1405/2/20 ۱۰:۳۹
ابوجعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق ورامینی رازی معروف به شیخ کلینی (ثقهالاسلام و شیخالمشایخ) از بزرگان شیعه در نیمه دوم قرن سوم و نیمه اول قرن چهارم هجری، متولد ری که در عصر چهار نایب خاص امام زمان (عج) زیسته و در زمان خویش از بزرگترین محدثین شیعه بوده است.
پدر او یعقوب بن اسحاق نیز مردی فاضل بود که اخلاق و آداب اسلامی را به او آموخت؛ همچنین دایی کلینی محدثی بزرگ بود که در تعلیم و تربیت او نقش بسزایی داشت. کلینی با بهرهگیری از محضر این دو با منابع علم و حدیث و رجال آشنا شد و تصمیم به ضبط و فراگیری احادیث گرفت.
عصر کلینی را میتوان «عصر حدیث» نامید. او با درک موقعیت زمانی خود از ری به قم هجرت کرد و در آنجا از محضر اساتید برجستهای چون احمد بن محمد بن عیسی اشعری و عبدالله بن جعفر حمیری کسب فیض کرد. او همچنین شاگردان بسیاری داشت که از فقها و محدثین صاحب نام شیعه بودند از جمله: ابن ابی رافع صیمری، احمد بن احمد کاتب کوفی، علی بن محمد بن موسی دقاق، محمد بن ابراهیم نعمانی معروف به ابن زینب (که کتاب کافی را نسخهبرداری کرده است).
آثار و تألیفات او مشتمل است بر: کتاب «الکافی»، کتاب رجال، رد بر قرامطه، رسائل ائمه علیهم السلام، تعبیر الرویا، فضل القرآن و مجموعه اشعاری مشتمل بر قصایدی در مناقب و فضایل اهل بیت. کلینی در سال ۳۲۹ق. (سال شروع غیبت کبری) در سن هفتاد سالگی در بغداد درگذشت.آرامگاه او در باب الکوفه بغداد است.
اما تألیف ارزشمند و گرانسنگ او کتاب «الکافی» یکی از کتب اربعه شیعه و از جامعترین و موثقترین کتب حدیثی است که در عقاید اسلامی مرجع مهمی برای علما و محققین به شمار میرود.
کلینی برای جمعآوری احادیث این کتاب به شهرهای مختلف سفر کرد و پس از گردآوری احادیث با بررسی و دقت نظر از میان همه احادیث، آنچه را که مستند و معتمد بود؛ برگزید و در این کتاب بیش از شانزده هزار حدیث را در طول بیست سال جمعآوری کرد. این کتاب دربردارنده روایات کلامی، اعتقادی، اخلاقی، تاریخی و فقهی و گستردهترین کتاب حدیثی است که به طور کامل به دست رسیده است.
این کتاب در سه بخش است: اصول (شامل روایات اعتقادی)، فروع (حاوی روایات فقهی)، روضه (شامل پند و اندرز و موضوعات متفرقه) و هشت جلد دارد. جلد اول و دوم مربوط به اصول است، جلد هشتم آن روضه کافی است که مواعظ و قصص میباشد و پنج جلد دیگر فروع کافی از طهارت تا دیات است.
کلینی در هنگام جمعآوری به احادیثی برخورده که در عین اهمیت، به علت کم بودن موضوع احادیث، آن موضوع امکان باببندی مستقل را نداشته و از این رو این احادیث را در باب نوادر و روضه آورده است.
علاوه بر تصحیحات، ترجمهها و شروحی که بر کتاب الکافی نوشته شده تالیفات دیگری نیز پیرامون این کتاب ارزشمند و مولف اندیشمند آن نوشته شده است. از جمله:
• شیخ کلینی: آفتاب حدیث، حسن ابراهیمزاده، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، ۹۷ص، چاپ اول ۱۳۷۲.
• پانصد و یک درس مقدس: معرف ابواب و عناوین اصول کافی کلینی، صادق میرشاه ولد، مشهد: رستگار، ۶۳۸ص، چاپ ۱۳۷۳.
• سیری در اصول کافی: شناخت، خداشناسی، رهبری و امامت، شناسنامه اهل بیت، ابراهیم بابایی آملی، قم: پیام دبیر، ۱۲۰ص، چاپ اول ۱۳۸۱.
• گلگشت نور: چهارصد حدیث از روضه کافی ثقهالاسلام کلینی: نکاتی از وظایف دینداری و آداب زندگی صالحین، صادق میرشاه ولد، ترجمه هاشم رسولی محلاتی، قم: دارالنشر الاسلام، ۴۴۸ص. چاپ اول ۱۳۸۲.
• کافیپژوهی: گزارش پایاننامههای مرتبط با کلینی و الکافی، سید محمد علی ایازی، قم: مؤسسه علمی-فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر: سازمان اوقاف و امور خیریه، ۷۱۲ص، چاپ اول ۱۳۸۷.
• کافیپژوهی در عرصه نسخههای خطی، علی صدرایی خویی با همکاری سید صادق حسین اشکوری، قم: مؤسسه علمی-فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر: سازمان اوقاف و امور خیریه، ۵۵۲ ص، ۱۳۸۷.
• مجموعه مقالات فارسی کنگره بینالمللی ثقهالاسلام کلینی، حسین پور شریف، قم: مؤسسه علمی-فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر: سازمان اوقاف و امور خیریه، اداره کل اوقاف و امور خیریه استان قم، ۵ جلدی، چاپ اول ۱۳۸۷.
• کلینینامه، کتابشناسی و نسخهشناسی کتاب الکافی، اثر فقیه و محدث نامدار شیعی علامه ابوجعفر محمد بن یعقوب کلینی رازی، محمود مرعشی، حسین متقی، قم: کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، گجینه مخطوطات اسلامی، ۵۶۱ ص، چاپ اول ۱۳۸۷.
• کتابشناسی کلینی و کتاب الکافی، محمد قنبری، قم: مؤسسه علمی-فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر: سازمان اوقاف و امور خیریه، ۲۲۲ ص، چاپ اول: ۱۳۸۷.
• شناختنامه کلینی و الکافی، محمد قنبری، قم: مؤسسه علمی-فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر: سازمان اوقاف و امور خیریه، اداره کل اوقاف و امور خیریه استان قم، ۴ جلدی، چاپ اول ۱۳۸۷.
• گفتگوها و گفتارها درباره کلینی و الکافی، بازنویس و ویراستار فارسی حسین پورشریف و دیگران، ویراستار عربی محمد پورصباغ، قم: مؤسسه علمی-فرهنگی دارالحدیث، ۴۴۲ص، چاپ اول ۱۳۸۹.
• حدیث مرو در میراث علمی ثقه الاسلام محمد بن یعقوب کلینی قدس سره، علی لباف: به سفارش مرکز عاشوراپژوهی، تهران: انتشارات منیر، ۵۴ص، چاپ اول ۱۳۹۲.
• سیرت کلینی، حسین علی محفوظ، ترجمه علیرضا میرزا محمد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۰۵ص، چاپ اول ۱۳۹۳.
تهیه و تنظیم: سیمین صیدیه (کارشناس سازماندهی نسخ خطی کتابخانه مجلس)
منبع: کتابخانه مجلس شورای اسلامی
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید