یادی از آقاعلی زنوزی، حکیم طهران

1393/2/2 ۱۱:۰۰

همواره در سنت فکری ما ایرانیان، پاسداشت مقام علمی و فکری علما از اهمیت والایی برخوردار بوده است، این بار دانشکده الهیات و معارف دانشگاه تهران در نظر دارد همایشی ملی برای بزرگداشت آقا علی زنوزی، حکیم طهران که از چهره‌های تأثیر‌گذار در فلسفه اسلامی است، برگزار کند. از این رو در دو پیش نشست که نخستین آن با حضور دکتر کریم مجتهدی چهره ماندگار فلسفه و منوچهر صدوقی سها از پژوهشگران حوزه حکمت و فلسفه برگزار شد، «مواجهه حکیم زنوزی با فلسفه غرب و ارتباطش با کنت دوگوبینو» و «جایگاه این حکیم در فلسفه اسلامی» به بحث گذاشته شد.

 نیما امیدی: همواره در سنت فکری ما ایرانیان، پاسداشت مقام علمی و فکری علما از اهمیت والایی برخوردار بوده است، این بار دانشکده الهیات و معارف دانشگاه تهران در نظر دارد همایشی ملی برای بزرگداشت آقا علی زنوزی، حکیم طهران که از چهره‌های تأثیر‌گذار در فلسفه اسلامی است، برگزار کند. از این رو در دو پیش نشست که نخستین آن با حضور دکتر کریم مجتهدی چهره ماندگار فلسفه و منوچهر صدوقی سها از پژوهشگران حوزه حکمت و فلسفه برگزار شد، «مواجهه حکیم زنوزی با فلسفه غرب و ارتباطش با کنت دوگوبینو» و «جایگاه این حکیم در فلسفه اسلامی» به بحث گذاشته شد.

اگر بخواهیم از میان شارحان حکمت متعالیه پنج چهره شاخص را نام‌ ببریم، بی‌شک آقا علی زنوزی یکی از آنان خواهد بود. وی که فرزند ملاعبدالله زنوزی، از حکیمان بنام اصفهان بود، علوم متداول را نزد پدر فراگرفت و پس از کسب تبحر در علوم عقلی و نقلی، بیش از 40 سال به تدریس حکمت متعالیه پرداخت. این در حالی است که مدت 20 سال هم در مدرسه سپهسالار میان بزرگان مکتب فلسفی طهران، همچون آقامحمد رضا قمشه‌ای، آقاعلی مدرس طهرانی، میرزا ابوالحسن جلوه و میرزا حسین سبزواری مشغول تدریس بود.

حکیم زنوزی که از بزرگترین شارحان حکمت متعالیه و در عین حال از مفسران صاحبنام دیدگاه‌های فلسفی ملاصدرا بود و بواسطه براهین تازه‌ای که در مسائلی چون معاد جسمانی، اعتبارات ماهیت و اعراض ذاتیه اقامه کرده، «حکیم مؤسس» نام گرفته است. این در حالی است که وی در مسائل دیگری همچون اصالت وجود، بساطت وجود، فقدان ماهیت در مجردات و حتمیت نظام عالم امکان و... هم ابتکاراتی داشته‌است.

اما فارغ از ابتکارات فلسفی، نکته دیگر مواجهه زنوزی با فلسفه غرب است. آشنایی وی با فلسفه غرب، بی‌ارتباط با دوستی‌اش با کنت دوگوبینو نیست.دکتر کریم مجتهدی در رابطه با شناختی که فیلسوفان غربی از جمله دوگوبینو از زنوزی دارند، می‌گوید:« دوگوبینو به عنوان یک فیلسوف غربی از حکمای ما به عنوان مجاهدت کنندگان در راه حکمت یاد می‌کند و می‌گوید ایرانیان اگر چه ملت فقیری هستند ولی بر آتشفشانی از فرهنگ نشسته‌اند».

منوچهر صدوقی سها، پژوهشگر حکمت و فلسفه اسلامی، نیز به سهم زنوزی در ترجمه متون عربی فلسفی به زبان فارسی اشاره کرد و افزود:« از آن‌جا که متون ممتاز فلسفی ما به عربی نگاشته شده‌بود، برگردان آن به زبان فارسی توسط حوزه طهران یک اقدام فرهنگی مهم قلمداد می‌شد که در این میان نمی‌توان از نقش ملا عبدالله زنوزی، آقا علی زنوزی، حیدرقلی خان نهاوندی قاجار و... که فلسفه را به خوبی به فارسی نگاشته‌اند، چشم‌پوشید».

در کنار نقش زنوزی در فلسفه اسلامی باید به پرورش شاگردان برجسته‌ای که در محضر وی کسب علم کرده‌اند اشاره کرد. وی علی رغم این‌که در زمینه تألیفات و ترجمه فردی تأثیر‌گذار بود، مدرسی متبحر نیز بود تا آنجا که اغلب شاگردانش در حوزه‌های گوناگون به مقام استادی رسیدند از این رو، وی را «استاد الاساتید» لقب دادند.

از جمله استادانی که در حضور وی تلمذ کرده‌اند می‌توان به شیخ محمدباقر اصطهباناتی، شیخ حیدر قلی نهاوندی، شیخ علی نوری (شوارق)، آقامیرزا ابراهیم حکمی (ابتهاج الحکما که داماد او هم بود)، عبدالعلی میرزا، پسر فرهاد میرزا و... اشاره کرد. علاوه بر مراتب علمی این حکیم فرزانه، نکته قابل تأمل این است که در اخلاق و معنویات هم ویژگی‌های ممتازی داشت و ذاتاً درویش مسلک بود.

روزنامه ایران