مقاله

آشنایی با فرهنگ های گوناگون، چه بر محور مکانی در گوشه های مختلف دنیا و چه بر محور زمان در گذر تاریخ، بخش عمده محتوای دانش و معرفت رشته انسان شناسی را تشکیل می دهد. رویکرد و مقصود اصلی از گشایش صفحه ای برای شناخت فرهنگ یونان و روم باستان نیز تهیه محتوایی از این دست و کنکاش و تعمق درباره داده های موجود در این محتواست.

هر شهر و کوی و برزنی آرمیده وبرنشسته بردال مرکزی ونمادی محوری است که عمدتا از ان نقطه کانونی روایت می شود یا هویت می یابد و حتی به اطراف پیرامونش جهت و معنا می بخشد.این دال لزوما مکانی و یا مرکزی یا عینی نیست و گاه به یمن سرمایه تاریخی و فرهنگی، انرژی کل یک خطه را حول خود، متمرکز و چوله می کند.

با مشروطه، موثرترین و بزرگ‌ترین رویداد در طول تاریخ هزار و چهارصد ساله ما از زمان ورود اسلام به ایران رخ داد و روشن است كه علمای دینی و در راس ایشان فقها، به عنوان حاملان اصلی اندیشه سیاسی قدمایی، باید نسبت به این رویداد واكنش نشان می‌دادند. طبیعی است كه عكس‌العمل ایشان در مواجهه با مشروطیت تكثر و تنوع داشت.

در تاریخ ایران همواره اقدامات و تلاش‌هایی که برای رهایی از تسلط بیگانه بر کشور صورت گرفته، از اقبال و حمایت قشرهای گوناگون جامعه برخوردار بوده است. در بخش گذشته مستنداتی درباره حمایت از کالاهای داخلی عرضه شد. در این بخش به جنبشی که در میان طبقات مختلف مردم در حمایت از تأسیس نهاد ملی مالی برای مقابله با تسلط نهادهای مالی و پولی به پا شد، اشاره می‌شود.

از ابتدای قرن نوزدهم میلادی به این ‌سو، در حالی‌که جهان غرب با تکیه ‌بر دستاوردهای انقلاب صنعتی با سرعت راه خود را به ‌سوی پیشرفت در تمامی زمینه‌ها می‌پیمود، سرزمین ما با وضعیت متفاوتی روبرو بود. ایران اگر از دوره صفویه به بعد از نظر فکری و فرهنگی با جهان خارج از خود فاصله داشت، ولی در زمینۀ سیاسی ـ به‌رغم همه نابسامانی‌ها ـ استقلال خود را حفظ کرده بود و تا حدود زیادی از نظر اقتصادی و تأمین مایحتاج خود نیازی به خارج نداشت.

این جستار در بزرگداشت گاهنامه «ملانصرالدین» است که میراث ماندگار آن دست‌کم از دو طریق بر ایران تأثیرگذار است. نخست، اینکه ملانصرالدین گواهی بر شکل‌گیری تاریخی، فرهنگی و هویتی جامعه آغازین ایرانیان برون‌مرز در آغاز قرن بیستم در آن‌سوی قفقاز است، منطقه‌ای که امروز شامل جمهوری‌های آذربایجان، ارمنستان و گرجستان می‌شود.

یادداشت پیش‌رو درباره وقایع نهضت مشروطه نگاشته شده است. نگارنده نه تاریخ‌دان است و نه این نوشته را به عنوان یک امر قطعی تلقی می‌کند، بلکه فقط برداشت خود را از مجموعه مطالعات مربوط به تاریخ مشروطیت ارائه می‌کند و پرواضح است کسانی که همواره فقط از یک زاویه خاص و به‌نفع تفکر خاص خود مسائل را و در اینجا نهضت مشروطه را می‌پایند، از برخی نکات ناراحت و دلگیر شون

امردادماه، ماهی عجیب در تاریخ ایران است. امضای فرمان مشروطیت و کودتای 28 مرداد، که هر دوی این رخدادها، باعث شد تا مسیر تاریخ ایران دگرگون شود و در قریب به نیم قرن فاصله بین این دو حادثه، دو واکنش متضاد را از سوی مردم ایران شاهد بودیم. پایمردی، تا حصول نتیجه و امضای فرمان مشروطیت، از سوی مظفر‌الدین شاه، و سکوت و وادادگی در برابر کودتاچیان و ربع قرن سلطه اجانب و غارت ثروت ملی ما.

انگار همین دیروز بود که دکتر بدرالزمان قریب را از نوشته‌های تحقیقی ایشان شناختم. او را متخصص زبان‌های باستانی می‌دانستم و از چندوچون زندگی ایشان اطلاعی نداشتم. بعدها در محافل علمی وی را زیارت کردم. دنیایی از نجابت، سخاوت، انسان‌دوستی و بزرگ‌منشی در این بانوی فرهیخته همیشه خندان یافتم. دانشجویان پروانه‌وار به دورش حلقه می‌زدند و فراخور حال، رسم ادب به جای می‌آوردند و استادان صاحب‌نام از وی به احترام یاد می‌کردند.

درگذشت خانم دكتر بدرالزمان قریب دور از انتظار نبود ولی دانشمندانی نظیر ایشان نمی‌میرند و همیشه با آثارشان زنده‌اند. دكتر بدرالزمان قریب جزو كسانی بودند كه در طول حیات‌شان بارها مورد تكریم قرار گرفتند. ما ایرانی‌ها آدم‌های خوبی هستیم، خوب به این معنا كه قدر كسانی را كه واقعا خدمت كرده‌اند، می‌دانیم و تا آنجا كه می‌توانیم، می‌كوشیم از ایشان تجلیل كنیم.