اخبار

«آن شهاب را آشكارا كافر می‎گفتند آن سگان. گفتم: حاشا شهاب كافر چون باشد؟ چون نورانی است» (مقالات شمس تبریزی، تصحیح محمد‌علی موحد، ص 275) شهاب الدین یحیی بن حبش بن امیرك ابوالفتوح سهروردی، ملقب به شیخ مقتول یا شیخ اشراق، اهل روستایی نزدیك به زنجان است. شهرزوری تاریخ تولد او را 545 یا 550 هجری قمری ذكركرده.

شیخ اشراق، شهاب‌الدین یحیی بن حبش سهروردی (۵۸۷ ـ ۵۴۹ ه.ق) اهل سهرورد زنجان از نامدارترین متفكران ایرانی است كه می‌توان به ‌درستی او را از بزرگ‌ترین اندیشمندان دنیای اسلام نیز دانست. دكتر مجدالدین كیوانی در مقدمه‌ای كه بر ترجمه‌اش از كتاب «سهروردی و مكتب اشراق» نوشته است درباره عظمت جایگاه شیخ اشراق چنین می‌نگارد:«نبوغ، عمق و وسعت فكر، استقلال اندیشه، خلاقیت و نوآوری، قدرت تركیب افكار و آرای مختلف، نگرش جهانشمول، نیروی بیان و ذوق و تسلط در زبان‌های عربی و فارسی شیخ اشراق را در تاریخ تفكر جایگاه ویژه و ممتازی بخشیده كه از بسیاری جهات قابل قیاس با جایگاه دیگران نیست.»

دکتر بدرالزمان قریب، استاد برجسته زبان‌های ایرانی و تنها بانویی که عضویت پیوسته زبان و ادب فارسی را داشتند صبح روز سه‌شنبه هفتم مردادماه سال‌جاری در سن 91 سالگی دار فانی را بدرود گفتند. من درگذشت ایشان را به استادان زبان و ادبیات فارسی و شاگردانی که عموماً خودشان نیز در زمره استادان هستند، به دوستان، ارادتمندان و همکاران و همین طور استادان فرهنگستان زبان و ادب فارسی تسلیت می‌گویم.

بیست و پنجمین نشست از مجموعه درس‌گفتارهایی درباره‌‌ شمس تبریزی به «مناقب شمس‌الدین در مناقب‌‌العارفین» اختصاص داشت که چهارشنبه یکم مرداد با سخنرانی غلامرضا خاکی به‌صورت مجازی پخش شد. در این درس‌گفتار با رویکردی انتقادی، چهره‌ شمس از پشت پرده اوهام نمایان‌تر شد.

«زبان خیال‌انگیز نظامی» نوشتۀ هلموت ریتر (1971-1893) با ترجمۀ سعید فیروزآبادی از زبان آلمانی به فارسی و به عنوان سیصد ‌و چهلمین کتاب از مجموعۀ آثار مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب منتشر شده است. در این نشست دکتر محمود جعفری دهقی، استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران و رئیس انجمن علمی ایران‌شناسی، با موضوع «حکیم نظامی گنجه‌ای و ایران‌شناسان»، محمد خاکپور با موضوع «بوطیقای نظامی» و سعید فیروزآبادی با موضوع «هلموت ریتر آلمانی و اهمیت ترجمۀ کتاب زبان خیال‌انگیز نظامی» سخن خواهند گفت.

زبان سغدی یکی از زبانهای گروه شرقی ایران میانه، زبان ناحیۀ سغد، واقع در میان دو رود سیحون و جیحون، بوده است و در طول قرنهای دوم تا دوازدهم میلادی مهم ترین زبان ایرانی در آسیای مرکزی، زبان تجاری جادۀ ابریشم و ابزار ارتباط و پیوند فرهنگهای سرزمین های شرقی و غربی آسیا به شمار رفته است. بررسی و مطالعۀ آثار این زبان، که از نظر تنوع حجم ادبیات مکتوب مهم ترین زبان ایرانی میانۀ شرقی است، از ابتدای قرن بیستم و با کشف گنجینۀ تورفان در ترکستان چین آغاز شده است.

در میان مراسم و تشریفاتی که اقوام مختلف ایرانی برای ایجاد باران و رفع خشکسالی برپا می کردند سنت های خاص و جالبی یافت می شود: از آن جمله تشریفاتی است که در متنی به زبان سغدی، که ما آن را طلسم باران نامگذاری کرده ایم، دیده می شود. از آنجا که متون سغدی تا به حال به فارسی ترجمه نشده اند و موضوع این متن ممکن است به اطلاع عدۀ زیادی در ایران نرسیده باشد ترجمۀ متن سغدی را برای ارائۀ سخنرانی در این هفته خالی از فایده ندیدم. شاید بی مورد نباشد مقدمۀ مختصری دربارۀ زبان سغدی و مدارک آن (که تا به حال کم و بیش در ایران ناشناخته مانده اند) عرض شود.

با بانوی دانشمند زنده‌یاد دکتر بدرالزّمان قریب (۱۳۰۸- 1399) نویسنده، پژوهشگر، ایران‎شناس، زبان‌شناس، سُغدی‌پژوه، ادیب، شاعر، مترجم و مدرس دانشگاه ده سالی همسایه بودم. اتاق استاد سغدشناس، در طبقه سوم فرهنگستان، نزدیک اتاق من بود.

بحث بر سر دفاع سهروردی است از فیلسوفان؛ اما درابتدا به لحاظ تاریخی باید به چند نفر از بزرگان عرصه فلسفه و علم توجه داشته باشیم: اول ابن سینا است که تقریبا 58 سال عمر کرده است، تولد او در 370 و وفاتش در 428 هجری است. یکی شیخ اشراق است که فقط 38 سال عمر کرده و تولد او در 549 و وفات او در 587 هجری است که این روزها سالروز تولد سهروردی است و دیگری غزالی است که به شدت به فیلسوفان حمله کرده و کلا 55 سال عمر کرده است.

هشتم مردادماه روز بزرگداشت شیخ اشراق، شهاب‌الدین یحیی سهروردی (۵۴۹ـ۵۸۷قر۱۱۵۴ـ۱۱۹۱م) مهم‌ترین فیلسوف مسلمان بین دوره ابن‌سینا و ابن‌رشد است در حقیقت مکتب اشراقی در جهان فلسفه اسلامی با سهروردی شناخته می‌شود.