مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

جاماسپ | فرزانه گشتاسب
جاری | سارا حسامی جاری، از اصطلاحات خویشاوندی در فرهنگ مردم ایران که در تعریف آن آمده است: زنِ برادر شوهر، زن برادر نسبت به زن برادر دیگر، دو زن که هر یک زن یکی از دو برادرند
جام جهان بین |
جام و قلیان | حسن ذوالفقاری جام و قَلْیان، مناظره‌ای منظوم میان جام و قلیان از سراینده‌ای ناشناس که 41 بیت دارد.
جام گیتی نما |
جام چهل کلید |
ثناخوانی |
ته دیگ | مهشید شیرمحمدلو تَهْ‌دیگ، لایۀ نازک زیر پلو و چلو در تهِ دیگ که برشته، سرخ و سخت می‌شود و محتوی هر نوع پختنی، به‌ویژه برنج است و در تهیۀ آن سلیقه، مهارت و تجربه به کار می‌آید.
ته چین | زهرا نصرالهی تَهْ‌چین، غذایی ایرانی و سنتی از خانوادۀ پلوها که معمولاً در مهمانیها و جشنها تهیه می‌شود و مواد اصلی آن برنج، ماست، تخم‌مرغ، زعفران، انواع گوشت، روغن و نمک است.
توتون و تنباکو | مهبانو علیزاده توتِ اَبوالْفَضْل، درختی کهن‌سال و مقدس، در 32کیلومتری جنوب غربی سیرجان، هم‌جوار با روستای امیرآباد در روستای عباس‌آباد که از زیارتگاههای منطقه است.
تیرگان |
تهران قدیم |
تهران عهد ناصری |
تورک | محمدسعید جانب اللهی تورْک، اصطلاحی عامیانه برای نوعی بیماری چشمی، که در آن نقطۀ سفید یا سیاه و آبلۀ ریز سرخ یا سفیدی در سیاهی و سفیدی چشم به‌وجود می‌آید.
توت ابوالفضل | مهری مؤیدحسنی توتِ اَبوالْفَضْل، درختی کهن‌سال و مقدس، در 32کیلومتری جنوب غربی سیرجان، هم‌جوار با روستای امیرآباد در روستای عباس‌آباد که از زیارتگاههای منطقه است.
اقیانوس آرام | بخش جغرافیا اقیانوس آرام \oqyānūs-e ārām\، یا اقیانوس کبیر، منبع آب شور که از قطب جنوب تا قطب شمال امتداد دارد، و بین قاره‌های آسیا و استرالیا (از غرب و شمال) و آمریکای شمالی و جنوبی (از شرق) واقع است.
اقیانوس اطلس | بخش جغرافیا اقیانوس اطلس \oqyānūs-e atlas\، پهنۀ آب شور که 5/ 1 از مساحت کرۀ زمین را دربر دارد و دومین اقیانوس بزرگ جهان به شمار می‌آید. نام این اقیانوس از اساطیر یونانی، به معنای «دریای اطلس» مشتق شده است. این اقیانوس با حوضه‌ای S‌شکل، از قطب شمال تا قطب جنوب در حدود 000‘15 کمـ امتداد دارد. وسعت اقیانوس اطلس بدون دریاها...
اقلیم التفاح | عباس سعیدی ناحیه‌ای در جنوب لبنان. اقلیم التفاح درگذشته از نواحی جبل عامل یا بلاد بشاره به شمار می‌آمد كه خود به دو ناحیه تقسیم می‌شد: بشارۀ جنوبی و بشارۀ شمالی. اقلیم التفاح از لحاظ اداری ـ سیاسی یكی از بخشهای سه گانۀ بشارۀ شمالی بود (سوید، 1 / 34، 36). رودخانۀ لیطانی با 144 كمـ طول، به عنوان بزرگ‌ترین رودخانۀ لبنان ( ...
اقیانوس | بخش جغرافیا اقیانوس \oqyānūs\، حجم پیوسته‌ای از آب شور که در حوضه‌های عظیمی از سطح زمین محصور است. اگر از فضا به زمین بنگریم، تسلط اقیانوسها بر روی زمین به‌روشنی آشکار می‌گردد. اقیانوسها و دریاهای حاشیه‌ای با عمق میانگین 795‘ 3 متر، نزدیک به 71٪ از سطح کرۀ زمین را در بر دارند. پهنه‌های خشکی زمین با ارتفاع میانگین 840 متر...
اقطاع | صادق سجادی اصطلاحی در امور ارضی، مالیاتی و دیوانی در قلمرو اسلام، و آن واگذاری زمین، آب، معدن یا منافع حاصل از آن، یا واگذاری حقِ گردآوری خراج و مالیات، یا واگذاری محلی برای كسب و كار است به كسی به طور محدود و در زمانی معین یا نامحدود. این معنی در طی قرون متحول شده، انواع و صورتهای مختلفی یافته، و مفهوم و مدلول آن مورد ...
اقلیدسی | یونس کرامتی ابوالحسن احمد بن ابراهیم، ریاضی‌دان مسلمان كه ظاهراً در حدود سال 341 ق / 952م در دمشق می‌زیسته است. در منابع شناخته شدۀ دورۀ اسلامی، هیچ اشاره‌ای به نام او نشده است. به همین سبب تا 1936 م / 1325 ش كه ماكس كراوزه، در مقالۀ معروف خود «دربارۀ نسخه‌های خطی ریاضی موجود در استانبول» (ص 513)، از وی و كتاب الفصول فی ...
اقلیدس | محمدعلی مولوی , علیرضا جعفری نائینی مشهورترین ریاضی‌دان دوران باستان (سده‌های 4 و 3 ق‌م) كه شهرتش به عنوان پدر هندسه تاكنون پایدار مانده است. از زادگاه و چگونگی آموزش او آگاهی روشنی در دست نیست. هر آنچه دربارۀ زندگانی اقلیدس نقل شده، یا از گزارشگران اواخر دورۀ باستان، یا از نویسندگان دورۀ اسلامی است. وی را معاصر اطولوقس و ارشمیدس (ه‍ م م) ــ از...
اقلیدسی و نااقلیدسی، هندسه | بخش علوم پایه و مهندسی اقلیدسی و نااقلیدسی، هندسۀ\hendese-ye oqlīde (o)sī-o(va) nā-oqlīde(o)sī\، یا اِقلیدِسی و نااِقلیدِسی، مطالعۀ نقاط، خطوط، زاویه‌ها، صفحات و حجمها ست که یا بر مبنای 10 اصل موضوع و متعارفِ انتخاب‌شدۀ اقلیدس (ح 300 ق‌‌م)، یا بر مبنای شکل تغییریافته‌ای از اصول اقلیدسی صورت می‌گیرد. این اصول و قضایای ناشی از آنها ر...
آق قویونلو | رضا رضازاده لنگرودی آقْ قویونْلو، یا بایَنْدُرِیان، آلوس یا اتحادیۀ قبایل ترکمان در منطقۀ دیار بکر که از آغاز سدۀ 9ق / 15م تا 908ق / 1502م (چیرگی صفویان) در آناتولی شرقی و غرب ایران فرمان راندند. این اتحادیه را سران ایل بایندر رهبری می‎کردند. وجه تسمیه: این واژه مرکب از 3 جزء است: آق (سفید)، قویون (گوسفند)، لو (پسوند دارندگی و ن...
اقوا |
اقلیم | محمدحسن گنجی معرب كلمۀ یونانی كلیما به معنای تمایل، میل، شیب، انحنا، انحراف و خمیدگی است كه در میان دانشمندان قدیم یونان بر چندین نوار موازی با خط استوا، به ابعاد مختلف در فاصلۀ بین آن خط و قطب شمال، اطلاق می‌شده، و در میان جغرافی‌دانان اسلامی علاوه بر آن به معنای ناحیه، منطقه و سرزمین هم به كار رفته است. در این مقاله وجه...
اقونیطون |
آقکند | عباس سعیدی آقکند \āq-kand\، یا آتاکند ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها ... ، 15 / 13) که آن را به‌صورت آغکند ( فرهنگ جغرافیایی ایران، 4 / 34) و اغکند (ترابی، 2 / 507) نیز می‌نویسند، یکی از شهرهای شهرستان میانه (آذربایجان شرقی) است ( نشریه ... ، 2) که با °37 و ´15 عرض شمالی و °48 و ´4 طول شرقی، در ارتفاع 690‘ 1‌متـری از سطـح در...
اقلیتهای دینی، حقوق | محسن طیبی شبستری اقلیتهای دینی، حقوق \hoqūq-e aqal (ll)iy (yy)athā-ye dīnī\، اقلیتهای دینی و مذهبی به‌طور کلی به جماعاتی از مردم یک کشور اطلاق می‌شود که در قلمرو حکومتهایی که اکثریت جمعیت آن پایبند دین و مذهبی دیگرند، اعتقادات و سنن مذهبی خود را حفظ کرده، و از این جهت از اکثریت متمایزند.
اقصی، مسجد و مدرسه | نوشین صاحب اقصى، مسجد و مدرسۀ \masjed-o (va) madre(a)se-ye aqsā\، بنایی واقع در خیابان مولوی تهران.
اقلید | محمدحسن گنجی شهرستان و شهری در استان فارس.
اقصر | محمدرضا ناجی شهری باستانی در مصر علیا (صعید) بر ساحل شرقی نیل، و از مشهورترین محلهای سیاحتی مصر كه امروزه به شهر و روستایی در 450 میلی قاهره در استان قنا اطلاق می‌شود ( كشف اسماء ... ، 397- 398؛IA, XIII / 21). قدمت اقصر به عصر فراعنه باز می‌گردد و همچون كَرنَك، ناحیه‌ای در شمال آن، بر محل قسمتی از شهر باستانی طیوه (طیبه) ...
آقطی |
اقیانوس شناسی | بخش جغرافیا اقیانوس‌‌شناسی ‏‎\oqyānūs-šenāsī\‎، مطالعۀ همه‌‌جانبۀ ‏اقیانوسها و دریاهای جهان، ازجمله بررسی ویژگیهای فیزیکی و ‏شیمیایی، انواع گیاهان و جانوران، و منشأ و ساختار ‏زمین‌شناختی آنها.
آق سنقر | عباس زریاب خویی آقْ‎سُنْقُر، قسیم‎الدوله، جد خاندان زنگی و اتابکان موصل و یکی از امرای بزرگ جلال‎الدین ملکشاه سلجوقی و والی حلب در زمان او از 479ق / 1086م به بعد. آق‎سنقر از اصل ترک و «مملوک» بود. ابن عدیم در بغیةالطلب (حاشیۀ زبدةالحلب، 2 / 103) گوید که نام پدر او «ال ترغان» از قبیلۂ «ساب‎یو» بوده است. ابن‌خلکان نام پدر او ر...
آق سنقر برسقی | عباس زریاب خویی آقْ‎سُنْقُرِ بُرْسُقی، قسیم‎الدوله سیف‎الدین ابوسعید برسقی غازی (مق 520 ق / 1126م)، از امرای بزرگ سلجوقی که در اواخر سدۀ 5 و اوایل سدۀ 6 ق / 11 و 12م در عراق و شام و ایران، در نزد سلاطین سلجوقی به خصوص سلطان محمد بن ملکشاه (498-511 ق / 1105-1117م) و پسرش سلطان محمود (511-525 ق / 1117-1131م) مقامات مهمی داشت و...
آق سنقر احمدیلی | عباس زریاب خویی آق‎سُنْقُرِ اَحْمَدیلی، (مقـ 527 ق / 1133م)، از امیران بزرگ سلجوقی در مراغه و آذربایجان. مینورسکی (دانشنامۀ، ذیل «احمدیلیان») او را در زمرۀ غلامان امیر احمدیل بن ابراهیم بن وَهْسودان روادی کُرْدی، امیر مراغه، برشمرده است که پس از مرگ امیر، مراغه به اقطاع به او سپرده شد. کسروی (ص 232) آق‌سنقر را پسر احمدیل می‎...
اقتدارگرایی | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اقـتـدارگرایـی \eqtedār-ge(a)rāyī\، اصـل تـبـعـیـت بی‌چون‌وچرا از قدرت که نقطۀ مقابل آزادی فردی در فکر و عمل است.
اقتداری | فرهاد طاهری اقتداری \eqtedārī\، احمد (ز 1304 ش)، پژوهشگر حوزۀ خلیج ‌فارس، تاریخ و فرهنگ محلی فارس و جغرافیای تاریخی مناطق جنوبی ایران، عضو شورای علمی دانشنامۀ خلیج ‌فارس در مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
اقتصاد | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اقتصاد \eqtesād\، علم اجتماعی در تحلیل و توصیف تولید، توزیع و مصرف ثروت.
آقچورا | جعفر شعار آقْچورا، یوسف (1293-1354ق / 1876-1935م)، نویسنده، روزنامه‎نگار، مورخ و سیاستمدار ترک. وی در شهر سیمبیرسک1 (اُلیانوفسک کنونی)، واقع بر کرانۀ راست رود ولگای میانه، زاده شد. پدرش حسن افندی، کارخانۀ پارچه‎بافی داشت. دوساله بود که پدرش درگذشت. در هفت سالگی (1300ق / 1883م) همراه مادرش به استانبول رفت. پس از گذراندن...
اقتصاد سیاسی | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اقتصاد سیاسی \eqtesād-e siyāsī\ ، شاخه‌ای از علوم اجتماعی که بعداً جزو علم اقتصاد قرارگرفت و موضوع آن افزایش درآمدها و گسترش منابع عمومی دولت است. این اصطلاح در آغازِ سدۀ 17 م، به‌منظور بررسی مشکلات دولتهای پادشاهی، ‌که در پایان سده‌های‌ میانه، جانشین نظام سیاسی فئودالی ـ کلیسایی در اروپا شدند، رواج یافت. اَد...
اقرار | سيد مصطفي‌ محقق‌ داماد اصطلاحی فقهی و حقوقی و آن عبارت است از اِخبار به حقی برای دیگری به زیان خود. اقرار در كتب لغت به اذعان یا اعتراف به حق معنا شده است (جوهری، 2 / 790؛ قاموس، ذیل قرر). خلیل بن احمد آن را اعتراف به شیء (5 / 22)، و راغب اصفهانی (ص 600) اثبات شیء دانسته است (قس: حج / 22 / 5). معنای اصطلاحی اقرار نیز به معنای لغوی ...
اقتضاب |
اقتصادی و اجتماعی، شورای | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اقتصادی و اجتماعی، شورای \šowrā-ye eqtesādī-yo (va) ejtemāʾī\، (اِکُسُک)، از ارگانهای شش‌گانۀ اصلی سازمان ملل متحد، متشکل از نمایندگان 54 کشور.
اقتصاد زیرزمینی | فیروزه خلعتبری اقتصاد زیرزمینی \eqtesād-e zīr-zamīnī\، اقتصاد غیررسمی، پنهان و گاه خلاف قانون. ازجملۀ مترادفهای دیگر این اصطلاح، از اقتصاد بی‎قاعده، ثبت‌نشده، حاشیه‎ای، دوم، دیگر، سیاه، کبود، و نامرئی می‎توان یاد کرد.
اقتصاد دستوری | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اقتصاد دستوری \eqtesād-e dastūrī\، (نیز اقتصاد تحکمی؛ اقتصاد فرمایشی)، نظامی اقتصادی که در آن، ابزار تولید در دست بخش عمومی است و فعـالیت اقتصادی زیـر نظر قدرت مرکزی انجام می‌گیرد. این نظام هدفهای کمّی تولید را برای تولیدکنندگان تعیین می‌کند و مواد خام را در اختیار بنگاههای تولیدکننده قرار می‌دهد. در چنین نظا...
اقتصاد، شورای عالی | کامران قدیرلی اقتصاد، شورای عالی \šowrā-ye ālī-ye eqtesād\، (نام شورا چند بار تغییر یافته است)، از باسابقه‌ترین نهادهای مشاوره‌ای و تصمیم‌گیری در امور اقتصادی کشور که با هدف متمرکزساختن مطالعات، بررسی، نظارت، هدایت و هماهنگی در زمینۀ اقتصاد تشکیل شده است.
آقچه | علی اکبر دیانت آقچه، سکۀ نقره‎ای، پول، نقدینه، ثروت و توسعاً هر نوع مسکوک و به مفهوم خاص، نام سکۀ رایج در امپراتوری عثمانی. این واژه از دو کلمۀ ترکی «آق» (سفید) و «چه» (علامت نسبت یا تصغیر) ترکیب یافته و معنی لغوی آن مایل به سفید یا سکۀ سفید است (سامی، 44). این کلمه به صورتهایِ اقچه، اخچه و اغچه نیز ضبط شده است (دُرفر، 85)....
اقتراح | عبدالله مسعودی آرانی اقتراح \eqterāh\، یکی از صناعات ادبی که در لغت به‌معنای بدیهه‌گویی، نوآوری و نویافتن، برگزیدن و نیز به‌تحکّم از کسی چیزی خواستن و سؤال‌کردن است (صفی‌پوری؛ غیاث‌ ... ؛ نفیسی؛ آنندراج؛ لغت‌نامه ... ؛ معین). اقتراح در اصطلاح دانش بدیع، نوعی آزمون به‌قصد سنجش جودت قریحه و سلامت طبع و نیروی تخیل و ابداع ادبی است. ...

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام