پرودس اُکتور شِروو؛ ایران‌شناس برجستۀ نروژی

1405/4/21 ۱۲:۰۹

پرودس اُکتور شِروو (Prods Oktor Skjærvø) یکی از نامدارترین ایران‌شناسان، زبان‌شناسان تاریخی و پژوهشگران فرهنگ و ادیان ایران باستان در جهان است. این استاد نروژی که سال‌ها کرسی «آقاخانِ مطالعات ایران» را در دانشگاه هاروارد در اختیار داشت.

دبا: پرودس اُکتور شِروو (Prods Oktor Skjærvø) یکی از نامدارترین ایران‌شناسان، زبان‌شناسان تاریخی و پژوهشگران فرهنگ و ادیان ایران باستان در جهان است. این استاد نروژی که سال‌ها کرسی «آقاخانِ مطالعات ایران» را در دانشگاه هاروارد در اختیار داشت، از مهم‌ترین چهره‌های معاصر در حوزه زبان‌های ایرانی باستان، متون اوستایی، زبان پهلوی، دین زرتشتی و تاریخ فرهنگی ایران به شمار می‌رود.

شروو در سال ۱۹۴۴ در شهر استاینکیر نروژ متولد شد. علاقه او به زبان‌ها از نوجوانی آغاز شد و پیش از ورود به دانشگاه، زبان‌هایی همچون انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، لاتین و زبان‌های کلاسیک را آموخت. سپس در دانشگاه اسلو به تحصیل زبان‌شناسی تطبیقی، سانسکریت، لاتین و زبان‌های هندواروپایی پرداخت و بعدها پژوهش خود را بر زبان‌های ایرانی باستان متمرکز کرد. وی مدرک دکترای خود را با پژوهشی درباره کتیبه مشهور پایکولی، یکی از مهم‌ترین اسناد دوره ساسانی، دریافت کرد. ⁠

شروو در اوایل دهه ۱۹۷۰ به ایران سفر کرد و حدود یک سال در ایران اقامت داشت در این مدت در دانشگاه تهران به مطالعه زبان پهلوی و دیگر زبان‌های ایرانی پرداخت. این تجربه، آشنایی او را با منابع اصیل ایرانی عمیق‌تر کرد و مسیر پژوهش‌های بعدی‌اش را شکل داد. ⁠

پس از فعالیت دانشگاهی در دانشگاه ماینتس آلمان، شروو در سال ۱۹۸۵ به ایالات متحده رفت و به عنوان ویراستار علمی با دانشنامه ایرانیکا همکاری کرد و در تدوین مقالات تخصصی مرتبط با تاریخ، فرهنگ و زبان‌های ایرانی نقش مهمی ایفا کرد. در سال ۱۹۹۱ جانشین ایران‌شناس برجسته، ریچارد نلسون فرای، در دانشگاه هاروارد شد و کرسی معتبر «آقاخان مطالعات ایران» را بر عهده گرفت. او تا زمان بازنشستگی در سال ۲۰۱۵ در دانشگاه هاروارد به تدریس و پژوهش مشغول بود و اکنون استاد ممتاز (Emeritus) این دانشگاه است.

یکی از ویژگی‌های برجسته شروو، تسلط کم‌نظیر او بر شمار زیادی از زبان‌های باستانی و زنده است. بخش عمده‌ای از پژوهش‌های وی به زبان‌های ایرانی باستان اختصاص دارد؛ از جمله زبان اوستایی، فارسی باستان، پهلوی، پارتی، سغدی و ختنی. او در زمینه دین زرتشتی، اسطوره‌شناسی ایرانی، متون مانوی و تاریخ اندیشه ایران باستان آثار فراوانی منتشر کرده است. آثار او در حوزه زبان‌شناسی تاریخی و ایران‌شناسی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران جهان، کتاب‌ها و جزوه‌های آموزشی او را از معتبرترین منابع آموزش زبان‌های ایرانی باستان می‌دانند و نام او در کنار چهره‌هایی چون ریچارد فرای، مری بویس، ژان کلنز و دیگر ایران‌شناسان برجسته، جایگاهی ممتاز در مطالعات ایران باستان دارد.

از مهم‌ترین آثار علمی او می‌توان به کتاب The Spirit of Zoroastrianism اشاره کرد که تصویری جامع از باورها، آیین‌ها و متون زرتشتی ارائه می‌دهد. همچنین کتاب An Introduction to Old Persian از منابع اصلی آموزش زبان فارسی باستان در دانشگاه‌های معتبر جهان محسوب می‌شود. افزون بر این، شروو ده‌ها مقاله تخصصی درباره اوستا، گاهان زرتشت، کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی، زبان‌های ایرانی میانه و تاریخ فرهنگی ایران منتشر کرده است.

*******

پرودس اُکتور شَروو در یادداشتی* که در یکم آوریل ۲۰۱۵ نوشته خود را این‌گونه معرفی می‌کند:

من نروژی‌ام و از همان کودکی به یادگیری زبان‌های مختلف علاقه‌مند بودم. پیش از آنکه در دههٔ ۱۹۶۰ م در دانشگاه اسلو به مطالعهٔ زبان‌های فرانسوی، لاتین، سانسکریت و زبان‌شناسی تطبیقی بپردازم، چندین زبان را آموخته بودم. این مسیر به‌تدریج مرا به سوی مطالعات ایران باستان، به‌ویژه زبان‌های ایرانی کهن، سوق داد.

در اوایل دههٔ ۱۹۷۰ م یک سال را در ایران گذراندم و توانستم تحصیلاتم را به پایان برساندم. اما تا ۱۹۷۹ م به کار مشغول نشده بودم؛ زیرا رونق و حمایت از مطالعات ایرانی در غرب، هم‌زمان با فروپاشی حکومت در ایران، از میان رفته بود.

به لطف حمایت و پشتیبانی استاد هلموت هومبا  (H. Humbach)، از ۱۹۸۰ م، به‌عنوان استادیار در شهر ماینتس آلمان مشغول به کار شدم. در آنجا به تدریس زبان‌شناسی و مطالعات ایرانی مشغول شدم و هم‌زمان برنامهٔ آموزشی زبان‌های اسکاندیناویایی را نیز بنیان نهادم. سپس در ۱۹۸۵ م به نیویورک، یا همان «سیب بزرگ»، نقل مکان کردم.

در نیویورک به‌عنوان ویراستار دانشنامهٔ ایرانیکا به کار مشغول شدم و در عین حال منتظر بازنشستگی ریچارد فرای از دانشگاه هاروارد بودم. فرای کسی بود که من همواره آرزو داشتم جانشین او شوم. سرانجام در ۱۹۹۱ م به این هدف رسیدم و جانشین او شدم.

امروزه رویکرد من به مطالعات ایران باستان بسیار فراتر از علایق اولیه‌ام است. من به هر کسی که علاقه‌مند باشد، زبان‌های ایرانیِ کهن (پیش از اسلام)، ادیان ایران باستان ــ به‌ویژه آیین زرتشتی و مانوی ــ و نیز تاریخ ایران را آموزش می‌دهم

تمرکز اصلی پژوهش‌های من در سال‌های اخیر بر ادبیات اوستایی و بنیان‌های آیین زرتشتی بوده است. همچنین در زمینهٔ به‌کارگیری نظریهٔ ادبیات شفاهی و اسطوره‌شناسی تطبیقی در مطالعهٔ ادبیات و دین ایران باستان فعالیت کرده‌ام.

بخش دیگری از کارهای من به تهیه و تدوین منابع آموزشی برای آموزش زبان‌های ایرانیِ کهن ــ از جمله فارسی باستان، اوستایی، پهلوی و سغدی ــ و نیز ادیان ایران باستان، به‌ویژه آیین زرتشتی و مانوی، اختصاص داشته است.

در اوقات فراغت، از موسیقی کلاسیک، به‌ویژه اپرا، لذت می‌برم. همچنین از رفتن به سینما، صرف شام با همکاران، ورزش کردن و استراحت کنار استخر در تابستان، گذراندن تعطیلات زمستانی در مناطق گرم‌تر، و به‌طور کلی بسیاری از لذت‌های دلپذیر زندگی بهره می‌برم

اکنون که بازنشسته شده‌ام، مایلم از همهٔ همکارانم ــ چه اعضای هیئت علمی و چه کارکنان اداری ــ و نیز از دانشجویان گذشته و کنونی‌ام صمیمانه سپاسگزاری کنم. آنان با نقشی که در دلپذیر و پربار ساختن سال‌های حضورم در هاروارد داشتند، سهمی بزرگ در زندگی حرفه‌ای من ایفا کردند.

اکنون مشتاقم بار دیگر به پروژه‌هایی بازگردم که عمدتاً به دلیل مسئولیت‌های اداری، سال‌ها به تعویق افتاده‌اند؛ پروژه‌هایی همچون پژوهش در اسطوره‌شناسی ایران باستان، مطالعات زبان پهلوی، ترجمهٔ متون، و موضوعات دیگر. همچنین قصد دارم به کاوش در حوزه‌ای که اخیراً به آن علاقه‌مند شده‌ام، یعنی مطالعات ایران و یهودیت (ایرانو ـ یهودیکا)، ادامه دهم.

پرودس اکتور شروو

۱ آوریل ۲۰۱۵

در پایان، علاقه‌مندان می‌توانند به رزومهٔ علمی curriculum vitae و فهرست آثار و انتشارات پروفسور شروو publications list مراجعه کنند.

https://nelc.fas.harvard.edu/people/p-oktor-skjaervo

* یادداشت توسط خانم شهرزاد رحیمی ترجمه شده است.