ترجمه‌های یک خاورشناس بزرگ، رُنه خَوّام / آذرتاش آذرنوش

1405/5/11 ۱۲:۴۰

ما از کوشش‌های گاه تحسین برانگیز خاورشناسان از صد - صد و پنجاه سال پیش تاکنون آگاهیم. حتی در دوران‌های کهن‌تر خدمات ایشان برای آیندۀ پژوهش‌های شرقی بسیار راه‌ گشا بوده است.

دبا: ما از کوشش‌های گاه تحسین برانگیز خاورشناسان از صد – صد و پنجاه سال پیش تاکنون آگاهیم. حتی در دوران‌های کهن‌تر خدمات ایشان برای آیندۀ پژوهش‌های شرقی بسیار راه‌ گشا بوده است. در آغاز سدۀ ۱۷ میلادی آندره دو رویه (Andre du Ryer) ترجمۀ کامل و نسبتاً درست قرآن کریم را به زبان فرانسه عرضه کرد؛ آنکتیل دو پرون (Anquetil Duperon) در سال ۱۷۷۱ میلادی کتاب اوستا را به فرانسه برگرداند؛ آنتوان (A. Galland) در آغاز سدۀ ۱۸ میلادی مجموعۀ زیبائی از هزار و یک شب فراهم آورد و به زبان فرانسه ترجمه کرد و برای نخستین بار این داستان‌های شگفت را به جهان شناساند. از این گذشته، ما با نام و اثر ده‌ها بزرگ‌مرد پژوهنده و مترجم چون نولدکه، دوزی، دوساسی، بلاشر و دیگران آشنائیم و پیوسته از آثارشان بهره برده‌ایم.

در میان این تودۀ عظیم آثار، گاه ملاحظه می‌کنیم که نویسنده یا مترجم خاورشناسی، دچار لغزش‌های هولناکی می‌گردد که در روند پژوهش‌های دیگر، تأثیر دیرپا و ناخوشایندی می‌گذارد. مثلاً کتاب سخت مشهور مصائب حلاج تألیف لوئی ماسینیون، گاه دچار کجروی‌ها و سردرگمی‌های باورنکردنی شده است که از چشم دانشمندان ما در ایران پنهان نمانده است.

اینک، از چندین سال پیش تا کنون، مترجمی پیدا شده است که در رسانه‌ها به خصوص رسانه‌های الکترونیکی، از او به عنوان مترجمی بزرگ و دانشمندی سخت‌کوش نام برده‌اند. این مترجم پرکار، رنه خوام (Rene Khawam) نام دارد که در سال ۱۹۱۷ از خانواده‌ای مسیحی در حلب زاده شد. وی در کشاکش جنگ جهانی دوم، همراه خانواده به فرانسه کوچید و همان جا زبان فرانسۀ خود را تکمیل کرد و به مراحل عالی رسانید. او سرانجام در سال ۲۰۰۴ درگذشت.

این مترجم مرحوم، هرچه بیشتر در زبان فرانسه تبحر می‌یافت، گوئی زبان مادری خود را بیشتر به دست فراموشی می‌سپرد، چندان که حتی در آخرین ترجمه‌هایش که با نوعی هیاهو در فرانسه منتشر می‌شد، از فهم ساده‌ترین عبارات عاجز می‌ماند. در برخی از زندگی‌نامه‌ها یا نقدهایی که بر آثار او نگاشته شده، خواسته‌اند که کار او را به نوعی بازسازی روایت‌های عربی برای جامعۀ فرانسه زبان بدانند. اما این ادعا به‌کلی بی پایه است زیرا او پیوسته متن اصلی را چنان دگرگون می‌کند که دیگر هیچ اثری از زیبائی نخستین آن باقی نمی‌گذارد؛ قطعاتی را که اندکی پیچیده‌اند، چنان بازسازی می‌کند که در آنها، تنها خیال‌پردازی‌های تکلف‌آمیز او جلوه‌گر می‌ماند. بی‌اطلاعی او از فرهنگ عربی از همه شگفت‌تر است...

متن کامل مقاله را اینجا بخوانید.

ایرانشهر امروز، سال اول، شماره دوم، تیر - مرداد ۱۳۹۵