انتشار پژوهشی تازه درباره نسخه هزار و یک‌شب قاجاری در کاخ گلستان

1404/11/14 ۱۲:۰۹

کتاب «از روایت تا تصویر؛ نسبت روایت‌های شهرزاد قصه‌گو و نگاره‌های صنیع‌الملک» منتشر شد، پژوهشی که به بررسی یکی از شاخص‌ترین نسخه‌های خطی هزار و یک‌شب دوره قاجار موجود در کاخ گلستان می‌پردازد.

کتاب «از روایت تا تصویر؛ نسبت روایت‌های شهرزاد قصه‌گو و نگاره‌های صنیع‌الملک» منتشر شد، پژوهشی که به بررسی یکی از شاخص‌ترین نسخه‌های خطی هزارویک‌شب دوره قاجار موجود در کاخ گلستان می‌پردازد.

این کتاب، نسخه‌ای ارزشمند از هزار و یک‌شب را واکاوی می‌کند که در دوره ناصری، با ترجمه عبداللطیف طسوجی و تصویرسازی ابوالحسن غفاری (صنیع‌الملک) شکل گرفته است؛ نسخه‌ای منحصربه‌فرد که گفت‌وگویی ماندگار میان «شهرزاد» به‌عنوان راوی کلامی داستان‌ها و «صنیع‌الملک» به‌عنوان راوی تصویری آن‌ها برقرار کرده است.

در این پژوهش، نسبت میان روایت‌های تودرتو و شگفت‌انگیز هزارویک‌شب با نگاره‌های صنیع‌الملک مورد بررسی قرار گرفته و نشان داده می‌شود که چگونه ساختار روایی این اثر، بستری برای بروز خلاقیت تکنیکی و تخیلی نگارگر فراهم آورده است. صنیع‌الملک در عین وفاداری به متن و روایت شهرزاد، با اعمال زاویه دید و نگاه هنرمندانه خود، روایتی تصویری خلق کرده که فراتر از بازنمایی صرف متن عمل می‌کند.

بر اساس این پژوهش، نسخه هزارویک‌شب قاجاری کاخ گلستان، دربرگیرنده گفت‌وگویی دوسویه میان فرهنگ‌های شرقی متعلق به دوره‌های تاریخی مختلف با هنر و اندیشه دوره قاجار است؛ ویژگی‌ کم‌نظیر که این نسخه را به نمونه‌ای برجسته در تاریخ نسخه‌پردازی و تصویرسازی ایرانی بدل کرده است.

نگارنده کتاب، بررسی تعامل و نسبت میان راویان داستانی و راویان تصویری در قالب گفت‌وگوهای «کلامی و ذهنی» را محور اصلی این اثر دانسته و ابراز امیدواری کرده است که این پژوهش بتواند گامی هرچند کوچک در توسعه مطالعات بینانشانه‌ای در حوزه ادبیات و نقاشی ایرانی بردارد.

این کتاب به قلم نفیسه‌السادات عبدالبقایی، پژوهشگر اسناد و نسخ خطی مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان، تدوین و از سوی پژوهشگاه میراث فرهنگی منتشر شده است.

منبع: میراث آریا