e aʾdād\، از کتبِ تشکیل‌دهندۀ کتاب مقدس، چهارمین کتاب تورات و عهد عتیق، و آن را اعداد خوانده‌اند، زیرا بابهای آغازین آن آمار یا شمارش اعضای قبایل اسرائیل است. یهودیان خود، هر یک از 5 کتاب تشکیل‌دهندۀ اسفار خمسه را بر اساس نخستین کلمه، یا نخستین کلمۀ مهم متن عبری نامیده‌اند؛ بدین ترتیب، کتاب چ...
اطلسی | هما میرانصاری \atlasī\، جنسی از گیاهان گل‌دار علفی یک‌ساله و چندسالۀ بومی آمریکای جنوبی با گلهای شیپوری زیبا به رنگهای گوناگون.
اظهر تبریزی | محمدحسن سمسار خوشنويس نامدار قلمهای هفت گانه (زنده در 880 ق / 1475 م). اظهر چنانكه خود در رقمهايش آورده است (نك‍ : آثار) و بيشتر تذكره‌نويسان نيز به آن اشاره دارند، زادۀ تبريز است (ابن كربلايی، 1 / 371؛ عالی، 32؛ ايرانی، 140). اينكه ميرعلی هروی در رسالۀ «مداد الخطوط» (ص 370) و مالك ديلمی در مقدمۀ مرقع امير حسين بيك او را «...
اطلس، اقیانوس |
اطلاع رسانی، علم | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه \elm-e ettelāʾ-resānī\، رشته‌ای دانشگاهی و حرفه‌ای که به فرایندهای انباشتن و انتقال اطلاعات می‌پردازد؛
اطلاق و تقیید* |
اعتمادالدوله، مقبره | مهبانو علیزاده اعتمادالدوله، مقبرۀ \maqbare-ye eʾtemād-od-dowle\، بنایی از دورۀ گورکانیان هند در آگره، کنار رود جمنا. این مقبره را نورجهان بیگم، همسر جهانگیر، برای پدرش، غیاث‌الدین محمد اعتمادالدولۀ تهرانی (د 1031 ق / 1622 م)، وزیر جهانگیر، بنا نهاد (لطیف، 184؛ شاهنواز خان، 1 / 128- 129). احتمالاً بنیاد فکری یا عملی آن در ز...
اطلس، اساطیر | بخش ادیان و عرفان \atlas\، در اساطیر یونانی، یکی از تیتانها و پسر یاپتس و یکی از پریان دریایی به نام کِلومنه (یا آسیا) و برادر پرومِتئوس (آفرینندۀ نوع بشر).
اعتماد الدوله | مجید سمیعی از القاب دیوانی و لقب رسمی وزیر اعظم، عالی‌ترین مقام دولتی در سلطنت شاه عباس اول (995-1037 ق / 1587- 1628 م).
اظهر، امام زاده | فاطمه کریمی برج و آرامگاه، معروف به امام‌زاده اظهر بن علی (ع)، واقع در روستای درگزين در فاصلۀ 5 كيلومتری شرق شهر رزن و به فاصلۀ 85 كيلومتری شمال شرق همدان.
اعتدالین، تقدیم | یونس کرامتی \taqdīm-e eʾtedāle(a)yn\، (به‌معنای پیش‌آمدنِ دو نقطۀ اعتدال)، پدیده‌ای که بر اثر آن، زمین پیش ‌از آنکه دوری کامل گرد خورشید بگردد، فاصلۀ میان دو اعتدال بهاری پیاپی را می‌پیماید؛
اعتدالین | یونس کرامتی \eʾtedāle(a)yn\، (به‌معنای دو اعتدال)، دو لحظه از سال خورشیدی که در آنها، از دید ناظر زمینی، مرکز جرم خورشید در مسیر گردش ظاهری خود گرد زمین (دایرۀ فرضی موسوم به دایرةالبروج) از صفحۀ معدل‌النهار (دایرۀ فرضی استوای سماوی یا همان صفحۀ دایرۀ استوای زمین) می‌گذرد.
اعتصامی، یوسف | بخش ادبیات جهان \eʾtesāmī\، یـوسف (1253- 1316 ش / 1874-1937 م)، نیز معروف به میرزا یوسف خان اعتصامی آشتیانی، ملقب به اعتصام‌دفتر و سپس اعتصام‌الملک، از مترجمان پیشگام، و روزنامه‌نگار و ادیب ایرانی. پروین اعتصامی (ه‍ م) دختر او ست.
اعتصاب | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه \eʾtesāb\، خودداری گروهی یا دسته‌جمعی کارکنان از انجام‌دادن وظایف مقرر، معمولاً به‌صورت سازمان‌یافته یا اعتراضی، برای مقاصد اقتصادی، سیاسی، حقوقی یا هدفهای دیگر.
اعتیاد | بخش علوم پزشکی , رضا صمیم اعتیاد \eʾtiyād\، یا وابستگی به مواد مخدر، الگویی ناسازگارانه از مصرف مواد مخدر که به آسیب‌دیدگی یا اضطرار بالینی مشخصی با چنین تظاهراتی می‌انجامد: 1. تحمل، یعنی نیاز به مقادیر کاملاً افزایش‌یافتۀ مواد برای رسیدن به نشئگی یا اثر دلخواه مصرف‌کننده، و نیز کاهش اثر با مصرف مداوم مقداری معین از مواد مخدر؛ 2. ترک،...
اعتماد السلطنه | سید علی آل داوود محمدحسن خان (21 شعبان 1259- 18 شوال 1313 ق / 16سپتامبر1843-2 آوریل 1896 م)، دانشمند و سیاست‌پیشۀ مشهور عصرناصرالدین شاه و صاحب دهها كتاب .محمدحسن ازدودمان مراغه‌ای بود و پدرش حاج علی خان كه نخست لقب ضیاءالملك داشت و سپس به اعتمادالسلطنه ملقب شد، حاجب‌الدولۀ دربار ناصرالدین شاه بود. خاندان او از ادوار نخست پید...
اعتماد الدوله تهرانی | مجید سمیعی غیاث‌الدین محمد، مشهور به غیاث بیك (د 1031 ق / 1622 م)، دیوان‌سالار دربار اكبر و جهانگیر از پادشاهان گوركانی هند. پدرش خواجه محمد شریف در دستگاه دیوانی شاه طهماسب اول صفوی وزارت یزد و اصفهان داشت و با تخلص هجری شعر می‌سرود (رازی، 3 / 67- 69؛ اوحدی، 1170).
اعتماد الدوله نوری* |
اعتمادزاده، محمود |
اعاده دادرسی | محمدحسین ساکت \eʾāde-ye dādra(e)sī\، رسیدگی دوباره به پرونده‌ای که پیش‌تر رأی قطعی دربارۀ آن صادر شده است و محکومٌ‌علیه (دادباخته) ادعا می‌کند که رأی از روی نادرستی اصدار یافته است.
اعجاز القرآن | بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث عنوان مبحثی در علوم قرآنی كه در باب وجه معجزه بودن قرآن كریم و بررسی آن گشوده شده، اما در عین حال، با بحثهایی در حوزۀ كلام اسلامی و ادب عربی نیز مربوط بوده است.
اطلاعات و ضد اطلاعات | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه \ettelāʾāt va zedd-e ettelāʾāt\، عنصری مهم در قدرت ملی، و تصمیم‌گیری دربارۀ امنیت، دفاع ملی و سیاستهای خارجی (اطلاعات در حوزه‌های علوم و فنون، و نیز علم اطلاع‌رسانی و شاخه‌های آن، موضوع این مقاله نیست).
اعتقادنامه | عبدالحمید مرادی ‌اعتقادنامه \eʾteqād-nāme\، بیانیه‌ای حاوی مبانی ایمان مسیحی به‌صورت تلخیص و تجمیع‌شده که اعتبارش رسماً تأیید شده است و غالباً در مراسم عبادی جمعی، به‌ویژه در مناسک غسل تعمید، ادا می‌شود، درحالی‌که در هر حال قابل بیان و تکرار است. مهم‌ترین بیانیه‌ها از این نوع که در تاریخ مسیحیت تدوین شده‌اند، یعنی اعتقادنامه...
اطولوقس | محمدعلی مولوی ریاضی‌دان و ستاره‌شناس یونانی (سده‌های 4 و 3 ق‌م). در منابع كهن عربی به رغم آنكه از وی و آثارش بسیار یاد می‌شود، دربارۀ روزگار زندگانی و شرح حال وی چیزی نیامده است. آگاهیهای منابع غربی دربارۀ وی نیز اندك است: او در پیتانه از بنادر مهم ناحیۀ آیولیس (در آسیای صغیر) زاده شد، دانش آموخت، به دانشمندی شهرت یافت و ب...
اعاده معدوم | محمدجواد انواری مفهومی فلسفی و كلامی كه خاستگاه آن اعتقاد به معاد و حشر جسمانی است. مطابق اين عقيده بدنهای از ميان رفتۀ انسانها بايد در عالم آخرت بازگردانده شوند تا سزای نيك و بد اعمال خويش را در قالب جسمانيشان ببينند. آنچه در اين باره مورد بحث بوده است، ايجاد دوبارۀ چيزی است كه زمانی معدوم شده است. فلاسفه برخلاف اغلب متكلما...
اعتباری، کارت | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه \kārt-e eʾtebārī\، کارتی کوچک، دارای شناسه‌ای مانند امضا یا عکس که به دارندۀ آن اجازه می‌دهد بهای کالا یا خدمات را از حساب بانکی خود بپردازد.
اعاده حیثیت | محسن طیبی شبستری \eʾāde-ye heysiyyat\، بازگشت به اهلیتی که شخص به علتی، آن را از دست داده است.
اعجاز* |
اعتبار | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه \eʾtebār\، وسیله‌ای برای نوعی معامله میان دو طرف؛
اظفری گورکانی | محمدسلیم مظهر محمدظهيرالدين ميرزا علی بخت (1172-1234 ق / 1758- 1818 م)، معروف به ميرزا كلان، عالم، شاعر، مترجم، وقايع‌نگار و فرهنگ‌نويس پرآوازۀ هند. پدرش ميرزا سلطان محمد ولی معروف به منجهلی صاحب از دودمان اورنگ‌زيب و از نوادگان نواب عفت آرابيگم نوۀ دختری معزالدين جهاندارشاه پسر شاه عالم اول بود (اظفری، 3). او در آغاز فرهن...
اطلس | محمدحسن گنجی نام سلسله جبالی در شمال افریقا كه با طولی برابر با 414‘2 كمـ از جنوب كشور مغرب تا الجزایر و غرب تونس به موازات ساحل مدیترانه امتداد یافته است.
اعتراف | بخش ادیان و عرفان \eʾterāf\، شناخت و قبول خطاهای اخلاقی یا تخطی از بعضی شعائر، که بیان آن برای نیل به خلوص یا استغفار یا خشنودکردن الوهیت ضروری است.
اعتبارات ایران، بانک |
اعتدال بهاری |
اعتکاف | عبدالامیر سلیم یكی از اعمال عبادی مستحب در اسلام كه بر اثر نذر، یمین، عهد و امثال آن واجب می‌شود و زمان مخصوصی برای آن معین نشده است.
اعتدال پاییزی |

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام