مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

امین الدوله، عمارت | یاسمن غلامی امین‌الدوله، عمارت \emārat-e amīn-od-dowle\، از خانه‌های اعیانی محلۀ عودلاجان در تهران عهد قاجاریه.
اصفهان، گویش | احمد پاکتچی زبان و گویش: یكی از مهم‌ترین مداركی كه در مورد زبان منطقۀ اصفهان در عصر پیش از اسلام باید بدان اشاره كرد، گفتار ابن مقفع در طبقه‌بندی زبانهای فارسی است. وی زبانهای فارسی (به معنی اعم) را بر 5 زبان پهلوی، دری، فارسی (به معنی اخص)، خوزی و سریانی بخش كرده، و در توضیح زبان پهلوی، آن را زبان رایج در منطقۀ بزرگ پَه...
پهلوی، زبان و ادبیات | حسن رضایی باغ بیدی پَهْلَوی، زَبانْ وَ اَدَبیّات، واژۀ پهلوی در اصل به معنای «منسوب به پهلو (= پارت)» است که از دورۀ هخامنشی به بعد از استانهای شمال شرقی ایران بود و در کتیبه‌های هخامنشی پرثوه نامیده شده است. بنابراین، پهلوی در اصل نام زبان رایج در استان پارت بوده است که امروزه پارتی نامیده می‌شود. در دورۀ ساسانی زبان رایج در ا...
تاجیکی، لهجه | بهروز محمودی بختیاری یکی از لهجه‌های فارسی نو (و طبعاً یکی از لهجه‌های ایرانی جنوب غربی) که در حوزۀ وسیعی از آسیای مرکزی، به‌ویژه‌درجمهوری‌تاجیکستان به‌آن‌سخن می‌گویند. واژۀ تاجیک (مانند تات)، واژه‌ای عمومی است که در نزد ترکان به معنی ایرانی و در مقابل مفهوم «ترک» به کار می‌رفته است (دایرةالمعارف...، 1 / 591). این لهجه در 2000م د...
پارتی، زبان | حسن رضایی باغ بیدی پارْتی‌ (پهلوانی‌، پهلویِ اشكانی‌)، از زبانهای‌ ایرانیِ میانۀ غربی‌. زبانهای‌ ایرانی‌ میانه‌ اصطلاحاً به‌ آن‌ دسته‌ از زبانهای‌ ایرانی‌ گفته‌ می‌شود كه‌ پس‌ از فروپاشی‌ِ شاهنشاهی‌ هخامنشی‌ (331 ق‌م‌) تا چند سده‌ پس‌ از انقراض‌ ساسانیان‌ (31ق‌ / 651م‌) در ایران‌ و سرزمینهای‌ مجاور آن‌ رایج‌ بود. زبانهای‌ ایران...
پشتو، زبان | بهروز محمودی بختیاری پَشْتو، یكی‌ از اعضای‌ مهم‌ خانوادۀ زبانهای‌ ایرانی‌ شرقی‌ كه‌ به‌ همراه‌ فارسی‌ (دری‌)، زبان‌ رسمی‌ كشور افغانستان‌ است‌. این‌ زبان‌ علاوه‌ بر افغانستان‌، در شمال‌ غرب‌ پاكستان‌ (منطقۀ پشتونستان‌) نیز تكلم‌ می‌شود (كمبل‌، II / 1328)، ولی‌ در بلوچستان‌ پاكستان‌ و مرزهای‌ شرقی‌ ایران‌ نیز گویشور دارد («دائرةال...
ترکی، زبانها | حسن رضایی باغ بیدی تُرْکی، زَبانها، خانواده‌ای از زبانها که مراکز اصلی رواج آنها شمال غرب چین، جنوب سیبری، جمهوریهای آسیای مرکزی، ایران، قفقاز، ترکیه و شبه‌جزیرۀ بالکان است. تنها یک زبان به نام یاکوت خارج از این مسیر و در شمال سیبری رواج دارد (کامری، 187). برخی از زبان‌شناسان، زبانهای ترکی را همراه با زبانهای مغولی و تونگوزی (ی...
آشتیان، گویش | احمد تفضلی آشتیانی، لهجۀ \lahje-ye āštiyānī\، در طبقه‌بندی لهجه‌های ایرانی، آشتیانی از زمرۀ لهجه‌های مرکزی ایران به شمار می‌آید و با لهجه‌های وَفْسی و آمُره‌ای قرابت دارد (مقدم، 132؛ ایرانیکا، II / 848). در 1335 ش، این لهجه در 7 محله از بخش غربی آشتیان متداول بود و تنها روستاییانی که بیش از 40 سال داشتند و در آن زمان شم...
زبان | احمد پاکتچی زَبان، يک نظام نشانه‌ای که عملکرد اصلی آن برقرارکردن ارتباط ميان انسانها، و افزون‌برآن، ابزاری برای مفهوم‌سازی و تفکر است. زبان در طی قرون به‌عنوان يکی از مميزه‌ها که انسان را بر ديگر موجودات برتری می‌دهد، شناخته شده است. زبان با فراهم‌آوردن ارتباط بين نسلها، امکان به‌اشتراک‌گذاردن تجربيات فردی، و برون‌سپاری ...
امین الدوله، کوچه | امیرحسین مرادخانی امین‌الدوله، کوچه \kūče-ye amīn-od-dowle\، کوچه‌ای واقع در محلۀ بازار، در تهران عهد ناصری.
امین الدوله، کوچه (محلۀ عولادجان) | امیرحسین مرادخانی امین‌الدوله، کوچه \kūče-ye amīn-od-dowle\، کوچه‌ای واقع در محلۀ عودلاجان در تهران عهد ناصری.
امین الدوله، مسجد |
امین الدوله، مسجد | سیما طایفه امین‌الدوله، مسجد \masjed-e amīn-od-dowle\، مسجدی واقع در خیابان مصطفى خمینی (سیروس سابق)، میدان سید اسماعیل، بازار چهل‌تن، کوچۀ برادران نیری. این مسجد در دهۀ 1340 ش، به‌طور کامل بازسازی شده، و به‌صورت بنایی با معماری جدید درآمده است.
امین السرور، کوچه | فهیمه خسروی آدینه وند امین‌السرور، کوچه \kūče-ye amīn-os-sorūr\، کوچه‌ای واقع در جنوب غربی محلۀ عودلاجان در تهران عهد ناصری.
امین السلطان | مسعود تاره امیـن‌السلطـان \amīn-os-soltān\، علی‌اصغـر خـان (1274-1326 ق/ 1858- 1908 م)، پسر محمدابراهیم خان امین‌السلطان، صدراعظم و سیاستمدار دورۀ قاجار.
امین السلطان، پارک | مسعود تاره امین‌السلطان، پارک \pārk-e amīn-os-soltān\، مجموعه‌ای از باغ و عمارت در تهران دورۀ قاجار که به سبک اروپایی ساخته شد و مالکیت خصوصی داشت (تأسیس: پس از 1305 ق/ 1888 م).
امین السلطان، تیمچه | مسعود تاره , سیما طایفه امین‌السلطان، تیمچه \tīmče-ye amīn-os-soltān\، مجموعه‌ای تجاری مربوط بـه دورۀ قاجار (بنا: 1307 ق/ 1889 م)، واقـع در خیابان ناصر خسرو. این تیمچه که در نقشۀ نجم‌الدوله در جنوب باغ مروی و شمال مدرسۀ دارالشفا جانمایی شده است (نک‍ : اطلس ... ، 84)، چنان‌که از نام آن برمی‌آید، به ‌دست میرزا علی‌اصغر خان امین‌السلطا...
امین السلطان، خانه | حمیدرضا حسینی امین‌السلطان، خانه \xāne-ye amīn-os-soltān\، خانه‌ای قاجاری در خیابان لاله‌زار که بعدها بخشهایی از آن به تملک حاج رحیم اتحادیه درآمد و او با تجمیع آن با بخشی از خانۀ ظهیرالدوله، خانه‌ای بزرگ‌تر ساخت. امروزه خانۀ اتحادیه با عنوان «خانۀ طهران» در اختیار سازمان زیباسازی شهرداری تهران قرار دارد.
کردی بادینی | آزاد محمدی كردی بادینی / kordi-ye bâdini/ ، یا بهدینانی یا بادینانی، گونه‌ای از کردی شمالی (کرمانجی) است که در برخی منابع، معادل کردی کرمانجی قرار می‌گیرد؛ اما به‌طور دقیق‌تر، گونه‌ای از کرمانجی است که ویژگیهایی در مقایسه با کرمانجی، همچنین، اختلافهایی با آن دارد. کردی بادینی را گویشورانی که عمدتاً در منطقۀ بادینان (غال...
خورزوقی | محمدمهدی اسماعیلی خورزوقی / xorzuɢi/ ، یا در اصطلاح محلی، «وِلاتی»، از گویشهای مرکزی ایران و از مجموعۀ زبانها و گویشهای ایرانی شمال غربی است که امروزه در میان سالمندان شهر خورزوق (در گویش مردم محل و نیز اصفهان، «خورزوک» / xorzuk/ ) اندک‌رواجی دارد.
امامزاده یحیی، گذر | حمیدرضا حسینی امامزاده یحیى، گذر \gozar-e emām-zāde yahyā\، نام گذری در شمال شرقی محلۀ چاله‌میدان.
امامزاده یحیی، گورستان | مریم شائیان امامزاده یحیى، گورستان \gūrestān-e emām-zāde yahyā\، از قدیمی‌ترین گورستانهای تهران در جوار امامزاده یحیى (برای اطلاعات بیشتر دربارۀ این امامزاده، نک‍ : ه‍ د، امامزاده یحیى [و محمد]، بقعه).
امامزاده یحیی [و محمد]، بقعه | حسن موسوی زاده امامزاده یحیى [و محمد]، بقعه \boqʾe-ye emām- zāde yahyā [va mohammad]\، یکی از کهن‌ترین بقاع متبرکه در تهرانِ درون حصار شاه‌تهماسبی.
امام زمان (ع)، مسجد | ناصر پازوکی طرودی امام زمان (ع)، مسجد \masjed-e emām-e zamān\، مسجدی واقع در محلۀ میان‌ده کن. این مسجد در فاصلۀ 10‌متری شرق حیاط امامزاده سید محمدرضا، در فاصلۀ 80متری جنوب حسینیۀ سیدالشهداء و در فاصلۀ 10متری جنوب چاه آب محلۀ میان‌ده قرار دارد که پیش‌تر در محل این چاه، آب‌انباری وجود داشت و آب آشامیدنی اهالی را در خود ذخیره و ت...
امامی ، سید حسن |
امامی ، سید محمد |
امجدیه | امیرحسین مرادخانی امجدیه \amjadiy(y)e\، محله‌ای در نواحی مرکزی تهران، واقع در منطقۀ 7 شهرداری.
امجدیه، ورزشگاه |
ام المدارس، مدرسۀ دخترانۀ ملی | مسعود تاره ام‌المدارس، مدرسۀ دخترانۀ ملی \madrese-ye doxtarāne-ye mellī-ye omm-ol-madāres\، از نخستین مدارس دخترانۀ تهران که به‌صورت ملی اداره می‌شد (1327-1330 ق/ 1909-1912 م).
امید | هما عطاری امید \omīd\، نام چند نشریه که از سالهای پایانی دورۀ قاجار تا سالهای آغازین دورۀ پهلوی دوم، در تهران چاپ می‌شد.
امیدوار تهرانی | شهرزاد رحیمی امیدوار تهرانی \omīdvār-e tehrānī\، حیدر (1291- 1371 ق/ 1874-1952 م)، عارف، شاعر، متخلص به «معجزه»، و معروف به حیدر آقا تهرانی و عابد نهاوندی. پدرش حاج مرشد چلویی، از عرفا و بزرگان نامی تهران به شمار می‌رفت و شعرهای بسیاری از وی به جا مانده است (امین، 21؛ مدرسی، 5).
امیدی تهرانی | نسترن ریحانی منفرد امیدی تهرانی \omīdī-ye tehrānī\، ارجاسب، ملقب به سعدالدین و رکن‌الدین (864- 929 ق/ 1460-1523 م)، فرزند شیخعلی تهرانی، شاعر قصیده‌سرا و پزشک معاصر شاه اسماعیل اول صفوی. وی در تهران به دنیا آمد (سام میرزا، 173) و در اوایل جوانی به شیراز رفت و در محضر جلال‌الدین دوانی (830- 908 ق)، به فراگیری علوم، ازجمله طب پرد...
امیر، سرا و بازار | مسعود تاره امیر، سرا و بازار \sarā va(o) bāzār-e amīr\، مجموعه‌ای تجاری در شرق بازار تهران که به خواست امیرکبیر، و به‌صورت کاروان‌سرا و بازار بنا شد. کاروان‌سرای امیر در گذر زمان، با نامهایی همچون کاروان‌سرای اتابکیه، کاروان‌سرای دولتی و سرای امیر شهرت یافت.
امیرآباد | افسون وفادوست امیرآباد \amīr-ābād\، قریه‌ای در شمال تهران دورۀ ناصری، و امروزه یکی از محلات تهران.
امیراتابکی | فرزانه جمالزایی امیراتابکی \amīr atābakī\، عبدالله، شاعر و خوش‌نویس عهد قاجار، متخلص به امیر و معروف به اتابکی.
امیراعلم، بیمارستان | مسعود تاره امیراعلم، بیمارستان \bīmārestān-e amīr aʾlam\، با نام اولیۀ مریض‌خانۀ نسوان، نخستین زایشگاه و بیمارستان دولتی ویژۀ زنان و کودکان در ایران (تأسیس: 1335 ق/ 1917 م).
امیراکرم، سه‌راه | هما عطاری امیراکرم، سه‌راه \se-rāh-e amīr akram\، یکی از تقاطعهای قدیمی شهر تهران.
امیربهادر |
امیربهادر، پل | مریم شائیان امیربهادر، پل \pol-e amīr bahādor\، نام پلی منسوب به حسین پاشا خان ملقب به امیربهادر جنگ در تهران قدیم.
امیربهادر، عمارت | سیما طایفه امیربهادر، عمارت \emārat-e amīr bahādor\، بنایی متعلق به دورۀ مظفری، واقع در خیابان ولیعصر (امیریه)، خیابان سرگرد بشیری (پل امیربهادر/ ارامنۀ سابق). این عمارت تنها بخش باقی‌مانده از مجموعه‌ساختمانهای متعلق به امیربهادر، از رجال دربار مظفرالدین شاه (سل‍ 1313-1324 ق/ 1896-1906 م) است و در 5/ 9/ 1380 ش، به شمارۀ...
امیرجاهد | ساسان فاطمی امیـرجـاهــد \amīr jāhed\، محمــدعلــی (1275- 1356 ش/ 1896-1977 م)، از مهم‏تریـن تصنیف‏سـازان و تصنیف‏سرایان در آغاز سدۀ 14 ش. او با اینکه در موسیقی، خودآموخته (امیرجاهد، «پای ... »، 65) و غیر حرفه‏ای بود، در تاریخ تصنیف‏ ایرانی، جایگاه برجسته و مهمی دارد، هرچندکه به‏ندرت به اهمیت او پی برده شده است.
امیرخسرو افشار، خانه | سیما طایفه امیرخسرو افشار، خانه \xāne-ye amīr xosrow-e afšār\، بنایی مسکونی متعلق به اوایل دورۀ پهلوی اول، واقع در خیابان انقلاب اسلامی (شاهرضای سابق)، خیابان خاقانی، مقابل دانشگاه تربیت معلم (دانش‌سرای عالی سابق و خوارزمی امروز). این بنا در تاریخ 23/ 6/ 1377 ش، به شمارۀ 126‘2 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
امیرسلیمانی ، امیرمصطفی | میترا آقامحمدحسنی امیرسلیمانی \amīr soleymānī\، امیرمصطفى، ملقب به مشیرالسلطنه، از رجال سیاسی اواخر عصر قاجار و دورۀ پهلوی.
امیرسلیمانی ، توران | فیروزه ملایری امیرسلیمانی \amīr soleymānī\، توران، سومین همسر رضا شاه. توران در سال 1282 ش/ 1903 م در عهد مظفرالدین شاه قاجار (سل‍ 1313-1324 ق/ 1896-1906 م) در تهران زاده شد. مادرش شمس‌الملوک منزه‌الدوله نام داشت و پدرش، عیسى خان مجدالسلطنۀ امیرسلیمانی، از خاندان قاجار و پسردایی ناصرالدین شـاه (سل‍ 1264- 1313 ق/ 1848-1896 ...
امیرسلیمانی، حسینیه | میترا آقامحمدحسنی امیرسلیمانی، حسینیه \hoseyniy(y)e- ye amīr soleymānī\، حسینیه‌ای واقع در خیابان بهشت در ضلع جنوبی پارک شهر.
امیرسلیمانی، کوشک | مریم شائیان امیرسلیمانی، کوشک \kūšk-e amīr soleymānī\، بنایی از سالهای پایانی دورۀ قاجاریه در زمینهای سلیمانیۀ تهران که امروزه در محلۀ مشیریه و در بوستان آزادگان قرار دارد. کتابخانۀ عمومی یاد یار نیز در این بنا دایر است.
امیرصحی | سارا طباطبایی امیرصحّی \amīr sehhī\، ماه‌سلطان، از نخستین بنیان‌گذاران مدارس دخترانه در تهران.
امیرقاسمی | مرجان راغب امیرقاسمی \amīr qāsemī\، سلیمان (1263-1355 ش/ 1884-1976 م)، خوانندۀ دورۀ قاجار.
امیرکبیر، دانشگاه صنعتی | اردشیر سنایی امیرکبیر، دانشگاه صنعتی \dānešgāh-e sanºatī-ye amīr kabīr\، نخستین دانشگاه صنعتی کشور (تأسیس: آبان 1335).
امیرکبیر، گنجینۀ بنیاد | مسیح موسوی زادگان امیرکبیر، گنجینۀ بنیاد \ganjīne-ye bonyād-e amīr kabīr\، مؤسسه‌ای غیر انتفاعی، شامل کتابخانه و گنجینه‌ای که مجموعه‌ای از نمونه‌های باارزش صنایع دستی و دیگر آثار هنرهای سنتی ایران در آن نگهداری می‌شود.

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام