نشست «تعاملات شرق و غرب در اندیشه‌های محمداقبال لاهوری» برگزار شد

1405/2/6 ۱۱:۲۸

استاد زبان فارسی با بیان این‌که اقبال مخاطب خود را به ستیز با غرب تشویق نمی‌کند، ادامه داد: اقبال منتقد غرب است. ولی انتقاد اقبال از شرق بیش از غرب است.

انتقاد اقبال از شرق بیش از غرب است

نشست تعاملات شرق و غرب در اندیشه‌های محمداقبال لاهوری با همت وزارت کار و انتشارات علمی و فرهنگی با حضور احمد مسجدجامعی قائم مقام مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه، محمد بقایی‌ماکان استاد ادبیات فارسی و دارنده عالی‌ترین نشان فرهنگی پاکستان، مظفرعلی کشمیری استاد مدعو دانشگاه بین‌المللی دانشگاه اسلام‌آباد، رابعه کیانی رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده دولتی بانوان، سید جمال هادیان مدیرعامل انتشارات علمی و فرهنگی، سیده فلیحه زهرا کاظمی رئیس دانشکده علوم اسلامی و مطالعات شرقی در دانشگاه زنان لاهور و وحیدالزمان طارق سرپرست اعلی بزم‌فکر اقبال یکشنبه ۶ اردیبهشت در مجموعه فرهنگی تلاش برگزار شد.

بقایی‌ماکان با بیان این‌که بحث درباره اقبال می‌تواند گسترده باشد، توضیح داد: او دارای دستگاه عریض و طویل است که نمی‌توان آن عنوان را به متفکرانی مانند نیچه داد. اقبال درباره مسائل مختلف اظهارنظر کرده است و یکی از اندیشه‌های محوری اقبال درباره شرق و غرب است.

او با تاکید بر این‌که اقبال اصولا در ستیز نیست، افزود: اقبال مخاطب خود را به ستیز با غرب تشویق نمی‌کند، بلکه منتقد غرب است. انتقاد اقبال از شرق بیش از غرب است، زیرا در ابیات متعددی می‌بینید که می‌گوید شرقی‌ها دستی از آستین بیرون نمی‌آورند تا تلاش خود را در برابر شرق نشان دهند. به گفته اقبال شرق بیش از ۵۰۰ سال است که خود را به خواب زده است.

او با تاکید بر این‌که اقبال تنها متفکر و اندیشمندی است که راه حل نشان می‌دهد، ادامه داد: اقبال می‌گوید اگر دستاوردهای غرب را از زندگی خود حذف کنید، از زندگی باز می‌مانید.

بقایی‌ماکان درباره اساس فکری اقبال توضیح داد: او می‌گوید آدمیان شرقی برای این‌که به تعالی برسند، باید از عقل خود کمک بگیرد، ابتدا بسازند، تولید کنند و بعد به ستیزه با غرب بروند. انتقاد اقبال این است که شرقیان از عقل خود کمک نمی‌گیرند. اقبال می‌گوید تا زمانی که هر شرقی منِ خود را تقویت نکند، هرگز نمی‌تواند با غرب برابری کند.

نگاه اقبال شرق را به سمت گسترش تعاملات هدایت می‌کند

حسن فرطوسی دبیر کل کمیسیون ملی فرهنگی یونسکو با اشاره به اینکه تجلیل از یک شخصیت بررسی افکار و نظریات آن شخص است، گفت: اگر بخواهیم نگاهی به جهان‌های متنوع اقبال داشته باشیم. اقبال غرب را دیده بود و از شرق برخاسته بود. بر اساس عشقی که در شرق دیده بود، می‌گفت عقل سر بدون عشق شرقی نمی‌تواند راه به جایی ببرد.  علم در غرب به نظر او با شکوه بود، اما فکر می‌کرد چاقوی جراحی می‌تواند برای کشتار به کار رود و برای همین نگرانی بود.

او ادامه داد: نوع نگاه مبتنی بر خودآگاهی اقبال که بدون فراموش کردن خود بود، موجب خود را شناختن و خود را باور داشتن و عزت در تعامل بود. ما از موضع مبتنی بر کرامت و عزت باید تعامل سازنده داشته باشیم.

این عضو یونسکو با تاکید بر این‌که تعامل ایران فرهنگی وضعیت متفاوتی با یونسکو دارد، گفت: مهم است که کشورها از موضع مقتدر وارد بهره‌وری شوند که خود را ارائه دهند. نگاه اقبال شرق را به سمت گسترش تعاملات هدایت می‌کند.

اقبال انسانی انقلابی بود

رضا امیرمقدم سفیر ایران در پاکستان در پیام ویدئویی که برای نشست فرستاده بود، گفت:  از علمای پاکستان برای روشنگری  درباره جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران تشکر می‌کنم.

امیرمقدم با بیان این‌که نام اقبال در ایران همواره با لاهور بیان می‌شود، گفت: ما اقبال را به عنوان شاعر می‌شناسیم در حالی که در همه زمینه‌های علوم از جمله علم سیاست معروف است. اقبال انسانی انقلابی بود، فردی که با قلم و تفکرش زمینه تحول عظیم را در جامعه به وجود می‌آورد.

سفیر ایران در پاکستان  با اشاره به تاثیر اجتماعی اقبال در پاکستان توضیح داد: او مورد احترام جامعه پاکستان است. هر کشور بنیان‌هایی دارد، در پاکستان هر جایی درباره سیاست، مسائل اجتماعی می‌شود، حتما از اقبال یاد می‌کنند، همانطور که در ایران همواره از رهبر شهید یاد می‌شود.

او افزود: رهبر شهید همواره به اشعار اقبال توجه داشتند و در شعر به او ارجاع می‌دادند.

این فعال فرهنگی در پایان پیشنهاد داد: هنوز فیلمی درباره اقبال ساخته نشده است، می‌توانیم تولیدی مطابق افکار و فرهنگ ایران و پاکستان ساخته شود.

اقبال از دیدگاه ایران‌شناسان پاکستانی

احمد شامی کاردار سفارت پاکستان در ایران با بررسی نظریات و افکار اقبال توضیح داد: اقبال بر این باور بود که نظام‌هایی که بر کاپیتالیسم بنیانگذاری می‌شوند نمی‌توانند موجب شکوفایی بشر شوند.  اقبال به هم‌افزایی می‌اندیشید، جهانی را عرضه می‌دارد که اخلاقیات ارزشمند اند.

وحیدالزمان طارق سرپرست اعلی بزم‌فکر اقبال در ویدیویی که برای این نشست فرستاده بود، افکار اقبال را بررسی کرد.

مظفرعلی کشمیری استاد مدعو دانشگاه بین‌المللی دانشگاه اسلام‌آباد گفت: مواجهه شرق و غرب در اندیشه‌های اقبال لاهوری، دو شیوه متفاوت و راهی برای سبک زندگی متفاوت از نظر فکری و تمدنی است. او به شرقی‌ها به ویژه مسلمانان هشدار داد جای تقلید کورکورانه از غرب، هویت خود را زنده نگه‌دارند تا جامعه بتواند کنار عقل و عشق پیشرفت کند.

رابعه کیانی رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده دولتی بانوان موضوع بازگشت خویشتن در نظریات اقبال را بررسی کرد و گفت: اقبال پژوهشکر، نویسنده، شاعر و سیاست‌مدار و جامعه‌شناس بود. اقبال شعور و ادراک درباره علم سیاست و آینده اجتماعی داشت.  اقبال نظریه بازگشت به خویشتن انسان شرقی را ارائه داد. اقبال به گفت‌وگوی شرق و غرب برای بازآفرینی انسان می‌اندیشید.

سیده فلیحه زهرا کاظمی رئیس دانشکده علوم اسلامی و مطالعات شرقی در دانشگاه زنان لاهور  مواجهه شرق و غرب را یکی از مهم‌ترین مسائل روز اعلام کرد و افزود: اقبال با بررسی این مساله تلاش کرد که الگویی برای تعامل خلاق میان شرق و غرب ایجاد کند. به باور او غرب با کنار گذاشتن دین از زندگی انسان، زندگی او را دچار دگرگونی کرده است و نمی‌تواند سعادت او را تضمین کند.

منبع: ایرنا