جلیل دوستخواه و جاودانگی متن‌های كهن اوستایی

1397/6/18 ۰۸:۴۵

دكتر جلیل دوستخواه، در ١٥ شهریور سال ١٣١٢ خورشیدی در « اصفهان» دیده به گیتی گشود. هنوز پنج ساله بود که پدر و مادر به ‌خاطر هوش سرشارش او را به یک مکتبخانه سنتی فرستادند. او در سال‌های ١٣١٧ تا ١٣٣١ دوره‌های مکتبخانه، دبستان، سه ساله آغاز دبیرستان و دو ساله دانشسرای مقدماتی شبانه‌روزی را در همان شهر زادگاهش گذراند.

به مناسبت هشتادمین زاد روز استاد فرهنگ و ادب فارسی

اناهید خزیر: دكتر جلیل دوستخواه، در ١٥ شهریور سال ١٣١٢ خورشیدی در « اصفهان» دیده به گیتی گشود. هنوز پنج ساله بود که پدر و مادر به ‌خاطر هوش سرشارش او را به یک مکتبخانه سنتی فرستادند. او در سال‌های ١٣١٧ تا ١٣٣١ دوره‌های مکتبخانه، دبستان، سه ساله آغاز دبیرستان و دو ساله دانشسرای مقدماتی شبانه‌روزی را در همان شهر زادگاهش گذراند.

سال آموزشی ١٣٣١- ١٣٣٢ را با شغل آموزگاری در یک روستا سپری کرد و در آستانه آغاز دومین سال آموزگاری‌اش (پس از مرداد ١٣٣٢) به سبب درگیری در مبارزه سیاسی، بازداشت و بیکار شد و عنوان منتظر خدمت و سپس آماده به خدمت یافت.

در سال‌های ١٣٣٣-١٣٣٤ دوره ١٨ ماهه خدمت سربازی را در تهران و فارس گذراند. در سال‌های ١٣٣٤ تا ١٣٣٦ در ضمن کار روزانه در کارگاه‌های گوناگون، به کلاس‌های شبانه رفت و خود را برای شرکت در آزمون ورود به دانشگاه، آماده کرد و در سال ١٣٣٦در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به عنوان دانشجوی رشته زبان و ادبیات فارسی پذیرفته شد.

همچنین به تدریس در یک دبیرستان روزانه و چند آموزشگاه شبانه و کار در برخی از نشریه‌های ادبی ـ فرهنگی تهران (از جمله همکاری با  زنده‌یاد روح‌الله خالقی و سپس زنده‌یاد محمود اعتمادزاده در تدوین و نشر ماهنامه «پیام نوین» و استاد ایرج افشار در انتشار ماهنامه «راهنمای کتاب») پرداخت و دوره کارشناسی را تا سال ١٣٣٩ گذراند و رتبه یکم را به دست آورد و در همان سال در آزمون ورودی دوره دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران شرکت کرد و همراه با دو تن دیگر (دکتر رسول شایسته و دکتر محمدجواد شریعت) از میان ٣٠ تن شرکت کننده، به این دوره پذیرفته شد و تا سال ١٣٤٧ در حین گذراندن درس‌های دوره دکترا، بر پایه فراخوان استاد زنده‌یاد دکتر محمد معین، به کار در سازمان‌های لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ فارسی پرداخت و در آبان‌ماه ١٣٤٧ از پایان‌نامه دکترایش با عنوان «آیین پهلوانی در ایران باستان» (پژوهشی در گستره‌ شاهنامه‌شناسی) به راهنمایی استاد زنده‌یادش دکتر محمد مقدم در برابر گروه استادان دفاع کرد و آن را از تصویب گذراند.

در سال ١٣٤٢، کتاب «هیمالیا»، ترجمه برگزیده شعر 15 تن از شاعران اردو زبان شبه قاره هندوستان و پاکستان را با همکاری دکتر سیدعلی‌رضا نقوی منتشر کرد و کتاب اوستا، نامه مینوی آیین زرتشت، بازنوشت گزینه‌ای از گزارش اوستای استاد زنده یاد ابراهیم پورداود را در سال ١٣٤٣ زیر نظر استاد تدوین کرد و به ناشر سپرد که تا سال ١٣٦٦ شش بار به چاپ رسید.

سال‌های ١٣٤٧ تا ١٣٦٠ را با سمت استادیاری و دانشیاری تمام وقت در دانشگاه اصفهان و نیز با عنوان استاد میهمان در دانشگاه جندی‌شاپور اهواز و در فرصت پژوهشی یک ساله (١٣٥٥- ١٣٥٦) در دانشگاه دُرهام در شمال خاوری انگلستان گذراند و به تدریس و پژوهش پرداخت.

در سال ١٣٦٠ بازنشسته شد و از آن پس، بیشتر وقت خود را به پژوهش در فرهنگ و ادب کهن ایرانی گذراند و تنها ساعت‌هایی از هفته به تدریس در دانشگاه آزاد (شهرکرد و نجف آباد) سرگرم بود. در سال ١٣٦٣ ترجمه کتاب «آفرینش و رستاخیز»، پژوهشی معنی‌شناختی در ساخت جهان‌بینی قرآنی، اثر پژوهشگر ژاپنی «شینیا ماکینو» را منتشر کرد که در سال ١٣٧٦ به چاپ دوم رسید.

در سال ١٣٦٦ کتاب دو جلدی «اوستا، کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی» (گزارش و پژوهش) یکی از مشهورترین آثارش را برای بزرگداشت سه هزارمین سال زادروز اشوزرتشت و یکصدمین سال زادروز استاد ابراهیم پورداوود آماده چاپ و نشرکرد، اما کتاب در نوبت کسب مجوز ماند تا در سال ١٣٧٠ به چاپ رسید و در سال ١٣٨٦، چاپ یازدهم آن نشر یافت. دو چاپ از این کتاب نبز به خط سیریلیک/ کریلیک در ازبکستان و تاجیکستان نشر یافته است.

در سال‌های پس از بازنشستگی‌اش در دهه شصت، یک نشست هفتگی شاهنامه‌پژوهشی در اصفهان برپاکرد که گروهی از دوستداران فرهنگ ایرانی در آن حضور می‌یافتند و در سال ١٣٦٩ با همکاری همان گروه، مجموعه سخنرانی‌های سه‌شبه‌ای را به مناسبت بزرگداشت هزاره سرایش شاهنامه فردوسی در تالار زرین میهمان‌سرای عباسی اصفهان برگزار کرد که با پذیره پرشور دوستداران یادمان‌های فرهنگ ایرانی روبه‌رو شد.

وی در پایان سال ١٣٦٩ ناگزیر به ترک میهن شد و با خانواده‌اش به استرالیا کوچید و از آن پس در شهر تانزویل در ایالت کوینزلند استرالیا زندگی می‌کند و کارهای پژوهشی‌اش را در چارچوب «کانون پژوهش‌های ایران‌شناختی» و در همکاری گسترده با نهادهای دانشگاهی و پژوهشی در ایران و کشورهای دیگر ادامه می‌دهد.

دکتر دوستخواه از خرداد‌ماه سال ١٣٨٤ با ایجاد وب‌نوشتی به نام «ایران‌شناخت» در اینترنت با نشانی www.iranshenakht.blogspot.com به نشر دستاوردهای پژوهشی خود و دیگران می‌‌پردازد.

سال‌های ١٣٧٢ـ ١٣٧٣خورشیدی (١٩٩٣-١٩٩٤میلادی) را به فراخوان استاد دکتر احسان یارشاطر برای همکاری در تدوین دانشنامه ایران (انسیکلوپدیا ایرانیکا) در دانشگاه کلمبیا در نیویورک گذراند و از هنگام بازگشت به استرالیا تاکنون نیز از راه دور به این همکاری ادامه داده است.

«آیین‌ها و افسانه‌های ایران و چین باستان»، ترجمه از پژوهش دانشمند پارسی جهانگیر کووِرجی کویاجی، «داستان رستم و سهراب، روایت نقالان»، ویرایشی از نقل و نگارش مرشد عباس زریری، «پژوهش‌هایی در شاهنامه»، ترجمه از پژوهش جهانگیر کوورجی کویاجی، «بنیادهای اسطوره و حماسه ایران»، «حماسه ایران، یادمانی از فراسوی هزاره‌ها» و «مجموعه پژوهش و نقد شاهنامه‌شناختی» شماری از كتاب‌های این پژوهشگر ایرانی است.

«گزارش هفتخان رستم بر بنیاد داستانی از شاهنامه‌ فردوسی»، «رهیافتی به گاهان زرتشت و متن‌های نو اوستایی»، ترجمه از پژوهش هانس رایشلت، «فرآیند تکوین حماسه ایران پیش از فردوسی» (جلد ٥٨ از مجموعه از ایران چه می‌دانم؟)، «شناخت‌نامه فردوسی و شاهنامه» (جلد ٦١ از مجموعه از ایران چه می‌دانم؟)، «ایران شناخت، «یادنامه استاد آبراهام ولنتاین ویلیامز جکسن»، ترجمه بیست گفتار ایران شناختی از دانشمندان ایران‌شناس جهان، «اوستا: کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی» و... از جمله آثار اوست.

منبع: ایبنا