مقاله

منظور از تشیع تاریخی در این نوشته زمانی بیش از ششصد سال است که از دوران ایلخانیان تا کنون سپری شده و چنان است که تاثیر آن بر اندیشه موسیقی دستگاهی کارساز بوده است. در بعضی از مکاتب فلسفی یا اقتصاد سیاسی، دین را بخشی از روبنای اجتماعی می‌دانند و تعریف روبنا هم از این دو زاویه در رابطه با مواد عینی و ابزار تولید اجتماعی ارائه می‌شود.

چهل و نه سال پیش، در روز یکشنبه سیزدهم تیر ماه 1350 یکی از خدمتگزاران و پاسداران زبان و ادب پارسی، پس از یک بیماری سخت و طولانی، دیده از جهان فرو بست و در آستانۀ اشرفیه رشت به خاک سپرده شد. او دکتر محمد معین بود. درگذشت وی پس از یک سکته ناگهانی و دوران طولانی رنجوری به صورتی که غالباً از آن اطلاع دارند، برای دوستان و شیفتگان فرهنگ پارسی، بسیار جانکاه و دردناک بود.

همه سخن شاهنامه ستایش خردورزی و میهن‌پرستی و نکوهش نامردمی و بی‌اخلاقی است. به سخن روشن‌تر داستان شاهنامه، داستان جدال بی‌پایان اهورامزدا با اهریمن؛ نبرد نیکی با بدی و ستیز روشنی با تاریکی است. اما چنین نیست که همه نیکویی‌ها از آن ایرانیان باشد و همه زشت‌خویی‌ها از آن انیرانیان.

این روزها عموم انسان‌ها به واسطه گسترش شبكه‌های مجازی و دسترسی به اینترنت این امكان را یافته‌اند در حالی كه در كنج خلوت خود نشسته‌اند، از طریق یك گوشی تلفن هوشمند یا یك تبلت یا یك لپ‌تاپ با جهان ارتباط پیدا كنند و همزمان با انسان‌ها و جوامعی در هزار كیلومتر دورتر ارتباط بیابند.

در دوران 16‌ساله‌ حكومت رضاخان، رعب و وحشت كم‌نظیری در عرصه‌ سیاسی و اجتماعی كشور سایه افكند و دستاوردهای چند ده‌ساله‌ مردم ایران كه در مشروطیتی هر چند كم‌فروغ، ولی امیدبخش متبلور شده بود، مورد تعدی قرار گرفت. رضاخان از همان آغاز كودتا با اعلامیه معروف «حكم می‌كنم» و اعلامیه‌های تهدیدآمیزش نشان داد دوران جدیدی در عرصه سیاسی و اجتماعی ایران در حال زایش است.

قلمِ آزاد، خود را از «هر قیدی» رها می‌بیند؛ پس می‌تواند راست را دروغ بنویسد و دروغ را راست. در مقابل اما، قلمِ آزاده، به‌تمامی در بند است و مقیّد؛ این قلم، رها و افسار سرخود نیست! مهار دارد، لگام دارد؛ لگامی از جنسِ وجدان و اخلاق.

یکی از محاسن مجالس الفت با حضور ظرفا و اهل فضل و دانش، طرح مباحثی است که گاه برون از نظر و انتظار رخ می­دهد و ای بسا که در ذهن و ضمیر یا عواطف حاضران محفل ـ به قول شیخ سعدی ـ سخت در می‌گیرد؛ یعنی موجب جذب خاطر و توجه عمیق می‌شود. مدتی پیش که صفحاتی در بزرگداشت استاد محمدعلی موحد منتشر کردیم، نوشتیم که در ۹۶ سالگی ضمیر هشیار و ذهن وقّاد و نقّاد ایشان را عیان می‌توان دید، و فراوان نکته‌ها از زبان ایشان می‌شود شنید. وچرا چنین نباشد، که سنجه دقت و عیار عقل و علم؛ انباشته‌ای است از وفور دانش و استمرار آموزش، ترجمه و نگارش، و خوانش و تحقیق و پژوهش؛ و درپی آن سرریز مطالعه‌ای بی‌و‌قفه و پرسشگری در هر لحظه.

از کارهای درخشان این سال‎های فرهنگستان هنر، چاپ نسخه نفیس خمسه شاه طهماسبی است که از شاهکارهای هنری در جهان به شمار می‌آید و پنج مثنوی نظامی گنجوی را در خود دارد. این نسخه به کتابت شاه محمود نیشابوری، استاد برجسته خط و خوشنویسی و نستعلیق و نگارگری و هنرمندان و بزرگانی چون سلطان محمد، میرک اصفهانی، میرسید علی، مظفرعلی و محمد زمان از مهم‌ترین نسخ خطی فارسی محسوب می‌شود.

در مقالۀ حاضر روش فرضیه را در فلسفۀ افلاطون مورد بررسی قرار می دهیم و برای این منظور به ترتیب سه محاورۀ منون، فایدونو جمهوریرا-که روش مذکور در آنها به صراحت طرح شده اند- مورد واکاوی قرار داده، سیر تغییر نگرش افلاطون دربارۀ جایگاه و کاربرد روش فرضیه را در حوزۀ فلسفۀ نشان می دهیم. افلاطون در منونبا نظر به هندسه درصدد ارائۀ روشی است که در فلسفه نیز کاربرد داشته باشد.

مسأله تأویل در منظومه اندیشه ابن رشد جایگاه ویژه ای دارد، این مسأله کلید حل تعارض دین و فلسفه، نشان دهنده نادرستی نسبت کفر به فلاسفه و عامل فهم و تبیین نصوص دینی است. از نظر ابن رشد تأویل گذر از معنای ظاهری و پی بردن به مقصود باطنی متن است. روش تأویلی ابن رشد، براساس مذهب جمع است وی تلاش درجمع میان عقل و وحی و دین و فلسفه دارد.