مجلۀ رستاخیز: صدای تجدد خواهی ایرانیان از قاهره تا تهران

1405/8/26 ۱۲:۴۶

مجلۀ رستاخیز: صدای تجدد خواهی ایرانیان از قاهره تا تهران

مجله رستاخیز یکی از نشریات تاثیرگذار و بحث‌برانگیز در دوره گذار سیاسی و فکری ایران (مقارن با سال‌های منتهی به روی کار آمدن رضاشاه) بود که توسط عبدالله رازی، روزنامه‌نگار و تاریخ‌نگار ایرانی، در کشور مصر منتشر می‌شد.

دبا: مجله رستاخیز یکی از نشریات تاثیرگذار و بحث‌برانگیز در دوره گذار سیاسی و فکری ایران (مقارن با سال‌های منتهی به روی کار آمدن رضاشاه) بود که توسط عبدالله رازی، روزنامه‌نگار و تاریخ‌نگار ایرانی، در کشور مصر منتشر می‌شد.

تاریخچه و زمینه انتشار

عبدالله رازی (۱۲۷۳-۱۳۳۴ شمسی) پس از مهاجرت به مصر، مجله رستاخیز را در قاهره تأسیس کرد. این نشریه در اوایل دهه ۱۳۰۰ شمسی (پیرامون سال‌های ۱۳۰۴) چاپ و به ایران ارسال می‌شد. رستاخیز در کنار نشریاتی که در خارج از کشور منتشر می‌شدند (مانند حبل‌المتین و ایرانشهر)، بازتاب‌دهنده جریان روشنفکری جدیدی بود که تلاش می‌کرد گفتمان سیاسی و اجتماعی متفاوتی را برای آینده ایران پی‌ریزی کند.

رویکرد فکری و محتوا

محور اصلی نوشته‌های رستاخیز، تبلیغ تجددخواهی مطلق، تمرکز بر هویت باستانی و عبور رادیکال از سنت‌های گذشته بود.

۱.  تجدد و سکولاریسم: رستاخیز برخلاف نسل اول مشروطه‌خواهان، راه پیشرفت و ترقی ایران را در گسست از سنت‌ها و الگوبرداری مستقیم از تمدن غربی می‌دانست و در مقالات خود بر لزوم ایجاد یک دولت متمرکز و مدرن تاکید می‌کرد.

۲. باستان‌گرایی: این مجله با تمرکز ویژه بر تاریخ ایران پیش از اسلام، تلاش می‌کرد غرور ملی را بر پایه نمادهای باستانی احیا کند.

۳. نقد ساختارهای مذهبی: محتوای رستاخیز اغلب حاوی نقدهای صریح به نهادهای مذهبی و روحانیت بود و گاه مواضع تند اسلام‌گریزانه اتخاذ می‌کرد.

واکنش‌ها و توقف انتشار

لحن تند و ضدسنت مجله رستاخیز موجب بروز واکنش‌های شدید اجتماعی و اعتراضات گسترده در داخل ایران شد. به دلیل همین مخالفت‌ها و حساسیت‌های ایجاد شده، انتشار مجله رستاخیز دوام چندانی نیاورد و پس از گذشت حدود یک سال متوقف شد.

برای عبور از این بحران، عبدالله رازی در سال ۱۳۰۵ شمسی مجله جدیدی به نام سودمند را (در ۵۶ صفحه) جایگزین رستاخیز کرد تا همان خط فکری را با لحنی محافظه‌کارانه‌تر و ملایم‌تر ادامه دهد. رازی بعدها فعالیت‌های مطبوعاتی خود را با انتشار نشریات دیگری همچون عصر پهلوی و آزادی شرق پی گرفت.

مجله رستاخیز به مدیریت و صاحب‌امتیازی عبدالله رازی در قاهره (مصر) به زبان فارسی چاپ می‌شد و هدف اصلی آن روشنگری ایرانیان داخل کشور و ترویج تجدد بود.

تاریخ و تعداد شماره‌های منتشرشده:

 نخستین شماره این مجله در سال ۱۳۰۲ خورشیدی (مقارن با ۱۳۴۲ قمری و ۱۹۲۴ میلادی) منتشر شد. اگرچه عمر این مجله نسبتاً کوتاه بود و به دلیل مواضع تند اسلام‌گریزانه و فشارهای ناشی از آن متوقف شد، اما اسناد تاریخی نشان می‌دهد که انتشار آن حداقل تا شماره ۳۳ ادامه داشته است. پس از توقف رستاخیز، رازی در تیرماه سال ۱۳۰۵ مجله «سودمند» (در ۵۶ صفحه) را به عنوان جایگزین آن در همان قاهره منتشر کرد.

نویسندگان و رویکرد تألیفی:

۱.  عبدالله رازی: بار اصلی نگارش و سیاست‌گذاری مجله بر دوش خود رازی بود. او در مقالاتش (به‌ویژه از شماره‌های نخست تا مقالاتی مانند «جمهوری، سلطنت و قاجاریه») به شدت از لزوم الگوبرداری از غرب و عبور از سنت‌ها دفاع می‌کرد.

۲.  مترجمان و نشریات عربی: بخش قابل‌توجهی از محتوای رستاخیز به ترجمه مقالات علمی، تاریخی و اجتماعی از مطبوعات معتبر آن زمانِ مصر مانند مجله مشهور «المُقْتَطَف» اختصاص داشت.

۳.  نویسندگان مهمان: علاوه بر رازی، برخی پژوهشگران و چهره‌های فرهنگی دیگر نیز با این مجله همکاری داشتند. برای نمونه، مقالاتی از ابوالقاسم سحاب تفرشی (دانشمند و تاریخ‌نگار ایرانی) در شماره‌های پایانی این مجله (از جمله شماره ۳۳) به چاپ رسیده است.

این مجله در نهایت از طریق پست یا مسافران به ایران ارسال می‌شد تا در دسترس حلقه روشنفکران و سیاستمداران آن دوره قرار گیرد.

لازم به ذکر است هشت شماره از این مجله در کتابخانه مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی موجود است.

سایر تصاویر

نظر دهید
نظرات کاربران

کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.

گزارش

اخبار مرتبط

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

عضویت در خبرنامه.

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: