در حوزه «تألیف» همچنان ضعف داریم

1396/11/16 ۰۸:۳۷

یکی از نقدهایی که طی چند دهه برگزاری جایزه کتاب سال شنیده می‌شود این است که چرا آثار نویسندگان مطرح کشور جای چندانی در میان برگزیدگان آن ندارند؛ مسأله‌ای که مهدوی راد، دبیر سی و پنجمین دوره این جایزه آن را قبول ندارد و حتی تأکید دارد که بجز برخی ملاحظات و خط قرمزهای انگشت شمار، هیچ گزینشی در بررسی آثار مطرح نیست و تنها ملاک، مجوز نشر وزارت ارشاد است.

مریم شهبازی: یکی از نقدهایی که طی چند دهه برگزاری جایزه کتاب سال شنیده می‌شود این است که چرا آثار نویسندگان مطرح کشور جای چندانی در میان برگزیدگان آن ندارند؛ مسأله‌ای که مهدوی راد، دبیر سی و پنجمین دوره این جایزه آن را قبول ندارد و حتی تأکید دارد که بجز برخی ملاحظات و خط قرمزهای انگشت شمار، هیچ گزینشی در بررسی آثار مطرح نیست و تنها ملاک، مجوز نشر وزارت ارشاد است.
 

معرفی 28 اثر برگزیده و شایسته تقدیر
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی مهدوی راد، دبیرعلمی سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال با اشاره به روند ثبت این جایزه گفت:«طی این دو سال تلاش شده تا ثبت‌نام در جایزه به شکل کاملاً الکترونیکی انجام شود، با این حال از وظیفه خودمان هم غافل نشده‌ایم و از 2 هزار و 500 داور شناخته شده‌ای که در این چند دهه با ما همکاری کرده‌اند درخواست کردیم تا اگر کتابی را شایسته تقدیر می‌دانند به ما معرفی کنند.»
مهدوی راد درباره تقسیم‌بندی موضوعی آثار مورد بررسی در جایزه کتاب سال نیز افزود: «آثار در یازده موضوع و 72 گروه بررسی شده‌اند. در مرحله نخست موفق به شناسایی 55 هزار اثر شدیم که از این بین 255 اثر به مرحله دوم داوری راه پیدا کردند. در نهایت هم تعداد آثار برگزیده برابر با 28 اثر در حوزه تألیف، 13 اثر در حوزه ترجمه و دو اثر در بخش تصحیح است.»
مهدوی راد درارتباط با وضعیت کیفی و کمی آثاری که در این دوره بررسی شده‌اند گفت:«به نظر می‌رسد از نظر محتوا در تألیف آثار همه حوزه‌ها مشکل داریم. با وجود گسترش ابزارهایی که شرایط راحت تری برای تحقیق در اختیار محققان قرار می‌دهند نه تنها با تحول محتوایی روبه‌رو نشده‌ایم بلکه پسرفت هم داشته‌ایم. به عبارتی تسریع در دسترسی به ابزار پژوهش باعث شده مؤلف در رسیدن به نتیجه مورد نظر عجله به خرج بدهد.»
مهدوی راد مهم‌ترین مصداق برای این گفته را نبود اثر برگزیده و حتی تقدیری در برخی حوزه‌های جایزه کتاب سال این دوره عنوان کرد.همان طور که در ابتدای گزارش هم عنوان شد طی دهه‌های اخیر همواره این انتقاد متوجه برگزار‌کنندگان جایزه کتاب سال بوده که چرا در میان برگزیدگان آن توجه چندانی به آثار نویسندگان و پژوهشگران مطرح کشور نمی‌شود.
دبیرعلمی جایزه کتاب سال ضمن انکار هر گونه نگاه ایدئولوژیکی در داوری‌های این جایزه گفت:«همان طور که پیش‌تر هم گفته‌ام اینکه برخی می‌گویند آثار نویسندگان و پژوهشگران نامی به دلایل گرایش‌های سیاسی و ایدئولوژیکی مورد بی‌مهری قرار می‌گیرند را نمی‌پذیرم. تنها ملاک در داوری‌ها برخورداری آثار از مجوز نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.»
 

برگزیدگانی از 9 کشور جهان
بخش جهانی جایزه کتاب سال امسال بیست و پنجمین دوره برگزاری‌اش را پشت سر می‌گذارد، آنچنان که احمدعلی حیدری، دبیر جایزه جهانی کتاب سال هم در این نشست رسانه‌ای گفت: «در این دوره آثار منتشر شده در اواخر سال 2016 و همچنین سال 2017 را بررسی کردیم، از میان دوهزار عنوان کتابی که به راه‌های مختلف به دستمان رسید در نهایت 200 اثر ارزیابی شدند و 22 اثر به مرحله نهایی راه پیدا کردند. 9 اثری که در مراسم اختتامیه به‌عنوان برگزیده معرفی می‌شوند در حوزه‌های مطالعات مربوط به اسلام و ایران، علوم قرآنی، هنر و معماری اسلامی ایرانی، تاریخ تمدن ایران و اسلام، فلسفه اسلامی، اسلام معاصر و... هستند.»
به گفته حیدری زبان کتاب‌هایی که بررسی شده‌اند انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، چینی، عربی، بوسنیایی، صربی و فنلاندی بوده که در نهایت آثاری از آلمان، فرانسه، امریکا، هند، بلغارستان، سوئیس و ایتالیا به مرحله نهایی راه یافته اند و به‌عنوان برگزیده معرفی می‌شوند. او تأکید کرد برگزاری بخش جهانی این جایزه فرصت بسیار خوبی ست برای اینکه از منظری متفاوت متوجه نگاه‌هایی بشویم که به ایران و سابقه ایرانی- اسلامی‌مان است.
مجیدغلامی جلیسه مدیرعامل مؤسسه خانه کتاب هم در پایان گفت: «با نظارت دقیق و علمی که داوران به خرج می‌دهند با اطمینان می‌توان از ارزیابی‌ها و قضاوت‌ها دفاع کرد. در دو جایزه کتاب سال و جایزه جهانی، حدود هزار داور با ما همکاری مستمر علمی یکساله داشته‌اند که اسامی آنان بعد از برگزاری مراسم اختتامیه در سایت خانه کتاب منتشر می‌شود.»
 

توجه بیشتر به آثار تألیفی
غلامی جلیسه یکی از مهم‌ترین تغییرات جایزه کتاب این دوره را در میزان توجه بیشتر به آثار تألیفی عنوان کرد و افزود: «امسال تغییراتی در روال داوری‌ها و میزان جوایز داشتیم تا تأکید بیشتری بر تألیف صورت بگیرد. براساس تصمیم هیأت علمی قرار شده ملاک امتیاز ۸۵ تا ۹۵ برای شایسته تقدیر و ۹۵ تا ۱۰۰ برای برگزیده‌ها باشد. سختگیری بیشتری برای انتخاب آثار ترجمه به خرج می‌دهیم و میزان جایزه بخش ترجمه نیز نسبت به سنوات گذشته کاهش نسبی خواهد داشت.»
به گفته مدیرعامل خانه کتاب در این دوره تغییری در میزان جوایز ایجاد شده است. بر این اساس به آثار برگزیده بخش تألیف 30 سکه و به آثار برگزیده بخش ترجمه 20 سکه تعلق می‌گیرد. البته احتمالاً از سال آینده میزان جوایز حوزه تألیف در صورت موافقت وزیر ارشاد و معاون فرهنگی قدری بیشتر می‌شود.
 گفتنی است مراسم اختتامیه سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال و بیست و پنجمین دوره جایزه جهانی کتاب سال ساعت هشت صبح روز چهارشنبه با حضور رئیس جمهوری، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و... در تالار وحدت برگزار می‌شود.

منبع: ایران