1405/2/14 ۰۹:۰۵
کتاب «متون عیّاری ـ پهلوانی و شبکه تخیّل روایی: تأملی در ساخت روایت و ایدههای پیشینی آن» تالیف فؤاد مولودی را سازمان «سمت» در ۴۲۴ صفحه و قیمت ۴۶۴ هزار تومان منتشر کرد.
کتاب «متون عیّاری ـ پهلوانی و شبکه تخیّل روایی: تأملی در ساخت روایت و ایدههای پیشینی آن» تالیف فؤاد مولودی برای دانشجویان رشته زبان و ادبیات فارسی (گرایش ادبیات روایی)، در مقطع کارشناسی ارشد بهعنوان منبع اصلی درس «تحلیل و بررسی داستانهای عیّاری و پهلوانی فارسی» به ارزش ۲ واحد و بهعنوان منبع کمکی دروس «شاهنامه و ادبیات عامیانه» و «مبانی نظری و تطبیقی نوع ادبی حماسی» در مقطع دکتری زبان و ادبیات فارسی (گرایش ادبیات حماسی) هر کدام به ارزش ۲ واحد تدوین شده است.
فواد مولودی عضو هیأت علمی سازمان «سمت» در مقدمه این کتاب آورده است: «کتاب حاضر پژوهشی است در باب «متون عیّاری پهلوانیِ» منثور در زبان فارسی. منظور از «متون عیّاری پهلوانی» منثور، متونی همچون «سمک عیّار» و «دارابنامه» بیغمی است که هم به نثر باشند، هم دو شخصیت عیار و پهلوان در آن باشند و کنش توأمان آنها متن روایی را بسازد. هر چند بنیاد این کتاب بر تحلیل «روایت» این متون استوار است اما دیدگاه نگارنده در باب «روایت»، «متن روایی» و «مطالعات روایتشناسانه» با بیشتر آن چیزی که با ورود روایتشناسی به ایران در چند دهه اخیر رواج یافته است تفاوتی بنیادی دارد: در غالب پژوهشهای مربوط به «روایتشناسی» در ایران، متن یا متونی از زبان فارسی با الگوهای فرمالیستی و ساختارگرایانه روایتشناسی تطبیق داده شده است و هدف نهایی از کاربست نظریه، نشان دادن این مورد بوده است که متنِ بررسی شده نیز با الگوی عام روایی که در آن نظریهها طرح شده است، مطابقت و همخوانی دارد؛ و در عمده موارد، نظریه به متن تحمیل شده و نتیجه این بوده است که گونهای همخوانی یا نزدیکی یا مشابهت میان متن و نظریه هست.»
وی در ادامه نیز مینویسد: «این نظریهها نیز بیشتر محدود به ولادیمیر پراپ، تزوتان تودورف، نورتروپ فرای، کلود برمون، آلژیر گرماس، ژرار ژنت و کسانی بوده است که از سنت فرمالیسم روسی و ساختارگرایی فرانسوی برآمدهاند. این مطالعات همواره مفید بوده و هست؛ و حداقل فایده آنها به ارمغان آوردن نظم فکری و پژوهشی برای ما ایرانیان در مطالعات ادبیات روایی قدیم و جدید فارسی، و پیوند دادن متون با نظریه روایت بوده است.»
کتاب از هفت فصل کلی تشکیل شده است. نویسنده در فصل نخست و در قسمت کلیات و مبانی، در جستوجوی تعریف «متون عیاری پهلوانی» به بررسی منابع معتبر در این زمینه پرداخته و عناوین فصول دیگر مشتمل بر «سمک عیار»: مردمیترین قصّه، «دارابنامه» بیغمی (فیروزشاهنامه): روایت شاه/پهلوانان و عیّاران، «حمزهنامه»ها: چرخش دینی، «اسکندرنامه»ها: پیوند تاریخ و دین، «ابومسلمنامه»: قصهای بر مدار مذهب و در نهایت نتیجهگیری در قالب چند پرسش برای پژوهشهای بیشتر است.
از دید مؤلف کتاب «متون عیّاری ـ پهلوانی و شبکه تخیّل روایی: تأملی در ساخت روایت و ایدههای پیشینی آن»، این قبیل متون، روایی و منثور هستند که از کنش توأمان دو عنصر اصلی، عیار و پهلوان، ساخته شدهاند. این متون در تعلیق میان رسمیت و عامیانگی قرار دارند: از حیث مضمونی و فکری، بسیاری از ویژگیهای قصههای عامیانه را در آنها میتوان یافت؛ اما زبان آنها پیراستهتر و رسمیتر، و ساخت روایی آنها طراحی شده و پرتعلیق است و از این نظر، با دیگر شاخههای ادبیات عامه تفاوت دارند. از جانبی دیگر نیز، ساخت و طراحی و پرداخت این متون در الگوی «منظومههای حماسی و پهلوانی» قرار دارد و مرتبط با «شبکه» این متون است؛ اما خاستگاه تولید و غایت خلق آنها با این متون تفاوت دارد و «منثور بودن» سبب شده است «شیوه محاکات» آنها ارجاعی و انضمامی، و متفاوت از آنها باشد. این متون بر انگاره «واقعنمایی عامیانه» و شیوه «روایتگری داستانی» استوار شدهاند.
پیوند فرادست و فرودست را در این متون میتوان نشان داد: عنصر «عیار» نماینده اندیشه و کار مردمی است و این متون را به حوزه عامیانه نزدیک میکند و کار و کردار پهلوان نیز اتصال آنها را به متون حماسی و پهلوانی و رسمی نشان میدهد.
در پشت جلد این کتاب نیز آمده است: «در کتاب حاضر ساخت روایی چند متن بزرگ «عیّاری - پهلوانی» منثور (سمک عیّار، دارابنامه بیغمی، حمزهنامههای جدید و قدیم، اسکندرنامههای منثور و ابومسلمنامه) در شبکه بزرگترِ «متون حماسی» و «متونِ منظوم پهلوانی» بررسی شده است. این ساخت روایی و شیوه فرمیابی این متون، در نسبت با ایدههای پیشینی و مستتر، فهم و تحلیل شده است. اتصال متن و ایدههای پیشینی، انبوهی از مسائل مربوط به مبانی معرفتی، فرهنگی و اجتماعی را پیش آورده است. براینمبنا سیر تطوّر این متون در بستری تاریخی به بحث گذاشته شده است.
منبع: ایبنا
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید