راهنمای گام‌به‌گام نگارش مقاله علمی / بابک فرزانه*

1405/6/14 ۰۹:۱۹

نگارش مقاله علمی صرفاً انتقال مطالبی نیست که پژوهشگر در جریان مطالعه خود گرد آورده؛ بلکه بازسازی منظم، مستند و قابل ارزیابی یک فرایند پژوهشی است.

دبا/ چکیده: نگارش مقاله علمی صرفاً انتقال مطالبی نیست که پژوهشگر در جریان مطالعه خود گرد آورده؛ بلکه بازسازی منظم، مستند و قابل ارزیابی یک فرایند پژوهشی است. پژوهشگر باید نشان دهد مسأله  چیست، درباره آن چه می‌دانیم، چه خلأیی در دانش موجود وجود دارد، پژوهش حاضر دقیقاً چه پرسشی را دنبال می‌کند، داده‌ها چگونه انتخاب و تحلیل شده‌اند، چه یافته‌ای به دست آمده و این یافته چه معنایی دارد؟. در این مقاله اصول عملی نگارش از مرحله آغازین و تعیین مسأله  و پیشینه تا طراحی روش، تحلیل پیکره، ارائه یافته‌ها، بحث، نتیجه‌گیری، چکیده، عنوان و منابع، الزامات علمی و خطاهای رایج توضیح داده می‌شود. تأکید اصلی بر هم‌راستایی  مسأله،  سؤال، هدف، روش، داده، یافته و نتیجه است؛ زیرا مقاله زمانی از نظر علمی منسجم است که هر بخش، بخش دیگر را پشتیبانی کند.

1. مقدمه

هر پژوهشگر در مقطعی با صفحه‌ای خالی روبه‌رو می‌شود و می‌پرسد از کجا آغاز کند و چه چیزی را ابتدا بنویسد؟.  این دشواری در علوم انسانی سخت جدی است؛ به‌ویژه هنگامی که پژوهشگر با متنی گسترده، منابع فراوان و مجموعه‌ای از مشاهدات مواجه است و هنوز نتوانسته است میان آن‌ها یک استدلال علمی منسجم ایجاد کند.

مقاله علمی باید به خواننده اجازه دهد مسیر پژوهش را از ابتدا تا انتها دنبال کند: مسأله چه بوده است؟ درباره آن چه می‌دانستیم؟ چه چیزی هنوز روشن نیست؟ پژوهشگر چه پرسشی را مطرح کرده است؟ با چه روشی آن را بررسی کرده است؟ چه یافته‌ای به دست آمده است؟ و این یافته چه چیزی به دانش موجود افزوده است؟

برای دانشجوی دکتری، این مسأله اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا فراوانی منابع، تنوع متون، اختلاف نسخه‌ها، تعدد رویکردهای نظری و امکان تفسیرهای متعدد می‌تواند مقاله را به مجموعه‌ای از مطالب پراکنده تبدیل کند. هدف اما گردآوری مطالب نیست؛ بلکه ساختن یک استدلال پژوهشی قابل ارزیابی است.

1. 1. چرا مقاله علمی؟

انتشار مقالۀ  علمی ابزاری است  برای عرضه نتایج پژوهش به جامعه علمی. مقاله باید نشان دهد پژوهشگر تنها یک  موضوع را مطالعه نکرده، بلکه درباره یک مسألۀ مشخص، با روشی روشن و بر اساس شواهد کافی، به نتیجه‌ای قابل دفاع رسیده است. بنابراین، تفاوت میان «موضوع پژوهش» و ««مسأله پژوهش» بنیادی است. موضوع می‌تواند گسترده باشد؛  مسأله اما  باید محدود، روشن و قابل بررسی باشد.

"بلاغت در شعر متنبی"

عبارت بالا یک موضوع است. صورت دقیق‌تر مسأله  می‌تواند چنین نوشته شود:

"با وجود پژوهش‌های متعدد درباره بلاغت شعر متنبّی، هنوز تبیین منسجمی از نقش ساختارهای استعاری در سازمان‌دهی گفتمان برخی قصاید او ارائه نشده است."

۱.۲. منطق کلی مقاله

ساختار مقاله (IMRAD)  بهچهار پرسش بنیادین  پاسخ می‌دهد:

مقدمه به «چرا؟

روش پژوهش به  «چگونه»؟

 یافته‌ها به «چه چیزی به دست آمد»؟

بحث به «این یافته چه معنایی دارد»؟ 

در مطالعات ادبی ممکن است عنوان بخش‌ها متفاوت باشد، اما این منطق باید حفظ شود.

۱.۳ . پیش از نوشتن مسأله را روشن کنید

پیش از باز کردن فایل و آغاز نگارش، پژوهشگر باید بتواند در یک یا دو جمله بگوید پژوهش دقیقاً چه مسأله‌ای را بررسی می‌کند. اگر نتوان این کار را انجام داد، احتمالاً موضوع هنوز بیش از حد کلی است یا پژوهش هنوز به مرحله صورت‌بندی علمی نرسیده است.

مسأله باید نشان دهد در دانش موجود چه خلأیی وجود دارد. خاستگاه این خلأ ممکن است نبود پژوهش، ناکافی بودن پژوهش‌های پیشین، اختلاف نتایج، محدودیت یک رویکرد نظری، بررسی نشدن یک پیکره یا بی‌توجهی به یک جنبه خاص از متن باشد.

پیشینه پژوهش نیز باید برای کشف همین خلأ به کار رود. پیشینه فهرست نام‌ها و سال‌ها نیست؛ بلکه بازسازی انتقادی مسیر دانش درباره موضوع است.    

 ۱.۴.  چگونه پیشینه را بنویسیم؟

در پیشینه باید روشن شود که پژوهشگران پیشین چه پرسشی داشته‌اند، از چه داده یا پیکره‌ای استفاده کرده‌اند، چه روشی به کار برده‌اند، به چه نتایجی رسیده‌اند و چه چیزی همچنان باقی مانده است. از نوشتن پیشینه به صورت زنجیره‌ای از جمله‌های «فلانی بررسی کرد...» پرهیز کنید.

۱.۵ .  مدیریت منابع

هرگاه ایده‌ای را از منبعی برداشت می‌کنید، همان لحظه مشخصات منبع و محل استفاده را ثبت کنید. به حافظه خود متکی نباشید. برای هر منبع، دست‌کم نام نویسنده، سال، عنوان، اطلاعات نشر و شماره صفحه مورد استفاده را ثبت کنید.. در این زمینه می‌توانید از نرم افزارهای مدیریت منابع استفاده کنید اما اصل اساسی قابلیت ردیابی هر ادعا تا منبع آن است.

۱.۶ . انتخاب مجله هدف

مجله هدف را پیش از نگارش نهایی مشخص کنید. دستورالعمل‌های آن درباره نوع مقاله، تعداد کلمات، ساختار چکیده، شیوه ارجاع، و دامنه موضوعی را بخوانید. مجله باید با موضوع، روش و مخاطب پژوهش شما تناسب داشته باشد.

2.  معماری مقاله علمی

ساختار بیشتر مقالات علمی این گونه است:

مقدمه، روش پژوهش، یافته‌ها و بحث. در مطالعات زبان و ادبیات عرب ممکن است «مبانی نظری» یا «پیشینه پژوهش» میان مقدمه و روش قرار گیرد و «تحلیل متن» در بخش یافته‌ها جای گیرد؛ این تفاوت صوری نباید پیوند منطقی بخش‌ها را از میان ببرد.

بخش      پرسش اصلی       وظیفه

مقدمه     چرا؟      مسأله، خلأ، هدف

روش     چگونه؟  داده، پیکره، چارچوب و فرایند تحلیل

یافته‌ها    چه یافت شد؟        ارائه شواهد و نتایج

بحث      چه معنایی دارد؟   تفسیر، مقایسه و تبیین

نتیجه‌گیری           چه حاصل شد؟     پاسخ نهایی و سهم پژوهش

۳ . روش پژوهش

بخش روش باید دقیقاً توضیح دهد پژوهشگر چه کاری انجام داده و چگونه انجام داده است؛ به‌گونه‌ای که خواننده بتواند منطق و مراحل پژوهش را دنبال کند. جمله «این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است» به‌تنهایی روش‌شناسی محسوب نمی‌شود. باید روشن شود این روش در پژوهش حاضر چگونه اجرا شده است.

۳.۱. نوع پژوهش

نوع پژوهش را متناسب با پرسش انتخاب و توجیه کنید؛ مانند توصیفی ـ تحلیلی، تاریخی، تطبیقی، تحلیل محتوا، تحلیل گفتمان، سبک‌شناختی، معناشناختی، زبان‌شناختی،  یا رویکرد بینارشته‌ای. انتخاب روش باید از  مسأله پژوهش بدست آید نه بالعکس.

۳.۲. جامعه پژوهش و پیکره

در مطالعات زبان و ادبیات عرب باید دقیقاً مشخص شود چه متونی بررسی شده‌اند: نام اثر، مؤلف، دوره، نسخه یا چاپ، تعداد متون، محدوده زمانی و معیار انتخاب. اگر همه آثار بررسی شده‌اند، این امر صریحاً بیان شود؛ اگر نمونه‌گیری انجام شده است، روش و معیار نمونه‌گیری توضیح داده شود.

۳.۳ . منابع اصلی و فرعی

منابع اصلی شامل خود پیکره یا متون مورد تحلیل‌اند؛ مانند دیوان، رمان، خطبه، رساله، متن نحوی یا لغوی. منابع فرعی شامل پژوهش‌های پیشین، کتاب‌ها، مقالات، پایان‌نامه‌ها، فرهنگ‌ها و آثار نظری‌اند. این دو گروه را از یکدیگر تفکیک کنید.

۳.۴. واحد تحلیل

واحد تحلیل یعنی دقیقاً چه چیزی در پژوهش بررسی می‌شود؛ مانند واژه، جمله، بیت، قصیده، تصویر ادبی، استعاره، ساختار روایی یا متن کامل. پژوهشگر باید واحد تحلیل را از ابتدا مشخص کند تا روشن باشد داده‌ها در چه سطحی بررسی شده‌اند. به عنوان نمونه در پژوهش استعاره‌های شعر متنبی، قصیده می‌تواند واحد نمونه‌گیری و استعاره واحد تحلیل باشد. روشن بودن این تمایز، شیوه تحلیل و نتایج پژوهش را برای خواننده قابل‌فهم و قابل‌ارزیابی می‌کند.

۳.۵. چارچوب نظری

نظریه نباید در حد چند صفحه تعریف باقی بماند. باید نشان دهید نظریه چگونه به ابزار تحلیل تبدیل شده است. اگر از سبک‌شناسی، استعاره مفهومی، تحلیل گفتمان، نشانه‌شناسی یا رویکرد دیگری استفاده می‌کنید، مؤلفه‌ها و شاخص‌هایی را که واقعاً در تحلیل به کار برده‌اید مشخص کنید.

۳.۶. فرایند تحلیل

فرایند تحلیل را مرحله‌به‌مرحله بنویسید: نخست داده‌ها انتخاب شدند؛ سپس واحدهای تحلیل استخراج شدند؛ بعد بر اساس معیارهای از پیش تعیین‌شده طبقه‌بندی شدند؛ در مرحله بعد، هر طبقه با استفاده از چارچوب نظری تحلیل شد؛ و در نهایت الگوهای مشترک و متفاوت استخراج و تفسیر شدند.

۳.۷. اعتبار پژوهش

اعتبار پژوهش یعنی اطمینان از اینکه نتایج پژوهش واقعاً بر اساس شواهد و روش درست به دست آمده‌اند. در پژوهش متنی، برای افزایش اعتبار باید متن‌ها و نمونه‌های مورد بررسی به‌درستی انتخاب شوند، از نسخه‌های معتبر استفاده شود، معیارهای تحلیل از پیش مشخص باشند و هر ادعا با شواهد و منابع اصلی پشتیبانی شود. همچنین، در صورت امکان، بررسی نتایج توسط پژوهشگر یا متخصص دیگری می‌تواند خطاهای تحلیل را آشکار کند

 ۳.۸. محدودیت‌های روش

محدودیت‌های روش عواملی هستند که ممکن است بر روند پژوهش یا نتایج آن تأثیر بگذارند؛ مانند محدود بودن مجموعه متون مورد بررسی، معتبر نبودن یا تفاوت نسخه‌های مورد استفاده، محدودیت دامنه زمانی پژوهش، دسترسی نداشتن به برخی منابع یا محدودیت‌های چارچوب نظری. پژوهشگر باید این محدودیت‌ها را صریحاً بیان کند و توضیح دهد که چه تأثیری بر یافته‌های پژوهش دارند. در صورت امکان نیز باید راه‌های کاهش این محدودیت‌ها، مانند استفاده از نسخه‌ها و منابع جایگزین، مقایسه نسخه‌ها یا گسترش مجموعه متون مورد بررسی، ذکر شود

.۴  پرسش، هدف و فرضیه

سؤال پژوهش باید از مسأله استخراج شود و هدف باید پاسخ به همان سؤال را دنبال کند. در پژوهش‌های تفسیری ممکن است فرضیه به معنای متعارف آن ضرورت نداشته باشد؛ در این صورت، سؤال‌ها و مدعاهای پژوهش باید روشن و قابل بررسی باشند. در طراحی پژوهش، میان سؤال، هدف، روش و نتیجه باید هماهنگی کامل وجود داشته باشد: هر سؤال پژوهش باید یک هدف مشخص داشته باشد؛ هر هدف باید با روش مناسب بررسی شود؛ و هر نتیجه باید به یکی از سؤال‌های پژوهش پاسخ دهد اگر این ارتباط وجود نداشته باشد، ساختار پژوهش منسجم نخواهد بود.

۵. یافته‌ها

هدف بخش یافته‌ها این است که آنچه پژوهشگر مشاهده و استخراج کرده است، بدون تفسیر گسترده و بدون داوری فراتر از داده‌ها ارائه کند. ترتیب یافته‌ها بهتر است با ترتیب سؤال‌ها یا اهداف پژوهش هماهنگ باشد.

۵.۱. سازمان‌دهی یافته‌ها

اگر سؤال اول درباره ساختارهای سبکی است، یافته‌های مربوط به آن ابتدا ارائه شود؛ سپس به سؤال دوم و سوم پرداخته شود. استفاده از زیرعنوان‌هایی که مستقیماً با یافته‌های واقعی ارتباط دارند، پیگیری متن را برای خواننده آسان می‌کند.

۵.۲. شواهد متنی

در مطالعات ادبی، هر ادعا باید با شواهد متنی مناسب پشتیبانی شود. بیت، عبارت یا بخش متن را به اندازه‌ای نقل کنید که ادعا قابل بررسی باشد. نقل طولانی بدون تحلیل، جای یافته علمی را نمی‌گیرد.

۵.۳ . تفاوت یافته و تفسیر

در بخش یافته‌ها فقط آنچه را که از بررسی و تحلیل متن به دست آمده است گزارش کنید؛ یعنی الگوهای مشاهده‌شده، نمونه‌های مربوط به آنها و نحوه پراکندگی آنها در متن یا مجموعه متون مورد بررسی. اما توضیح اینکه چرا این الگو شکل گرفته، چه معنایی دارد و با یافته‌های پژوهش‌های دیگر چه ارتباطی دارد، باید عمدتاً در بخش بحث و تفسیر ارائه شود

.۵.۴  جدول‌ها و شکل‌ها

اگر داده‌ای را می‌توان در یک یا دو جمله روشن بیان کرد، متن کافی است. جدول برای داده‌های متعدد، مقایسه‌ای یا طبقه‌بندی‌شده مناسب است. شکل زمانی مفید است که رابطه، روند یا ساختار در نمایش روشن‌تر شود. داده‌ای را که کامل در جدول آمده است، دوباره به‌طور کامل در متن تکرار نکنید.

۶. اصول ارائه داده‌های کیفی

در پژوهش ادبی، «داده» غالباً متن است. بنابراین باید میان متن خام، و نتیجه تفسیرشده تمایز گذاشت. نقل بیت یا عبارت، خودِ داده است؛ طبقه‌بندی آن، مرحله تحلیل است؛ و توضیح نقش آن در ساختار اثر، مرحله تفسیر است. این سه سطح را در نگارش با یکدیگر خلط نکنید. یکی از نشانه‌های مقاله ضعیف آن است که نقل‌قول، تحلیل و نتیجه‌گیری در یک پاراگراف بدون مرز روش‌شناختی درهم آمیخته شوند. 

۷ . بحث و تفسیر

بحث جایی است که پژوهشگر معنای یافته‌های خود را توضیح می‌دهد.  در این بخش، مقاله از «گزارش داده» به «استدلال علمی» حرکت می‌کند.

۷.۱. با یافته اصلی آغاز کنید

بحث را با مهم‌ترین یافته پژوهش آغاز کنید و آن را با همان ساختاری  بیان کنید که در هدف و سؤال اصلی به کار برده‌اید. این کار انسجام مقاله را افزایش می‌دهد.

۷.۲. یافته را تفسیر کنید

اکنون توضیح دهید یافته چه معنایی دارد و چه چیزی را درباره متن، زبان، سبک، گفتمان یا پدیده مورد مطالعه روشن می‌کند. تفسیر باید به شواهد متکی باشد و از ادعاهای قطعی بدون پشتوانه پرهیز شود.

۷.۳. مقایسه با پژوهش‌های پیشین

نتایج خود را با مطالعات پیشین مقایسه کنید: آیا یافته شما آن‌ها را تأیید می‌کند، تکمیل می‌کند، اصلاح می‌کند یا با آن‌ها تعارض دارد؟ صرف ذکر نام پژوهشگران کافی نیست؛ باید علت شباهت یا تفاوت را نیز بررسی کنید.

۷.۴. تبیین تفاوت‌ها

تفاوت در پیکره، دوره تاریخی، نسخه، تعریف مفاهیم، واحد تحلیل، چارچوب نظری یا روش می‌تواند علت تفاوت یافته‌ها باشد. این عوامل را فقط زمانی مطرح کنید که با شواهد پژوهش ارتباط داشته باشند.

۷.۵. نقد علمی و لحن دانشگاهی

هنگام نقد پژوهش دیگران، دقیق باشید. به جای داوری شخصی، تفاوت روش یا داده را نشان دهید .

۷.۶. سهم نوآورانه پژوهش

مهم‌ترین سؤال داور این است که مقاله چه چیزی به دانش موجود افزوده است. نوآوری ممکن است در موضوع، پیکره، روش، چارچوب نظری، تفسیر جدید، مقایسه‌ای تازه یا اصلاح یک برداشت رایج باشد. این سهم را صریح و مستند بیان کنید.

۷.۷. نتایج منفی

دست یافتن به نتیجه‌ای منفی به معنای شکست پژوهش نیست. . اگر سؤال مناسب، روش معتبر و تحلیل درست باشد، یک نتیجه منفی نیز می‌تواند دانش موجود را اصلاح کند یا حدود یک ادعا را روشن سازد.

۷.۸. محدودیت‌ها

محدودیت‌ها را صادقانه بیان کنید؛ اما فقط فهرست نکنید. توضیح دهید هر محدودیت چه اثری بر تفسیر یافته‌ها دارد و چه اقدامی برای کاهش آن انجام شده است.

۷.۹. مسیر پژوهش آینده

پیشنهادهای پژوهش آینده باید از یافته‌های واقعی مقاله ناشی شوند. پیشنهادهایی مانند «پژوهش‌های بیشتری انجام شود» ارزش روش‌شناختی محدودی دارند؛ بهتر است مشخص کنید چه پیکره، دوره، نظریه یا پرسشی می‌تواند در ادامه بررسی شود. 

۸. نتیجه‌گیری

نتیجه‌گیری خلاصه مکانیکی تمام مطالب مقاله نیست. وظیفه آن پاسخ نهایی به مسأله و سؤال اصلی و روشن کردن سهم پژوهش است. یک نتیجه‌گیری مناسب باید نشان دهد: نخست، پژوهش به چه نتیجه اصلی رسید؛ دوم، این نتیجه چه معنایی دارد؛ سوم، چه چیزی به دانش موجود افزوده شده است؛ و در صورت ضرورت، مهم‌ترین محدودیت و مسیر پژوهش آینده چیست.

از آوردن ادعاهای جدیدی که در یافته‌ها و بحث بررسی نشده‌اند در نتیجه‌گیری خودداری کنید.

۹. چکیده

چکیده باید یک واحد مستقل باشد. خواننده باید بتواند بدون مراجعه به متن کامل بفهمد مسأله چیست، هدف چه بوده، روش چگونه اجرا شده، مهم‌ترین یافته چیست و نتیجه چه معنایی دارد.:

جزء      محتوا

زمینه     موضوع و اهمیت آن در دو یا سه جمله

مسأله خلأ            آنچه در دانش موجود هنوز روشن نیست

هدف      پرسش یا هدف اصلی پژوهش

روش     پیکره، چارچوب و شیوه تحلیل به صورت فشرده

یافته       مهم‌ترین نتایج واقعی پژوهش

نتیجه      پاسخ نهایی و سهم علمی

در چکیده از منابع، جدول، شکل، بحث طولانی، نقل‌قول مستقیم و ادعاهایی که در متن مقاله اثبات نشده‌اند پرهیز کنید.

۱۰.  عنوان اولین ابزار شناسایی مقاله است . باید موضوع، پدیده مورد مطالعه و در صورت امکان رویکرد یا پیکره را نشان دهد و در عین حال کوتاه و دقیق باشد.

عنوان ضعیف: «بررسی بلاغت در شعر متنبّی»

عنوان دقیق‌تر: «کارکردهای گفتمانی استعاره در قصاید مدحی متنبّی: تحلیلی سبک‌شناختی»

از عنوان‌های مبهم، بسیار کلی، تبلیغاتی یا بیش از حد طولانی پرهیز کنید. کلیدواژه‌های اصلی را در عنوان و چکیده به کار ببرید.

۱۱. منابع و استناد

هر ایده، تعریف، ادعا یا داده‌ای که متعلق به پژوهشگر نیست و از منبعی گرفته شده است، در صورت نیاز باید مستند شود. حقایق کاملاً تثبیت‌شده ممکن است نیازمند ارجاع نباشند؛ اما ادعاهای تخصصی، تفسیرهای منسوب به پژوهشگران و داده‌های تاریخی و متنی باید قابل ردیابی باشند. اگر یک مقاله به منبع اصلی دیگری استناد کرده و شما به همان ادعا نیاز دارید، تا حد امکان به منبع اصلی مراجعه کنید. مسئولیت صحت اطلاعات کتاب‌شناختی و محتوایی منابع با نویسنده مقاله است.

قالب منابع را مطابق دستورالعمل مجله هدف تنظیم کنید و در سراسر مقاله یک سبک واحد داشته باشید. 

۱۲ . چک‌لیست نهایی مقاله برای  پژوهشگر

پیش از ارسال مقاله، هر مورد زیر را بررسی کنید. پاسخ «بله» به همه موارد نشان می‌دهد که مقاله از نظر ساختاری آماده بازبینی نهایی است.:

حوزه     پرسش کنترل

مسأله     آیا مسأله مشخص، محدود و قابل بررسی است؟

پیشینه     آیا پیشینه تحلیلی است و به خلأ پژوهشی منتهی می‌شود؟

سؤال      آیا سؤال مستقیماً از مسأله استخراج شده است؟

هدف      آیا هدف با سؤال و نتیجه‌گیری هم‌راستاست؟

پیکره     آیا متن‌ها، نسخه‌ها، تعداد و معیار انتخاب روشن‌اند؟

روش     آیا فرایند تحلیل به اندازه کافی شفاف است؟

چارچوب نظری    آیا نظریه به شاخص‌ها و ابزار تحلیل تبدیل شده است؟

یافته‌ها    آیا هر یافته با سؤال/هدف متناظر است؟

شواهد     آیا ادعاهای اصلی با شواهد متنی پشتیبانی شده‌اند؟

بحث      آیا یافته‌ها تفسیر و با پژوهش‌های پیشین مقایسه شده‌اند؟

نوآوری  آیا سهم علمی مقاله صریح و قابل دفاع است؟

محدودیت آیا محدودیت‌ها صادقانه و تحلیلی بیان شده‌اند؟

نتیجه      آیا نتیجه‌گیری مستقیماً به سؤال اصلی پاسخ می‌دهد؟

چکیده     آیا چکیده بدون متن کامل قابل فهم است؟

عنوان     آیا عنوان دقیق و حاوی کلیدواژه‌های اصلی است؟

منابع      آیا منابع دقیق، کامل و یکدست‌اند؟

۱۳. فرمول نهایی مقاله علمی

کل منطق مقاله را می‌توان در یک زنجیره خلاصه کرد:

اگر یکی از این حلقه‌ها با حلقه بعدی ارتباط نداشته باشد، مقاله دچار گسست منطقی می‌شود. بنابراین، مقاله قوی الزاماً مقاله‌ای طولانی نیست؛ مقاله‌ای است که هر جمله و هر بخش آن در خدمت یک استدلال روشن قرار گرفته باشد.

اصل طلایی برای پژوهشگر

مقاله علمی محل نمایش محفوظات پژوهشگر نیست؛ محل ارائه یک استدلال علمی مستند، منظم و قابل ارزیابی است.

بنابر این  پرسش اصلی هنگام بازبینی مقاله نباید این باشد که «چقدر مطلب در مقاله آورده‌ام؟» بلکه باید این باشد: کدام اطلاعات برای اثبات مسأله پاسخ به سؤال پژوهش و پشتیبانی از نتیجه من ضروری، است؟

۱۴. نقشه عملی نگارش

1.موضوع را به مسأله  مشخص تبدیل کنید

2. پیشینه را برای کشف خلأ پژوهشی تحلیل کنید

3. سؤال‌ها و هدف‌ها را دقیق و هم‌راستا بنویسید

4. پیکره و معیار انتخاب داده‌ها را مشخص کنید

5. روش و چارچوب تحلیل را پیش از تحلیل نهایی تثبیت کنید

6. یافته‌ها را بر اساس سؤال‌ها سازمان دهید

7. در بحث، یافته‌ها را تفسیر و با پژوهش‌های پیشین مقایسه کنید

8. سهم نوآورانه و محدودیت‌های پژوهش را روشن کنید

9. نتیجه‌گیری را مستقیماً از یافته‌ها استخراج کنید

10. عنوان و چکیده را پس از شکل‌گیری متن نهایی کنید و سپس مقاله را مطابق شیوه‌نامه مجله هدف ویرایش کنید

منابع برای مطالعه بیشتر

Driscoll, Jennifer, and Rita Aquilina. “Writing for Publication: A Practical Six-Step Approach.” International Journal of Orthopaedic and Trauma Nursing, vol. 15, 2011, pp. 41–48.

Ecarnot, Fiona, et al. “Writing a Scientific Article: A Step-by-Step Guide for Beginners.” European Geriatric Medicine, vol. 6, 2015, pp. 573–579.

El-Serag, Hashem B. “Writing and Publishing Scientific Papers.” Gastroenterology, vol. 142, 2012, pp. 197–200.

Guyatt, Gordon H., and Robert B. Haynes. “Preparing Reports for Publication and Responding to Reviewers’ Comments.” Journal of Clinical Epidemiology, vol. 59, 2006, pp. 900–906.

Pierson, David J. “How to Write a Scientific Paper.” Respiratory Care, vol. 49, 2004, pp. 1246–1252.

* عضو شورای عالی علمی و مدیر بخش ادبیات عرب دائرةالمعارف بزرگ اسلامی