1393/3/4 ۱۱:۳۳
موزه هنرهای معاصر تهران با توجه به گنجینه ارزشمند آثار هنرمندان مطرح خارجی در دنیای هنر مدرن و آثار هنرمندان نخبه داخلی از جمله موزههای برتر دنیا محسوب میشود. آثار هنرمندان خارجی که همزمان با تحولات دنیای غرب در ورود به دنیای پست مدرن و تجربههای جسورانه در هنر مدرن در سال 1356 شمسی خریداری شد و در گنجینه این موزه قرار گرفت.
صبا موسوی: موزه هنرهای معاصر تهران با توجه به گنجینه ارزشمند آثار هنرمندان مطرح خارجی در دنیای هنر مدرن و آثار هنرمندان نخبه داخلی از جمله موزههای برتر دنیا محسوب میشود. آثار هنرمندان خارجی که همزمان با تحولات دنیای غرب در ورود به دنیای پست مدرن و تجربههای جسورانه در هنر مدرن در سال 1356 شمسی خریداری شد و در گنجینه این موزه قرار گرفت.
گنجینهای که آثارش امروزه به لحاظ تعداد و ارزش دلاری جزو بحث برانگیزترین موضوعها میان کارشناسان داخلی و خارجی است. این موزه به سبب اهمیت جزو 10 موزه برتر هنرهای معاصر جهان به شمار میرود که حدوداً آثار خارجی آن، ارزشی بالغ بر 5/2 میلیارد دلار دارند البته این آثار کارشناسانه قیمتگذاری نشدهاند و بطور یقین ارزش این آثار بالاتر از این مبالغ است.
سالها آثار بی بدیل هنری در گنجینه موزه هنرهای معاصر نگهداری میشد، نمایشی در کار نبود و گاهی شایعه بحث فروش آنها نیز مطرح شده بود که این موضوع با مخالفتهای شدید هنرمندان و نهادها رو به رو شد. اما نخستین بار در سال 1383 و 1384 گنجینه موزه در معرض دید علاقهمندان قرار گرفت و در دورههای مدیریتی بعدی تا به امروز بخشهایی از گنجینه نیز به نمایش درآمد. حال در تجربهای جدید و با نگاهی تخصصی، موزه هنرهای معاصر تهران از روز 22 اردیبهشت ماه به نمایش بخش چاپهای دستی هنرمندان نامی خارجی با عنوان «از امپرسیونیسم تا امروز، تاریخ چاپ دستی» اقدام کرده است که تا 16 مرداد ماه ادامه خواهد داشت. در این نمایشگاه آثار دستی پابلو پیکاسو، هانری ماتیس، مارک شاگال، دیوید هاکنی، سالوادور دالی، ژرژ براک، کامی پیسارو، پل کله، جسپر جونز، جیم داین، فرنان لژه، چاک کلوز، ادوارد مونش، جوجیو موراندی، دیوید آلفارو سیکه ایروس، خوزه کلمنته اوروسکو، جیمز اَبُت مک نیل ویسلر، ماکس بکمان، ژرژ روئو، ادوارد هوپر، آلبرتو جاکومتی، هانری تولز لوترک، اندی وارهول و امیل نولده به نمایش گذاشته شده است.
به گفته احمد وکیلی، نقاش و دبیر این رویداد، این نمایشگاه برخلاف رویدادهای قبل اتفاق افتاده یعنی آثار چاپهای دستی به شکل مجموعهای در هر گالری به نمایش گذاشته شده که از بین 215 چاپ، 105 اثر تا به امروز دیده نشده است.
وکیلی در مقدمهای که بر این آثار نوشته است، آورده: «اهمیت چاپهای دستی در دوره معاصر نه از باب تکثیر آثار، بلکه به عنوان غنیترین مدیا در حوزه هنرهای تجسمی است تا بتوان از طریق آن تجربیاتی نوین را برای رسیدن به بیان ناب تصویر آزمود. هنرمندان در طول تاریخ بارها ثابت کردهاند که بیان جدید در هنر نیاز به ابزار تازه و متنوع دارد و ساختار نو همواره میتواند به محتوای جدید بینجامد.» وی ادامه داده است که «اهمیت چاپهای دستی هم در حوزه آموزش و هم در عرصه بیان خلاق خودنمایی میکند. هنرمندی که تعریف زیباشناسانه خود را پیدا کرده و به دنبال بسط و گسترش آن است، به چاپ دستی روی میآورد و با تغییر ابزار میتواند فضای شخصی خود را مورد مُداقه قرار دهد. همچنین اهمیت چاپ دستی زمانی نمایانتر میشود که فلسفه مدرنیته مورد بررسی قرار میگیرد. پلورالیزم (تکثرگرایی) در این منظر یکی از مهمترین مؤلفهها است. گسترش چاپهای دستی در قرن 20 میلادی به آن سبب بسیار بیشتر از قرون 18 و 19 میلادی است که پلورالیزم طرح شده در فلسفه مدرن را به اثبات میرساند. جامعه مدرن، هنر دست یافتنی را تبلیغ میکند و چاپهای دستی بسیار ارزانتر و دست یافتنیتر در اختیار جامعه قرار میگیرد. در نتیجه زیبایی شناسی هنرمند که حاصل سالها تجربه و کنکاش است لزوماً در موزهها جا خوش نکرده و در اختیار مردم قرار میگیرد.»
مجید ملانوروزی، سرپرست موزه هنرهای معاصر نیز در آیین گشایش این رویداد گفت: «موزه همیشه پایگاه تخصصی هنرهای تجسمی بوده، هست و خواهد بود. برگزاری چنین نمایشگاهی از مطالبات هنرمندان و مطبوعات از ما بوده است.»
وی افزود: «شاید امروز چاپهای دستی به معنای تکثیر، کاربردش را از دست داده باشد اما امروزه به عنوان زیبایی شناسی جایگاه خود را یافته و باید به عنوان رشتهای میان رشتهای در شاخههای هنرهای تجسمی مطرح شود.»
تأثیر گنجینه موزه هنرهای معاصر بر هنر مدرن
آثار خارجی گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران نیز تأثیراتی را در هنر معاصر ایران گذاشته است اما جدای از این موضوع، تأثیر سفر هنرمندان ایرانی به اروپا و امریکا و نیز در دسترس بودن تصاویر آثار هنرمندان خارجی در ایران پیش از تأسیس موزه بر هنر مدرن را نباید از یاد برد. احسان آقایی، معاون موزه هنرهای معاصر تهران در این مورد به ایران گفت: «به دلیل فاصله جغرافیایی کشورمان با غرب، بسیاری از هنرمندان و هنرجویان داخلی امکان دیدن آثار بزرگان هنرهای تجسمی را از نزدیک ندارند. بنابراین دیدن این آثار از نزدیک باعث درک نوع قلم، رنگ، تکنیک، ترکیب بندی، طراحی و حالات روانشناختی خالق اثر میشود و به بازدیدکننده و هنرمند یک شهود کلی در دریافت و درک آثار را میدهد.»
وی افزود: «موزه با برگزاری این قبیل نمایشگاهها، این نقطه ضعفها را برای هنرمندان و هنرجویان برطرف کرده است بخصوص در آثار مجسمهسازی که دیدن حجم، بافت و فرم آن از نزدیک تأثیری جدای از عکس را بر هنرمند خواهد گذاشت.»
آقایی با اشاره به اینکه موزه از ابتدا تا به امروز الهام بخش هنرمندان در جریانسازی هنر ایرانی بوده است، تصریح کرد: «باید بگویم با توجه به این تفکر در موزه هنرهای معاصر، این محیط در مجموع تا به امروز موفق عمل کرده است.»
وی در مورد بحث امانت دادن آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر به موزههای خارجی و تأثیر این روند در رشد بازار اقتصادی هنر ایران، گفت: «بحث امانت دادن آثار از گذشته تا به امروز بوده و همچنان ادامه خواهد داشت. موزه در این مورد عمل کرده و مشکلی نیز با این موضوع ندارد. بطور مثال اثری از «جکسون پالاک» هنرمند اکسپرسیونیسم انتزاعی با عنوان «نقاشی دیواری روی زمینه قرمز هندی» به قیمت کارشناسی و بیمه 250 میلیون دلار در سال 1389 به موزهای در ژاپن امانت داده شد. در همین سال اثری از پابلو پیکاسو، با عنوان «نقاش و مدلش» با قیمتی بالغ بر 100 میلیون دلار نیز به موزهای در زوریخ سوئیس و تابلوی «ترینیداد فرناندز» اثر «وان دنگن» با قیمتی بالغ بر 60 میلیون دلار به کشور هلند امانت داده شدند.»
آقایی ادامه داد: «هماکنون نیز هشت اثر از بهمن محصص و 3 اثر از بهجت صدر از آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران در کنار 200 اثر از آثار هنرمندان ایرانی در رشتههای نقاشی، عکاسی، پوستر و سینمایی، از جنبههای کلیدی فرهنگ تجسمی مدرن ایران با عنوان « تاریخ ویرایش نشده ایران» از روز 25 اردیبهشت ماه در موزه هنر مدرن شهر پاریس به نمایش درآمده است.»
سرپرست پیشین موزه هنرهای معاصر تهران با اشاره به تأثیر امانت دادن تابلوها به دیگر موزهها بر قیمت آثار، گفت: «امانتگذاری اثر هنری یک کار فرهنگی است. هر چه کار بیشتر دیده شود، علاقه به آن اثر بیشتر و از این طریق خواهان آن تابلو زیاد میشود که این موضوع خود باعث افزایش قیمت و ارزش یک اثر خواهد شد.»
آقایی تصریح کرد: «البته موزه هنرهای معاصر تهران به موضوع فروش ورود نمیکند و این کار ما نیست. بحث فروش اثر هنری به بخشهای خصوصی و گالریها بازمیگردد اما موزه میتواند یک نام و یک هنرمند را «برند» یا هنر ناب ایرانی را معرفی کند.»
وی در پاسخ به اینکه آنچه در فروش آثار هنرمندان ایرانی در حراجیهای خارج از کشور چون کریستیز روی میدهد، آیا معرف هنر درست ایرانی است یا نه؟ توضیح داد: «فروش با قیمت بالای آثار در حراجیهایی که اشاره کردید، به معنای آن نیست که کار فروخته شده یک اثر هنری باشد و به تعریف «آرت» بودن، خوب یا بد باشد، زیرا این حراجیها ساز و کار خود را دارند.»
آقایی ادامه داد: «آنچه امروزه به عنوان نقاشیخط در کشورهای حوزه خلیج فارس از هنرمندان ایرانی خریداری میشود، نشان دهنده هنر ناب ایرانی نیست بلکه بازار آن منطقه و گاهی اروپا، آن نوع کارها را طلب میکند، البته طبق مد نقاشی کردن و خلق اثر به هنر کشور آسیب میزند و پایههای هنرجویان را به غلط بنا و آنها را هدایت میکند. بنابراین وظیفه نهادهای هنری در ایران این است که هنر ناب و درست را معرفی کند و نهادهای اقتصادی کار خودشان را در حوزه اقتصاد هنر انجام دهند.»
وی با اشاره به تحریمها و مشکلات موجود در امانت دادن آثار هنری گنجینه هنرهای معاصر تهران به دیگر موزههای خارج از کشور، گفت: «این روزها با توجه به بهبود روابط بینالمللی، اوضاع و شرایط در امانت دادن آثار بهتر شده است. ما علاوه بر گنجینه خارجی آثارمان، گنجینه آثار هنرمندان داخلی را نیز امانت میدهیم، هدف ما تمرکز بر آثار افراد خاص نیست بلکه وظیفه اصلی ما معرفی هنر خوب است حال مهم نیست که خالق اثر، چه فردی باشد.»
آقایی در مورد وضعیت حفاظتی موزه و شرایط نگهداری آثار گنجینه توضیح داد: «نزدیک به 40 سال موزه مورد استفاده قرار گرفته و تا به امروز سیستم تأسیساتی و بنایی آن بطور کامل بازنگری نشده است. همچنین در مدت 5، 4 سال اخیر نیز آن اتفاقهایی که در حد موزه باشد، به وقوع نپیوسته است که امیدوارم با تغییر مدیریتها، این امر انجام شود. استانداردهای نگهداری آثار در موزه قدیمی است، نیازمند به روز شدن آنها هستیم، تکنولوژی پیشرفت بسیاری داشته و ما نیز باید تکنولوژی روز را به موزه بیاوریم، حتی سیستم آرشیو و ریلینگ ما در موزه قدیمی است. اما در کل، حداقل آنچه وجود دارد، مانع آسیب رسیدن به آثار هنری گنجینه میشود.»
وی با توجه به برگزاری نمایشگاه «از امپرسیونیسم تا امروز، تاریخ چاپ دستی»، در مورد سیاستهای پیش رو موزه در برپایی رویدادهای هنری از این نوع، توضیح داد: «از این به بعد هدف ما، نمایش آثار به شیوه قدیمی نیست بلکه زمان آن رسیده تا موزه به شکل تخصصی آثار گنجینه را به نمایش بگذارد، همچنین زمان آن رسیده که به شکل تخصصی فرصت برگزاری نشستهای تخصصی و ورک شاپها را فراهم کند.»
آقایی در مورد صحبتهای اخیر مجید ملانوروزی مبنی بر نمایش خصوصی بعضی آثار گنجینه خارجی برای هنرمندان به دلیل اینکه مناسب برای نمایش عموم نیست، گفت: «از میان حدود 1500 اثر گنجینه خارجی، حدود 20 اثر دارای مشکل ارائه عمومی اند که در مورد این طرح بهتر است منتظر برنامه رئیس موزه باشیم.»
وظیفه موزه، نمایش آثار هنر معاصر است
در ادامه بهزاد شیشه گران، طراح، نقاش و گرافیست نیز در مورد آثار چاپهای دستی به نمایش درآمده در موزه هنرهای معاصر تهران به ایران گفت: «سالهای گذشته به شکل پراکنده تعدادی از آثار را دیده بودم، اما بسیاری از آثار برای نخستین بار به نمایش گذاشته شده است.»
وی با اشاره به تأثیر گنجینه خارجی موزه بر هنر مدرن ایران توضیح داد: «بیتردید و بدون شک نمیتوان این تأثیر را نادیده گرفت اما متأسفانه تعللهای زیادی در به نمایش گذاشتن این آثار شده است، باید آثار بطور مرتب بر دیوار نصب شود. نام موزه، «هنرهای معاصر» است که متأسفانه سالهاست آنچه از این مکان انتظار میرفت، دیده نمیشد.»
شیشه گران ادامه داد: «نقش اصلی موزه نمایش هنر معاصر است و اگر این نقش عملی میشد بدون شک تأثیری بیش از اینها بر هنر مدرن میدیدیم، همچنین تمام مشتاقان هنر، چه هنرمندان و چه مردم عادی طالب دیدن این آثارند و چقدر خوب میشد که این گنجینه سالها بطور مرتب بر دیوار نصب میشد زیرا فلسفه داشتن این گنجینه همین است که بر بیننده، اهالی هنر، صاحبنظران و فضای تجسمی تأثیر بگذارد.»
وی با اشاره به ارزش معنوی و مادی گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران، گفت: «اگر این آثار خریداری نمیشد ما یک فرصت طلایی را در دنیای هنر مدرن از دست داده بودیم، بنابراین امروز در این زمینه، کشوری ثروتمند هستیم.»
شیشه گران در مورد امانت دادن گنجینه به دیگر موزههای مطرح جهان، توضیح داد: <در تمام دنیا این اتفاق صورت میگیرد. معتقدم کار فرهنگی کوتاهترین راه برای تغییر افکار عمومی و این تبادل آثار هنری بخش مهمی از مسائل فرهنگی جامعه است.»
وی افزود: «همچنین با امانت دادن آثار گنجینه فرصت استفاده دیگر افراد از این آثار داده میشود، البته تبادلها نیز ایده و نگاههای جالبی را در دنیای هنر شکل میدهد، زیرا علاوه بر اینکه امانت دادن گنجینه آثار هنرمندان داخلی به خارج از کشور، از لحاظ فرهنگی تأثیرگذار خواهد بود، از این طریق میتوانیم جایگاه هنر خودمان را به دیگر کشورها نیز نشان دهیم. همچنین این موضوع بر اقتصاد هنری نیز بیتأثیر نخواهد بود. خوشبختانه بامدیریت جدید در موزه هنرهای معاصر تهران، این فرصت فراهم شد تا آثار گنجینه دیده شود و امیدوارم در طول سال آثار دیگری نیز به نمایش گذاشته شود.»
در ادامه پریسا پهلوان، مدیر گالری ویستا با اشاره به موضوع نمایشگاه گنجینه خارجی موزه هنرهای معاصر به ایران گفت: «به نمایش گذاشتن این آثار، جایگاهی برای شاخه تکنیکهای دستی و چاپ در دنیای هنر امروز باز میکند که این موضوعی مثبت است.»
وی با اعتقاد بر اینکه هر حرکتی که در دنیای هنرهای تجسمی انجام شود، در این عرصه مثبت است، توضیح داد: «اینکه برگزاری چنین نمایشگاههایی بر هنر مدرن ما چقدر تأثیر میگذارد، نیازمند بررسی کارشناسان و نگاه منتقدان است. اما حرکتهایی اینچنینی از سوی موزه، به لحاظ زیبایی شناسی گام مثبتی در فضای هنرهای تجسمی، افزایش فضاهای بصری، هنری و زیبایی شناسی خواهد بود.»
پهلوان اضافه کرد: «چاپهای دستی این امکان را به هنرمند میدهد تا آثار هنری را با کیفیت و قیمت ارزانتر و در سطحی وسیعتر به دست مخاطبان برساند که این امر نیز برای خود مخاطبان هنر نیز مفید است، یعنی چاپ دستی میتواند پیوندی باشد میان مخاطبان کم درآمد با آثار هنری.»
پهلوان در خصوص نمایش آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر پیشنهاد داد که «کاش موقعیتی فراهم میشد که این آثار بطور امانت در گالریهای خصوصی نیز به نمایش گذاشته شود تا مخاطبان زیادی از آنها بازدید کنند. البته میدانم که این موضوع نیاز به کارشناسی، بحثهای نگهداری و امنیت فضا برای حفاظت از آثار دارد.»
روزنامه ایران
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید