بحرین در روزگار ساسانیان / روزبه زرین‌کوب

1405/5/3 ۱۲:۴۳

واقع شدن جزایر بحرین میان ناحیۀ اَحساء (در ساحل شرقی شبه جزیرۀ عربستان) و قطر، در فاصله‌ای تقریباًبرابر از این دو سرزمین، موقع جغرافیایی ویژه و ممتازی بدان داده است.

دبا: واقع شدن جزایر بحرین میان ناحیۀ اَحساء (در ساحل شرقی شبه جزیرۀ عربستان) و قطر، در فاصله‌ای تقریباًبرابر از این دو سرزمین، موقع جغرافیایی ویژه و ممتازی بدان داده است. بحرین در میانۀ ناحیۀ صید مروارید در خلیج فارس قرار دارد و از قدیم، بزرگترین بازار تجارت مروارید در خلیج فارس بوده است. به همین سبب، از گذشته‌های دور، درصدِ تعداد ساکنان آن نسبت به سایر مناطق و کرانه‌های جنوبی خلیج فارس بیشتر، و مردم آن مرفه‌تر بوده‌اند. به علاوه از پدیده‌های طبیعی جزایر بحرین، وجود چشمه‌های آب شیرین است که همیشه توجه دریانوردان را به خود جلب می‌کرده است. تمرکز این چشمه‌هادر طول سواحل شمالی بحرین، سبب ایجاد نخلستان‌های فراوان و نیز کشت انواع میوه و سبزیجات در سواحل شمالی و شمال شرقی بحرین شده بوده است.

آگاهی‌های موجود نشان می‌دهد که عربان، ساکنان قدیم بحرین نبوده‌اند و دست‌کم، ایرانیان سابقه‌ای افزون‌تر از ایشان در آنجا دارند. از یک روایت طبری برمی‌آیدکه در زمان ملوک‌الطوایف، یعنی دوران پس از سقوط هخامنشیان و به‌ویژه در عصر اشکانی، عرب‌ها همه در حجاز و بادیه بودند، به قحط و غلا گرفتار آمدند، اما از بیم اشکانیان به عراق نتوانستند آمد. پس، از حجاز به بحرین رفتند که در آن زمان، در قلمرو ایرانیان بود. اطلاعات موجود به‌دست آمده در باب بحرین، از منابع کلاسیک یونانی و رومی نیز عمدتاً مربوط به روزگار پس از هخامنشیان است. برخی مطالعات نشان داده که تا پیش از حدود سال ۱۹۰م در زمان اشکانیان، عربان هنوز وارد بحرین نشده بودند. همچنین، بر پایۀ گزارش طبری می‌دانیم که تنها گروهی از عرب‌ها که در عصر اشکانی در پیرامون خلیج فارس می‌زیستند، بازماندۀ اسیرانی بودند که بُختُنصَّر، شاه کلدانی بابل با خود به جنوب بین‌النهرین آورده بود.

متن کامل مقاله را اینجا بخوانید.

ایرانشهر امروز، سال اول، شماره اول، فروردین، اردیبهشت، خرداد ۱۳۹۵