مقاله

قرار است حالا كه كتاب «آیات منتخب كلام‌الله مجید» با ترجمه زنده‌یاد فروزانفر به دستم رسیده و با آن خلوتی داشته‌ام، نظرم را راجع به آن بگویم. ٦٠ سال است كه قرآن پژوهی می‌كنم و این كمترین را قرآن‌‌پژوهان كشور می‌شناسند. همین‌طور آیات عظام كه عمدتا در تهران ساكن هستند و كارهای بنده را می‌بینند.

یکی از مباحث مهمی که در تاریخ کمتر به آن پرداخته شده است، لحظه ورود آدمها به تاریخ است. در نگاه تاریخی هر آدمی دارای دونوع وضعیت اولیه یا طبیعی و وضعیت ثانویه یا تاریخی است. بسیاری از آدمها در طول تاریخ بشر به هر علتی در وضعیت اولیه مانده و وارد تاریخ نشده اند. آنان در روزی و روزگاری در یک نقطه جغرافیایی از این جهان پهناور به دنیا آمده، برای سالهایی زیسته و در همان نقطه یا جای دیگری از دنیا رفته اند، ولی هرگز وارد تاریخ نشده اند و تاریخ هم هرگز آنان را به یاد ندارد.

جست‌وجوی ریشه‌های تفکر علمی در ایران پیش از اسلام بسیار سخت است. شاید آثار علمی قابل‌توجهی از دوران ساسانیان در دست باشد و ما از وجود دانشمندان متعددی در آن دوره مطلع باشیم اما هرچه عقب‌تر می‌رویم، شواهد تفکر علمی کم و کمتر می‌شود. نبود آثار مکتوب و نقص در‌یافته‌های باستان‌شناسی و فقدان بررسی‌های بینارشته‌ای عملا چنین جست‌وجویی را اگر نگوییم ناممکن بلکه بسیار سخت و دشوار كرده است.

حکمت ایران باستان را حکمت نوری می‌نامند و این عنوان، رایج‌ترین و در عین حال مقبول‌ترین صفت‌ حکمت‌ ایرانیان‌ باستان است. این معنا نه صرفا از تعابیر وسیع مورد استفاده شیخ اشراق، که با تأمل در متون به جا مانده از ایران باستان، به‌ویژه در اوستا و ملحقات آن حاصل می‌شود.

ابوالقاسم سرحدی‌زاده، وزیر كار و امور اجتماعی دولت اول و دوم، نماینده 3 دوره مجلس و دبیركل و بینانگذار حزب اسلامی كار در 75 سالگی دار فانی را وداع گفت. سرحدی‌زاده متولد سال 1324 تهران فعالیت‌های‌‎مذهبی- سیاسی خود را با ‏حضور در مجالس سخنرانی در مساجد آغاز كرد. سال 1341 با محوریت سیدمحمدكاظم موسوی بجنوردی فعالیت زیرزمینی خود را آغاز كرد. این حزب از اولین گروه‌های مبارز اسلامی با مشی مسلحانه در ایران بود. در زمان پیوستن به این تشكیلات كمتر از 18 سال سن داشت و دو سال بعد از مهر ماه 1344 بابت فعالیت در چارچوب همین تشكیلات به همراه 54 نفر دیگر از اعضای حزب دستگیر شد.

در همان دهۀ نخست انقلاب، گزارشی از وضعیت اجتماعی کشور ارائه دادم. وزیر کشور آقای ناطق نوری بود و من هم کارمند آنجا بودم. این گزارش به دولت آمد و پس از بحث و بررسی منجر به شکل گیری کمیسیون اجتماعی زیرنظر وزارت کشور شد و بعدها به شکل گیری معاونت اجتماعی و تفکیک آن از معاونت سیاسی انجامید.

در عصر ساسانی با رسمیت یافتن دین زردشتی شاهد قدرت گرفتن روحانیان زردشتی و تشکیل سلسله مراتب آنان و ظهور دو گروه قدرتمند موبدان و هیربدان هستیم. تقریباً همة محققان بر سرِ اینکه پیشینه موبدان عصر ساسانی طایفه مغان مادی بوده است، توافق نظر دارند اما خاستگاه هیربدانِ عصر ساسانی شناخته نیست. بیشتر منابع، جایگاه هیربدان را در استخر پارس گفته و آنان را وابسته به مناسک ایزدبانو اناهیتا دانسته اند.

بررسی آثار ادبی جهان گویای این مطلب است که بخشی از این آثار، افزون بر ثبت وقایع گذشته، توصیه ها و اعتراضات به حاکمان وقت را در قالب شعر، حکایت و طنز بیان کرده اند، بگونه ای که از آن ها می توان به عنوان معیار و محکی برای مکتوبات تاریخی که در همان زمان توسط مورخان حرفه ای برای ما باقی مانده است، بهره برد.

ترکمانان مهاجر از شام و آناطولی طرفدار خاندان صفویه معاصر با دوران شیخ حیدر صفوی به توصیه شیخ خویش ملزم به استعمال نوعی کلاه سرخ رنگ دوازده ترک شدند. از آن پس این گروه به واسطه رنگ سرخ این سرپوش به قزلباش (سرخ سر) موسوم گشتند. کلاه قزلباشی به نماد طرفداری از جریان سیاسی-مذهبی صفویه مبدل گردید و مرز بین دوستان و دشمنان این خاندان با استعمال و عدم استعمال آن مشخص شد.

یکی از مهمترین ویژگی های اصلی نظام حکومتی در میان ملت ها آیین قضاوت و دادگستری می باشد. در ایران از روزگار باستان تا به امروز نیز توجه به نهاد قضایی، با فراز و نشیب هایی تداوم داشته است. آیین قضاوت، جرم و مجازات با توجه به شرایط عینی و ذهنی حاکم و بسته به نوع اقتدار حکومت ها و ویژگی های شاهانه متفاوت بوده است.