امیدوار تهرانی

امیدوار تهرانی \omīdvār-e tehrānī\، حیدر (1291- 1371 ق/ 1874-1952 م)، عارف، شاعر، متخلص به «معجزه»، و معروف به حیدر آقا تهرانی و عابد نهاوندی. پدرش حاج مرشد چلویی، از عرفا و بزرگان نامی تهران به شمار می‌رفت و شعرهای بسیاری از وی به جا مانده است (امین، 21؛ مدرسی، 5). 
امیدوار تهرانی در تهران زاده شد و تحصیلات مقدماتی را در مکتب‌خانه فراگرفت (برقعی، 5/ 3354) و سالها در تهران، کربلا، قم و مشهد به تحصیل کمالات عرفانی پرداخت و بزرگان ذوق و ادب و سالکان طریقت، ازجمله آیت‌الله میرزا محمدعلی شاه‌آبادی را ملاقات کرد و بـا دیدن اماکن مقدس مذهب جعفری، قریحۀ شاعری در او جلوه‌گر شد و با ورود به تصوف، عرفان را به غزل و تضمین درآورد (مدرسی، همانجا) و کتابهایی از نظم و نثر را در مدح اهل‌بیت و به‌خصوص حضرت معصومه (ع) ــ که سالهـا در آستـانۀ آن حضرت نیـز معتکف بـود ــ به جا گذاشته است (رکنی، «ث»؛ تهرانی، بش‍ ؛ جواهری، 8؛ مدنی، «ح»). اشعار وی به‌تمام‌معنا گویای طبع بی‌نیازی، زهد و وارستگی، و به‌خصوص بیانگر جنبه‌های اعتقادی و آیینۀ سجایای اخلاقی اوست (جواهری، 4-5). 
وی 80 سال عمر کرد و بیش از 60 سال را در وادی عرفان گذراند و افکار و اندیشه‌های عرفانی خود را به زبان شعر بیان کرد (برقعی، همانجا). امیری فیروزکوهی دربارۀ مخمسات وی چنین گفته است: سحر کلام حیدر معجزبیان ما/ در حد زور بازوی دانشوری نبود/ / تضمین شعر سعدی و حافظ بدین کمال/ کاری به غیر معجزۀ حیدری نبود (نک‍ : مدرسی، 7).
 از آثار امیدوار تهرانی می‌توان نظم 64 خطبه از نهج ‌البلاغه همراه با 140 کلمۀ قصار حضرت علی (ع)، سرودن مخمسی در 15 صفحه با شرح حاج شیخ باقر ساعدی، تضمین 110 غزل سعدی به خط غلامحسین امیرخانی، تضمین غزلیات و قصاید حافظ شیرازی به نام معجزۀ حافظ، اثری منظوم به نام آیین دوستی، نیز رشحات المعارف در 10 فصل مربوط به درسهای آیت‌الله شاه‌آبادی، جلد دوم دیوان مدایح حضرت معصومه ( لمعات عشق)، جلد دوم باب ‌الولایه، مراتب عرفان، رایت عرفان، ماه و خورشید در وصف شاهزاده قاسم و فاطمه بنت‌الحسین، محشر مصیبت، قصص افراد نامی، عروة ‌الوثقى، مجموعۀ عرفان و گنجینۀ معرفت را نام برد (برقعی، همانجا؛ رکنی، «د»؛ مشار، 2/ 971). 

مآخذ

امین، صلاح‌الدین، «حیدر معجزۀ تهرانی از زبان فخرالدین مجـازی»، حـافظ، تهـران، 1390 ش، شم‍ 84؛ برقعی، محمدبـاقـر، سخنوران نامی معاصر ایران، تهران، 1373 ش؛ تهرانی، حیدر، رشحات المعارف، مشهد، 1349 ش؛ جواهری وجدی، غلامحسین، مقدمه بر آیین دوستی حیدرعلی تهرانی، تهران، 1369 ش؛ رکنی، محمدمهدی، مقدمه بر معجزۀ حافظ حیدر آقا تهرانی، مشهد، 1381 ق؛ مدرسی چهاردهی، مرتضى، مقدمه بر تضمین گلچین سعدی حیدر آقا تهرانی، تهران، 1368 ش؛ مدنی، حسین، مقدمه بر باب الولایۀ حیدر آقا تهرانی، بی‌جا، 1340 ش؛ مشار، خانبابا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی، تهران، 1340 ش. 

شهرزاد رحیمی