اخبار

نوشتار حاضر، به بررسی چگونگی‌ برگزاری‌ مراسم‌ جشن نـوروز در شـبه قـارۀ هند می‌پردازد که عمدتا در عهد تیموریان هند به صورت منظم‌ و مفصل برگزار می‌گردید. در این مقاله، با اتـکاء به اطلاعات موجود در منابع تاریخی‌ و با رویکردی توصیفی - تحلیلی، فرازوفرودهای‌ این‌ جشن در دربار چند شـاه نخست این حکومت مـورد بـررسی قرار گرفته است. مقاله، این پرسش اساسی را مورد توجه قرار می‌دهد که دیدگاه و موضع شاهان تیموری نسبت به جشن نوروز و تشریفات برگزاری‌ آن، متأثر از چه عواملی است. در این نوشتار، نشان داده شده است که نگاه حکمرانان تیموری بـه جشن نوروز و اقدامات آنها برای برگزاری یا عدم برگزاری مراسم این جشن، متأثر از طرز تفکر و اندیشۀ‌ این شاهان و اوضاع سیاسی و اجتماعی روزگار آنها بوده است.

انسان در جهان امروز چنان خود را در چنبرۀ کارهای روزمره گرفتارکرده است که این کارها همچون تارتَنَک، تارهایی محکم در پیرامون او تنیده که گسستن بندهای آن و رهایی از آن بس سخت و دشوار می نماید. هرچند، جهان ما در گذار از سنّت به تجدد در مسیر عقلانیت و خردورزی گام برمی دارد، ولیکن اگر این حرکت همراه با درایت و تدبیر نباشد در ماهیت امر، انسان ها را از اصل و ریشۀ فرهنگی خود جدا و از خود بیگانه می کند و پیوند های عاطفی و فرهنگی آنها را با یکدیگر و با گذشتگان خود می گسلد یا سست و کم رنگ می کند. حال اگر انسان بخواهد در جهان نوین امروزی ریشه و اصالت فرهنگی خود را در زندگی حفظ کند و یک زندگی بخردانه و با معنا داشته باشد، ناگزیر از رجعت به هویت خویش و بهره مندی از فرهنگی است که درفضای آن رشد کرده و پرورش یافته است.

«به مناسبت عید نوروز مردم به مدت شش روز در جشن و سرور بسر می‌برند و ثروتمندان به فقرا هدیه می‌دهند و تمام مردم لباس نو می‌پوشند و در خانه‌های خود را به روی همه باز می‌گذارند و دستجمعی به آوای موسیقی به رقص و پایكوبی می‌پردازند و عده‌ای نیز به تفرج و گردش خود را سرگرم می‌نمایند، و حتی ثروتمندان در این جشن مرده‌ها را فراموش نمی‌كنند و مقداری غذاهای معطر و اشتهاآور روی پشت‌بامها و یا روی برجهای مرتفع و بلند می‌گذارند و به گمان خود روح آنها را در این جشن و سرور شركت می‌دهند

ایرانیان باستان روزهای بسیاری از سال را به انگیزه های گوناگون جشن می‌گرفتند، و به شادی برمی‌خاستند، و با پایكوبی و دس افشانی و نغمه سرایی دل خوش می‌داشتند. از جشن‌های زیبا و بنام آنان، یكی جشن‌های دوازده‌گانه بود، كه در هر ماه از سال به روزی كه نام آن ماه با آن روز برابر می آمد، دست از كار بر می‌گرفتند و به سور و شادی می‌پرداختند. بنا براین با گذشت یك سال دوازده بار روز شادمانی می‌داشتند، و هر یك را چنین می‌خواندند: فروردینگان، اردیبهشتگان، خردادگان، تیرگان، مردادگان، شهریورگان، مهرگان، آبانگان، آذر جشن، دی جشن، بهمنگان یا بهمنجه و مردگیران یا مژده گیران.

نوروز از جشن های باستانی ایران است و شاید قرن ها پیش از عهد هخامنشی هم در ایران معمول بوده است. این عید که بزرگترین عید ملی ایرانیان است در اتدال ربیعی روز اولبهار و حلول برج حمل برگزار می شود. در عربی نوروز را «نیریز» و آنرا نیاریز جمع می نبدند و علاوه بر این به معنی روز شادمانی به کار می رود. همچنانکه کلمه مهرگان را که در نزد ایرانیان جشن پائیزه بوده مهرجان تلفظ می کردند و مهرجانات جمع می بستند و آن را به طور مطلق به معنی جشن به کار می بردند. در دوره اسلامی این دو عید اهمیت فراوانی داشت و بعضی از خلفای عباسی در ایندو جشن مانند شاهنشاهان ساسانی بارعام می دادند و هدایا و تحفی از مردم دریافت می داشتند.

یکی از برجسته‏ترین عناصر فرهنگ معنوی اقوام ساکن در آسیای مرکزی نوروز است. این میراث معنوی آن گونه در زندگی مردمان گونه‏گون‏نژاد و چندگون‏زبان این منطقه تأثیر گذاشته است که مشکل بتوان ویژگی قومی خاصی برای آن در نظر گرفت. هرچه هست زمانی که نوبت این آیین دیرینه‏سال فرا می‏رسد خون تازه‏ای در رگ‏رگ پیکر افسرده این خاک جاری و شادی، تازگی، طراوت و زندگی دوباره با مردم همراه و همراز می‏شود؛ اما اگر بنا باشد ملتی از ملت‏های ساکن این منطقه را از نظر هماهنگی با دوران شکل‏گیری این سنت باستانی برابر بدانیم، این ملت کسی نیست جز تاجیکان آریایی‏نژاد.

جمشید یكی از سلاطین باستانی ایران است و سراسر زندگی وی آمیخته با افسانه میباشد چنانكه در بخش (2) تا آخر بخش (5) یسنای نهم اینطور آمده است. زردشت از هوم(1) پرسید كه ترا در میان مردمان، نخستین بار در این جهان مادی بیفشرد و چه پاداشی نصیب آن كس گردید. هوم در پاسخ گفت: نخستین بشری كه مرا در این جهان مادی بیفشرد ویونگهان است در پاداش پسری مثل جمشید كه دارنده رمه خوب و در میان مردمان دارای بلندترین مرتبه است و مانند خورشید درخشان است باو داده شد. جمشید در اوستا با دو صفت هووتوو (Hovatva) و سریره (Saryara) آمده است كه اولی در تفسیر پهلوی و به هورمك یعنی دارنده گله و رمه خوب و دومی به معنی زیبا و خوشگل ترجمه شده.

چهارمین همایش نوروز، میراث صلح و دوستی با حضور اندیشمندان، متفکران و محققان ایرانی، 15 اسفند ماه امسال برگزار می شود . علیرضا حسن زاده رییس پژوهشکده مردم شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اعلام این خبر هدف از برگزاری این همایش را نشان دادن جایگاه برجسته فرهنگ و تمدن ایران در شکل بخشی به فرهنگ و مفهوم صلح و همزیستی انسان ها درطول تاریخ که در عنصر برجسته نوروز متجلی است، اعلام کرد.

نوروز بزرگترین میراث معنوی است که پدران ما برای‌مان به یادگار گذاشته‌اند. به‌طور یقین نوروز فقط یک جشن ساده برای دگرگونی از یک سال به سالی دیگر نیست؛ زیرا این آیین کهن مملو از «دلالت‌های پنهانی» است که بخشی از نگرش و بینش بنیادی ایرانی‌ها را به جهان‌هستی بیان می‌کند. در حقیقت، همراهی و همگامی «سال نوی فرهنگی» و «سال نوی طبیعی» یکی از نمادهای مهم و نشانگر نگرش و بینش انسان ایرانی به خود و به جهان است. این همگامی و تعامل، اعتدال و تعادل میان فرهنگ و طبیعت در اندیشه و آیین ایرانی نزد تمدن‌های بزرگ و تاریخ‌ساز بی‌نظیر است.

نوروز بزرگ آیینی ماندگار است که درمیان مردمان سرزمین های گوناگون با نام ها، آیین ها و سنت های مختلفی برپا می شود، از این رو در آستانه ی رسیدن بهار نشستی با عنوان «نوروز؛ نماد همبستگی مردم حوزه تمدنی ایران بزرگ» از طرف خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.