1393/3/26 ۱۰:۱۲
خشكسالی در گوشه و كنار سرزمین ایران ریشه دوانده، قحطی آبهای رو زمینی، مردم را به سوی استفاده از آبهای زیرزمینی كشانده كه مایحتاج زندگیشان را كفاف نمیدهد. كشاورزی دیگر در این كشور رنگ و بوی دیگری گرفته، در چهارگوشه كشور، نگاهها به سمت تغییر شیوه كشاورزی رفته و دیگر نمیتوان به راحتی محصولاتی را كاشت كه نیاز به آب فراوان دارند اما كسی گمان نمیكرد خشكسالی را بتوان به فرونشست زمین آن هم در سرزمین نه چندان پرآب فارس، ربط داد. زمین خشك شده و آبها به قعر چاهها رفتهاند، مردم از همان چند قطره آب نمیتوانند بگذرند، آنقدر آبهای زیرزمینی مصرف شده كه زمین در نزدیكی نقش رستم و تختجمشید، دو بنای چند هزار ساله ایرانی، نشست كرده است.
كارشناسان محیطزیست و محیط طبیعی بارها به مسوولان هشدار دادهاند كه ایران با مشكلات جدی آب روبهرو خواهد شد، مشكلاتی كه خود مسوولان هم به قریبالوقوع بودن آن واقفند، سرپرست پایگاه جهانی تختجمشید اما این نشست را اتفاقی جدید نمیداند و آن را مربوط به كل دشت میداند.
مسعود رضاییمنفرد در گفتوگو با «اعتماد»، خشكسالیهای سالهای 86 و 87 را عامل این امر میداند و میگوید: «این نشست در كل دشت است و بیشتر به خاطر خشكسالیهای اخیر است كه در سال 86 و 87 تشكیل شد. در آن سالها خشكسالی شدید داشتیم و استان با بیش از 30 درصد كاهش بارندگی مواجه شد. از همان زمان، حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق و برداشت بیش از حد از آنها اتفاق افتاد كه بر پایین رفتن سطح آبهای زیرزمینی تاثیرگذار بود.
رضایی به قراردادی كه با واحد زمینشناسی دانشگاه شیراز در این خصوص بسته شده بود، اشاره كرد و افزود: «سال 89 قراردادی با واحد زمینشناسی دانشگاه شیراز بستیم، بر اساس اظهارات كارشناسان این دانشگاه اعلام شد نزدیك 20 متر از آبهای زیرزمینی پایین رفته و زمین نشست كرده و این اتفاق خطر ناك است.»
او به راهكارهای حل این بحران اشاره كرد و گفت: «راهكار این واقعه این است كه سازمان آب مجوز حفر چاه ندهد و با چاههای غیرمجاز برخورد كند، درواقع نوعی بازنگری در مجوزهایی كه میدهند داشته باشد. همچنین با نصب كنتور روی چاه مانع از استفاده بیش از حد از آب زیرزمینی شود اما سازمان جهادكشاورزی هم میتواند با تغییر الگوی كشت در منطقه و تبدیل محصولات پرمصرف به كممصرف از لحاظ میزان آب، تعادلی در مصرف آب ایجاد كند. محصولاتی چون گندم، جو، برنج و چغندر، محصولاتیاند كه در منطقه كاشته میشوند و میتوان آنهایی را كه پرمصرف هستند از زمینهای كشاورزی حذف كنند تا به استفاده بیش از حد آب منجر نشود».
رضاییمنفرد كه خود در رشته مدیریتند بحران در حوزه میراث فرهنگی تحصیل كرده، ورود ستاد مدیریت بحران را به این جریان لازم میداند و میگوید: «ستاد مدیریت بحران باید به این اتفاق ورود كند چراكه این تركها و نشستهای زمین در سال 91 اتفاق افتاده و از آن زمان با این قضیه دست به گریبان هستیم، ستاد با برنامهریزیای كه میكند میتواند سازمانهای مربوطه را وارد كند و هركدام به نحوی كه در حیطه وظایفشان است، از پیشرفت این اتفاق جلوگیری كنند. ما گزارش دانشگاه شیراز را كه مدون و مستدل بود، به ستاد بحران و استانداری دادیم كه در حال پیگیری توسط این دو ارگان است.»
تركها در نقش رستم جدیترند
اما اوضاع نشست زمین در نقش رستم نسبت به تختجمشید، اوضاع بدتری است، به گفته رضایی، تركهای زمین از جلوی نقشها در نقش رستم رد شده و بیشتر از تختجمشید، اثر را تهدید میكند. او در خصوص اقدامات انجام شده پایگاه جهانی برای ممانعت از پیشرفت این تركها در نقش رستم میگوید: «آنچه مشخص است این است كه تركها در تختجمشید در فاصله 700 متری در بوستان پردیس اتفاق افتاده اما در نقش رستم در فاصله نزدیكتری رخ داده است. خاكهای موجود در نقش رستم، خاكهای دستریز است كه باعث شده نگرانی برای آن به وجود بیاید اما با روشهای مختلف، سعی در تثبیت خاك كردیم و خاك دستریزی كه در نقش رستم است را با مصالح مختلف پر كردیم تا در واقع به نوعی آن را تثبیت كرده باشیم. بعد از این تثبیت، شاهد نشست نبودیم اگرچه اگر سیاست درستی را در پیش نگیریم، این خطر ممكن است بازهم اتفاق بیفتد و با تشدید خشكسالی، بدتر هم بشود.»
او به پلمب چاههای حفر شده در تختجمشید اشاره میكند و میگوید: «نخستین كاری كه كردیم این بود كه چاههای حفرشده در تختجمشید را كه از آن استفاده میشد، پلمب كردیم و به اداره آب اجازه حفر چاه در منطقهیی دیگر را دادیم. از اصولیترین كارها این است كه مجوز چاهها كم شود و برخیشان هم مسدود شوند.
اما خطر فروریختن زمین و به آن تبع بنا در تختجمشید، به خاطر پی بنا كه در كوه قرار گرفته، از نگاه این مدیر میراثی، بعید است، اما نه بعیدی كه در درازمدت هم رخ ندهد. رضایی معتقد است: «در حال حاضر خطر فرونشست در تختجمشید وجود ندارد، اما اگر نهادهای مرتبط وارد عمل نشوند، احتمال خطر برای آن در درازمدت وجود دارد.»
اما از نگاه او، مهمترین اتفاق تحت تاثیر تركها و نشست زمین، فعال كردن گسلهاست، گسلهایی كه اگر فعال شوند شاید اثری از بناهای پادشاهان ایرانی بر زمین نماند. گسلهایی كه به خاطر نشست زمین آن هم به خاطر استفاده از آبهای در دل زمین، آن هم به خاطر خشكسالی و روی آوردن آدمها از سر اجبار به این سفرههای زیرزمینی رخ دهد.
احتمال رخ دادن آب فروچاله با ادامه حفر چاه
اما پروفسور عزتالله رییسی، پژوهشگر، زمینشناس و عضو هیات علمی دانشگاه شیراز در این خصوص به مهر گفته بود: «این پدیده طی سالهای 1386 تا 1388 در منطقه نقش رستم تا روستای شول اتفاق افتاد. اثرات نشست در امتداد كوه حسین از نقش رستم تا روستای شول مشخص است و مقدار نشست بین دو تا 30 سانتی متر تغییر میكند.»
رییسی به میزان افت آبهای زیرزمینی اشاره كرد و افزود: افت شدید سطح آب زیرزمینی (حدود 10 تا 15 متر)، بروز خشكسالی شدید طی این سالها و همچنین مساعد بودن آبخوان برای نشست (وجود لایههای ریزدانه رسی) موجب شد تا نشست حاصله در محوطه نقش رستم، بعضی منازل مسكونی در روستای شول خود را به صورت ترك خوردگی دیوارها و حتی جابهجایی سقف بعضی از آنها نشان دهد و مردم محلی را همواره دچار وحشت و اضطراب كند.
وی ادامه داد: طی سالهای مذكور در محدوده تختجمشید نشستی رخ نداد، اما افت سطح آب زیرزمینی بالاخره اثر خود را در سال 1391 نشان داد به طوری كه در فاصله 200 متری از صفه اصلی تختجمشید شكافی موازی با صفه به طول 150 تا 200 متر، عرض یك متر و عمق حداكثر یك متر نمایان شد و محدوده تختجمشید نیز پدیده نشست زمین را تجربه كرد.
پروفسور رییسی در خصوص راهكارهای مقابله با این پدیده اظهار داشت: پیشنهاد میشود اولا برداشت از چاههای پمپاژ در محدوده حریم تختجمشید و نقش رستم محدود شود به طوری كه افت سطح آب زیرزمینی متوقف شود. ثانیا در صفه تختجمشید نقاط برداشت ارتفاعی و مختصاتی به صورت یك شبكه دقیق ژئودتیك (Geodetic Survey) نصب شده و نشست زمین پایش شود.
به اعتقاد این كارشناس زمینشناسی، به علت وجود آهك در زیر آبرفت، چنانچه چاههای برداشت آب تا مرز این دو سازند یا پایینتر از آن حفر شوند، در اثر برداشت طولانی?مدت آب احتمال رخداد آبفروچاله نیز وجود دارد كه میتواند خطر احتمالی دیگری برای تختجمشید و نقش رستم در آینده باشد.
روزنامه اعتماد
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید