اخبار

مرثیه مشهور «باز این چه شورش است...» برای شیعیان بسیار آشناست. تركیب‌بندی در دوازده فصل اثر كمال‌الدین علی محتشم كاشانی (996-905 ه.ق.) شاعر پارسی‌گوی عصر صفوی. ترجمه‌ای كه در زیر می‌آید، خلاصه‌ای از فصل دوم پایان‌نامه كارشناسی ‌ارشد خانم كارن جی. رافل است (نزدیك به 100 صفحه) كه عجالتا استاد گروه مطالعات مذهبی دانشگاه میامی امریكاست.

غیاث‌الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام یا خیامی نیشابوری (440-517 یا 519 ه.ق.) را امروز عمدتا به عنوان سراینده رباعیاتی طرب‌انگیز، خوش‌باشانه، دم‌غنیمت‌شمار، آری‌گو به زندگی و طنازانه می‌شناسند كه نظام‌های باور گوناگون را شكاكانه به سخره می‌گیرد و رندانه همگنان را به دریافتن دم اكنون فرا می‌خواند.

علی سامی مدرس، باستان شناس و حفار برجسته محوطه های باستانی ایران بود. کارنامه پربار علمی و فرهنگی او نشان از علاقه ویژه وی به فرهنگ و تاریخ ایران باستان دارد که می‌تواند الگویی مناسب برای افرادی باشد که می‌خواهند در این عرصه گام بگذارند.

ابوالفضل علامی، مورخ و ادیب دانشمندی است که با پیرایش زبان فارسی از نظر ادبی فن خاصی ابداع کرد. تاریخ از نظر او تنها بازگویی آنچه که روی داده نبود، بلکه وی در بازخوانی به عنوان یک محقق و فیلسوف فرهیخته، ماهرانه آرزوهای روشنگر خود را در بطن یک طرح تاریخی و فلسفی سامان داد.

نسخه‌های خطی، مکتوباتی به جا مانده از دوران قدیم است که انسان را با فرهنگ و اندیشه گذشتگان آشنا می‌کند. انسان تا به گذشته خود واقف نباشد و داشته‌های خود را به درستی نشناسد، نمی‌داند در کجا ایستاده و قرار است به کجا برود تا بتواند برنامه‌ریزی منطقی و درستی داشته باشد.

محققی به نام «فرامرز معتمد دزفولی» در مجموعه ارزشمند «تاریخ اندیشه جدید ایرانی»، سفرنامه‌های ایرانیان به فرنگ، دفتر اول: آینه‌آوران و عصر رویارویی با غرب» (شیرازه، 1390، 1119 صفحه)، گزیده‌های 29 سفرنامه ایرانیان در 200 سال اخیر را منتشر کرده، در مقدمه خود، به‌درستی این عده را «آینه‌آوران» می‌نامد.

روند تحولات فکری، اجتماعی و حتی اقتصادی دوره پیشامشروطه بعد از شکست‌های ایران از روسیه آغاز شد. اصلاحات درون حاکمیت قاجار ازجمله اصلاحات نظامی عباس میرزا، اجازه تأسیس مدارس مسیونری در دوره محمدشاه و بعد اصلاحات امیرکبیر و میرزاحسین خان سپهسالار و حتی امین‌الدوله در حمایت از مدارس جدید، ضرورت ایجاد تغییراتی بود که از عناصر درون حاکمیت قاجار آغاز شد؛ ولی نبود زیرساخت‌های فرهنگی و اجتماعی و فساد روزافزون که در جوامع رشد‌نیافته مانع تغییرات اساسی است، اصلاحات درون‌حاکمیتی و از بالا را با شکست مواجه کرد.

بحث من درباره میراث مشروطه‌خواهی با تمرکز بر حاکمیت قانون است. از این مطالبه صدو‌اندی سال می‌گذرد و شاید بد نباشد با نگاهی امروزی به آن بنگریم. یکی از معانی مشروطه‌خواهی در زمینه ایران همان حاکمیت قانون است که در قالب «قانون اساسی‌خواهی» ترجمه شده است.

هنگامی که صحبت از اثری فلسفی به میان می‌آید، انتظارِ خواندن کتابی مملو از اصطلاحات سخت می‌رود؛ تصوری که بسیاری از خوانندگانِ نوآموز آثار فلسفی را همان اولِ کار از این راه فراری می‌دهد. اما نویسندگانی وجود داشته‌اند که با نثر خاصِ آثار خود، برای دهه‌ها پلی میان مخاطبانِ تازه‌وارد و دنیای پر رمز و راز فلسفه بوده‌اند. این نویسندگان البته گاه بخت این را یافته‌اند که مترجمانی زبردست، صدای رسای آثارِ آنان برای ذهن‌های ملل دیگر بشوند.

از دیدگاه شیخ اشراق و علامه، اصحاب عروج با انسلاخ نفس از بدن، به مشاهدات اتم و اکملی می‌رسند که یقینا از جنس نقوش منطبع در پاره‌ا‌ی از قوای بدنی نیست و از سنخ دیگری است. قطب‌الدین آن صور را ذوات قدسیه قائم بالذاتی می‌داند که فاقد محل و مکان و زمان‌اند و این در حالی است که ناظر به هنگام رؤیت این ذوات قدسی، یقین دارد این صور از جنس صور خیالی نیستند، بلکه حقایقی هستند که به واسطه نور مدبره دریافت و رؤیت می‌شوند.