اخبار

عاطفه شمس: روشنفكران به عنوان روح انتقادی جامعه كه از سویی توانایی تاثیر بر مردم و از سوی دیگر قدرت اثرگذاری بر حاكمیت را دارند طی اعصار مختلف همواره در كانون توجه هر دو قطب قرار گرفته‌اند. در اینكه روشنفكران باید به دلیل حس مسوولیت و تعهد نسبت به مسائل جامعه و جهان پیرامون خود پیوسته استقلال خود را حفظ كرده و از قدرت فاصله بگیرند، تردیدی نیست اما در میزان این فاصله، اختلاف نظرهایی در بین عامه و حتی خود روشنفكران وجود دارد. عده‌ای با رد هر گونه تعامل با قدرت، باور دارند روشنفكر باید تنها نقش ممیزی را ایفا كرده و با نگاهی مخالف –و نه انتقادی- به عملكرد دولت و حاكمیت بنگرد.

نقدی بر مصاحبه‌ جوزف روز در مورد فلسفه‌ علم هایدگر پروفسور جوزف روز، استاد فلسفه و از مهم‌ترین شارحان فلسفه‌ هایدگر است که گری گاتینگ در کتاب فلسفه‌های قاره‌ای علم، بخش هایدگر را به شرح او از فلسفه‌ علم هایدگر اختصاص داده است. مصاحبه‌ انتقادی خانم صادقیه با این استاد فلسفه و پاسخ‌های مبسوط ایشان، من را بر آن داشت که یادداشتی درباره‌ این گفت‌وگو تنظیم کنم. از این‌رو مطالب زیر را باید نوعی حاشیه‌نویسی البته از نوع انتقادی بر پاسخ‌های جوزف روز تلقی کرد.

غزلیات شمس از جمله آثار کلاسیکی است که همواره مورد توجه بوده و تأثیر زیادی بر غزل فارسی داشته و این تأثیر را در آثار معاصرتر هم می‌توان پی گرفت. اگرچه شاید مولوی بیشتر به‌واسطه مثنوی‌اش در سنت ادبی ما مشهور باشد، اما غزل‌های او ویژگی‌هایی خاص دارد که در تاریخ ادبیات فارسی این اشعار را به قله‌ای بی‌بدیل بدل کرده است.

«پهلوان‌نامه»، با عنوان فرعی مقالاتی درباره پهلوانی، عنوان مجموعه‌مقالاتی است که همان‌طور که از عنوانش هم برمی‌آید، به موضوع پهلوانی در ادبیات، افسانه‌ها، و برخی پهلوانان مربوط است. این کتاب به کوشش کتایون مزداپور و زهرا(نیلوفر) باستی و با همکاری مهران افشاری به‌تازگی در نشر چشمه منتشر شده است.

«در‌آمدی به اساطیر ایران»، کتابی است از شاهرخ مسکوب که از طرف نشر فرهنگ جاوید منتشر شده است. این کتاب، چنانکه حسن کامشاد در یادداشت ابتدایی آن اشاره کرده، ماحصل درس‌گفتارهای شاهرخ مسکوب است و گویا به صورت جزوه در میان دست‌نوشته‌های او بوده. علیرضا جاوید که این درس‌گفتارها با ویراستاری او به چاپ رسیده در یادداشت خود در سرآغاز کتاب می‌نویسد: «متن حاضر تقریرات شادروان مسکوب است که به‌صورت درس‌گفتار ایراد شده است.

جوزف روز استاد فلسفه دانشگاه وسلیان آمریکا است. علایق او در فلسفه بیشتر در حوزه فلسفه علم و نقش علم در جامعه متمرکز است. روز یکی از بزرگ‌ترین و شناخته‌شده‌ترین مترجمان و شارحان فلسفه هایدگر نیز به‌شمار می‌رود. از او تا کنون کتب و مقاله‌های گوناگونی به چاپ رسیده است که بیشتر آن‌ها در حوزه فلسفه قاره‌ای علم بوده‌اند. پریسا صادقیه مترجم فلسفه های قاره ای علم گفت‌وگوی جالبی را با جوزف روز در حوزه فلسفه علم قاره‌ای به انجام رسانده است که تمرکز آن بیشتر بر روی فلسفه علم هایدگر است. روز در این گفت و گو هم چنان درصدد دفاع از خطوط کلی فلسفه علم هایدگر است.

در واقعیت عینی و بیرون از تاریخ‌ادبیات‌های موجود اما، تاریخ و ادبیات چنان درهم‌تنیده‌اند که هریک بی‌دیگری بی‌معنا می‌نماید. خاصه وقتی از منظری متفاوت‌تر از نگاه خطی، به تاریخ نگریسته شود و در بین شاخه‌های توده‌شده بر هم در سیر زمان، به دنبال نقاط نادیده و تاریک و حاشیه‌ای گشت تا ارتباط گذشته و اکنون بازنمایی شود. کم بوده‌اند نگاه‌هایی که تاریخ و ادبیات را در نقطه پیوندشان با هم ببینند و به‌جز کارهایی پراکنده و گاه ناقص چیز زیادی تاکنون وجود نداشته است.

محمد حسین ملایری، دبیر کل کانون ایرانی پژوهشگران فلسفه و حکمت و استاد مدعو دپارتمان‌های فلسفه‌ علم دانشگاه‌های تهران و قم، از معدود اندیشمندانی است که از منظری قاره‌ای به مطالعات علم پرداخته‌است. از ملایری اثری نیز در همین باب به چاپ رسیده است تحت عنوان «فلسفه‌ علم پدیدار شناسی هرمنوتیک» که به نوعی رساله‌ دکترای او نیز محسوب می‌شود؛ ملایری این کتاب را در سال 1390 با مقدمه دکتر حسن روحانی و پرفسور پاتریک هیلان منتشر ساخت. در گفت و گویی که پیش رو دارید، برخی از محورهای اصلی اندیشه‌ ملایری در مورد فلسفه‌ علم و نسبت آن با گرایش‌های تحلیلی و قاره‌ای مورد پرسش قرار گرفته‌اند.

چندی پیش، یکی از دوستان فرانسوی من، که خود هنرمند است و با بعضی دیگر از ایرانیان نیز آشناست نامه­‌ای به من نوشت به این مضمون که دوستش، استاد تاریخ پزشکی و علوم در دانشگاه پاریس آگاهی یافته است که چند قرن پیش از این درباره دانش پزشکی در چین کتابی به زبان فارسی نوشته­‌اند و از او خواسته است که درباره این کتاب و مضامین آن از دوستان ایرانی خود اطلاعاتی به دست بیاورد. رفیقم به من نوشته بود « تو که همه چیز را درباره فرهنگ میهن خود می‌­دانی از این مطلب هم البته اطلاع داری و می‌توانی آن استاد را راهنمایی کنی.» من از این نکته نیز مانند هزاران نکته دیگر، به خلاف گمان آن دوست فرانسوی، هیچ خبری نداشتم.

در بخش اندیشه این شماره با عنوان«فلسفه‌های گرم، فلسفه‌های سرد» پرسشی از اصالت نزاع فیلسوفان تحلیلی و قاره‌ای مطرح شده است. پرداختی دوباره به جدال فیلسوفان قاره‌ای و تحلیلی اما با خوانشی متفاوت و با پرسش از «اصالت نزاع»./ در این شماره فرهنگ امروز مصاحبه ویژه و چالش برانگیزی صورت داده است با محمد صنعتی در خصوص ژاک لکان و پیروان آن در ایران که می‌تواند مورد استفاده علاقمندان قرار گیرد.