مقاله

تاریخ بر اساس شواهد و رویدادهای واقعی زندگی انسانی شکل می گیرد و تاریخ نگار با مشاهده این رویدادها یا بر اساس نقل شاهدان سعی می کند توصیف ها و تحلیل هایی علمی از آنها ارائه دهد. این توصیف و تحلیل البته در مطالعه بعد فرهنگی یک جامعه سهم بسزایی دارد.

واقعه مسجد گوهرشاد در تاریخ تحولات معاصر به رویداد پراهمیت سیاسی - اعتقادی تبدیل شد و در حافظه تاریخی مردم ایران جای گرفت. 21 تیر 1314 قیام مردم مشهد در اعتراض به سیاست‌های ضداسلامی رضاخان در صحن مسجد گوهرشاد سرکوب شد. این قیام زمانی شکل گرفت که رضاخان دین‌ستیزی را به اوج خود رسانده و درصدد بود تا سنت‌های مذهبی و قوانین اسلامی را محو و نابود کرده و فرهنگ غربی رابه جای آن بنشاند.

مطابق قول مشهور تا عصر ابن­ عربی، عمل، عرض است و فناپذیر. این تحقیق به طور مشخص به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا ابن­ عربی این رأی را پذیرفته، یا سخنی تازه به میان آورده است. بدین منظور در روی­ آوردی مستقیم، به فحص و بحث از تعابیری پرداخته می­ شود که وی مشخصاً در آنها به ماهیت عمل اشاره کرده ­است.

ادیان بزرگ حقایق خود را نه فقط از طریق کلمات، بلکه همچنین با خلق هنرهایی متناسب با دیدگاه خود اظهار می‌کنند. هنر اسلامی به مثابه هنر آخرین دین بزرگ الهی، متشابهاً، درونی‌ترین حقایق اسلام را به‌واسطۀ صور محسوس ظاهر کرده است. هنر اسلامی پس از شکل‌گیری آن، همچنین بخش‌هایی از هنر شرق و غرب را نیز تحت تأثیر قرار داد.

خوارزمی نامی آشنا برای ایرانیان و جهانیان است؛ بزرگیِ صاحبِ این نام در عرصه تمدن بشری در حدّی بوده است که سازمان فرهنگی ملل متحد (یونسکو) از کشورهای عضو یونسکو خواست در سال ۱۹۸۳ میلادی برابر با ۱۳۶۲ خورشیدی مجالس بزرگداشت خوارزمی را با عنوان «هزار و دویستمین سال تولد محمد بن موسی خوارزمی» برگزار کنند. در ایران نیز افزون بر آنکه یادنامه خوارزمی منتشر شد، می‌بینیم که یکی از مهم‌ترین جشنواره‌های علمی را به نام خوارزمی نام نهاده‌اند.

قرن‌ها و بهتر بگویم، هزاره‌ها، منطقه خاورمیانه شامل ایران، عراق، سوریه، مصر، فلسطین، لبنان، اردن و آسیای صغیر کوره ذوب و شکل دادن تمدنهای بشری بوده و آفرینش و ایجاد و تولید بسیاری از صناعات، از جمله کشاورزی، کشف و ذوب فلزات و شاید اختراع چرخ و در کنار این صناعات، آثار فرهنگی ملموس با ارزش های تاریخی ، معنوی و زیبایی شناختی در این نواحی آغاز و از نتایج آن اشیاء و آثار نفیسی از تاریخ تمدن بشر در این سرزمینها برجای مانده است.

در حال حاضر بر اساس اطلس یونسکو مردمان کره زمین به حدود شش‌هزار زبان تکلم می‌کنند که به اینها زبا‌ن‌های زنده گفته می‌شود. اما در طول تاریخ زبا‌ن‌هایی نیز وجود داشته‌اند که به مرور زمان به دلایلی، از جمله اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، نسل‌کشی و بلایای طبیعی از بین رفته‌اند. اینها را زبا‌ن‌های مرده می‌نامند. اکنون از زبا‌ن‌های زنده تعدادی نیز در خطر انقراض هستند.

عبدالرحمن بن محمد بن خلدون مورخ و متفکر نواندیش، جهت بازشناسی علل و عوامل انحطاط مغرب اسلامی، طرحی نو در شناسایی مناسبات سیاسی و اجتماعی زمان خود به کار گرفت و سعی کرد به صورت کاملاً دقیق و موشکافانه به تجزیه و تحلیل جوامع هم عصر خود بپردازد. برخلاف بسیاری از مورخین قبل از او که نگاهی صرفاً توصیفی به مسائل تاریخی داشتند، وی سعی کرد به کنه و حقیقت امور دست یابد و به دنبال شناخت علل و عوامل شکل گیری وقایع بود.

سلسله اشکانیان که پس از حمله اسکندر و سلوکیان در ایران به قدرت رسیدند گروهی از سکاهای شرقی بوده که پیش از ورود به ایران دارای دینی ابتدایی شامل پرستش عناصر طبیعی، خورشید، ماه، ستارگان و هم چنین ستایش نیاکان می شد. آنها با آمدن به ایران وارد فضای جدیدی شدند که اقوام مختلفی با اعتقادات مجزا در آن زندگی می کردند.

ورود اعراب مسلمان و فروپاشی شاهنشاهی ساسانیان باعث گسست در نظام سیاسی و ساختار اجتماعی ایران شد، اما شکل‌گیری قیام‌های مذهبی و به‌قدرت‌رسیدن خاندان‌های محلی، تلاش عملی ایرانیان برای رهایی از این گسست بود. این تکاپو با به‌قدرت‌رسیدن ترکان در ایران وارد حوزه‌ی‌ فرهنگی شد و بزرگانی همچون فردوسی با پرداختن به تاریخ حماسی و ملی ایران، کوشیدند تا مفهوم ایران را بازآفرینی کنند.