رونمایی از دو نسخه خطی عیون اخبار الرضا(ع) در کتابخانه حرم رضوی

1405/2/5 ۰۹:۲۱

دویست و هشتاد و ششمین برنامه سه‌شنبه‌‌های علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با محوریت رونمایی از دو نسخه خطی نفیس «عیون اخبار الرضا(ع)» در کتابخانه حرم رضوی، برگزار شد.

به گزارش گنجینه رضوی، این مراسم هم‌زمان با دهه کرامت، یکم اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید جلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی و جمعی از مدیران، کارشناسان و محققان این آستان مقدس و علاقه‌مندان، در تالار «اندیشه» کتابخانه مرکزی حرم مطهر حضرت رضا(ع) اجرا شد.    

در این برنامه از دو نسخه خطی عیون اخبار الرضا(ع)، تألیف شیخ صدوق ابن بابویه قمی، موجود در مرکز نسخ خطی کتابخانه حرم مطهر رضوی که در سال‌های ۹۵۷ هجری قمری و ۱۰۶۵ هجری قمری کتابت شده است، رونمایی شد.

نسخه کتابت شده در سال ۹۵۷ قمری که به‌خط نسخ ۱۷ سطری در ۲۲۴ ورق در ابعاد ۲۵ در ۱۸ سانتی‌متر نوشته شده است، در سال ۱۰۰۸ قمری توسط روح‌الله بیک، به کتابخانه اهدا شده است.

دیگر نسخه رونمایی شده در این مراسم نیز از جمله آثار مجموعه اهدایی رهبر شهید(رضوان‌الله تعالی علیه) به شمار می‌آید که به‌خط نسخ ۱۸ سطری در ۳۵۱ ورق در ابعاد ۲۵ در ۱۲/۵ سانتی‌متر، کتابت شده و در سال ۱۳۷۳ به کتابخانه رضوی تقدیم شده است. در مجموع، ۱۵ نسخه از کتاب عیون اخبار الرضا(ع)، اهدایی قائد شهید در این کتابخانه وجود دارد.

وجود 121 نسخه در کتابخانه‌های رضوی

ابوالفضل حسن‌آبادی، رئیس مرکز ترجمان بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در این مراسم با محوریت نسخه‌شناسی اثر، گفت: کتاب عیون‌ اخبار الرضا(ع)، به‌دلیل آنکه درباره یکی از ائمه اطهار(ع) و نزدیک به زمان حیات امام هشتم(ع) نوشته شده، اهمیت خاصی دارد و همواره در طول تاریخ مورد توجه پژوهشگران بوده است.

وی ادامه داد: این اثر از ابعاد مختلف همچون حدیثی، تاریخی، فرهنگی و اجتماعی، دارای اهمیت است و همچنان می‌توان بر روی آن، پژوهش انجام داد.

حسن‌آبادی با اشاره به اینکه چهار تصحیح خوب از این اثر تهیه شده که کامل‌ترین تصحیح آن توسط آستان قدس رضوی انجام شده است، افزود: همچنین بر این اثر، دو شرح و۱۱ ترجمه، نوشته شده است.

وی تصریح کرد: طبق بررسی‌های انجام شده، در حال حاضر بیش از ۳۲۰ نسخه خطی از کتاب عیون اخبار الرضا(ع) در دنیا؛ از ایران، عراق و هند تا آمریکا و انگلستان وجود دارد که ۱۲۱ نسخه آن در کتابخانه‌های آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.

این پژوهشگر برجسته با تأکید بر اینکه حدود ۸۰ درصد نسخه های عیون اخبار الرضا(ع) در دوران صفویه کتابت شده است، به معرفی هشت نسخه نگاشته شده در سال‌های قبل از قرن ۹ هجری قمری همچون نسخه متعلق به سال ۵۷۶ قمری و موجود در کتابخانه دانشگاه تهران، پرداخت.

وی ضمن اشاره به خدماتی که خاندان سید نعمت‌الله جزایری در حوزه کتابت کتاب عیون اخبار الرضا(ع) انجام دادند، مطالبی نیز با محوریت پروژه‌های پژوهشی مرتبط با این اثر در آستان قدس رضوی همچون نسخه‌شناسی آن، بیان کرد.

منابع عیون اخبار الرضا(ع)

محمود ملکی، معاون علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در ادامه این مراسم، عنوان کرد: حدیث شیعه به‌ویژه در قرن دوم هجری قمری و به‌خصوص در دوران امام صادق(ع) و امام محمدباقر(ع) و همچنین امامان بعدی، توسط اصحاب کتابت می‌شده است. به‌این‌ترتیب، این نوشته‌ها، اولین مصادر حدیث شیعی بوده است.

وی ادامه داد: بازیابی منابع شیعی نیز برکات خوبی به همراه داشته چنان‌که در چند دهه گذشته، کتاب‌های ارزشمندی در کشور منتشر شده است.

ملکی با تأکید بر اینکه کتاب عیون اخبار الرضا(ع)، صرفاً یک کتاب حدیثی نیست، گفت: این اثر، منبع بسیار خوبی برای گزاره‌های تاریخی، در عصر عباسی و جغرافیای خراسان است.

وی تصریح کرد: شیخ صدوق، مؤلف این اثر، اگرچه متولد قم و مدفون در ری است، مدت طولانی در خراسان حضور داشته است و از منابع خراسان بسیار بهره برده است.

این پژوهشگر برجسته در ادامه، برخی از منابعی که شیخ صدوق از آنها برای تألیف کتاب عیون اخبار الرضا(ع) استفاده کرده است، همچون کتاب ابوعلی بیهقی سلامی و کتاب تاریخ حاکم نیشابوری، را معرفی کرد.

وی با اشاره به اینکه شیخ صدوق از منابع دیگری نظیر مسند الرضا(ع) و صحیفه الرضا(ع) نیز استفاده کرده است، افزود: بی‌شک در آغاز پژوهش بر روی این کتاب ارزشمند هستیم و محققان بیشتری باید در این حوزه وارد شوند.

در پایان مراسم، حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی ضمن ارائه مطالبی درباره آثار منتشر شده با محوریت نسخه‌های خطی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی همچون کتاب کاتالوگ‌ها و آثار فاکسیمیله، تصریح کرد: بی‌شک نهضت احیا و نشر نفایس رضوی همچنان توسط این سازمان ادامه دارد.

وی همچنین با اشاره به فرمایشات تولیت آستان قدس رضوی درخصوص دسترسی هر چه بیشتر اهل علم و پژوهش به منابع گنجینه رضوی، گفت: آنچه در کتابخانه این آستان مقدس وجود دارد، متعلق به محققان است. امیدواریم سایر نهادهای پژوهشی نیز همچون بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در این عرصه جهاد علمی، وارد شوند.

منبع: کتابخانه آستان قدس رضوی