1393/1/30 ۱۰:۴۲
نسخه منحصر اولین كتاب چاپ سنگی پیدا شد/ نخستین کسی که در ایران از چاپ سنگی نوشت که بود؟ «آلوئیس زنه فلدر» نمایشنامهنویسی آلمانی 300 سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، چاپ سنگی یا لیتوگرافی را در سال ۱۷۹۶ میلادی اختراع کرد. هر سنگی که متن یا تصویر با این روش روی آن نقش میبست، برای چاپ حدود ۷۵۰ نسخه عملکرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روی سنگ قابل چاپ نبود.
نسخه منحصر اولین كتاب چاپ سنگی پیدا شد/ نخستین کسی که در ایران از چاپ سنگی نوشت که بود؟
«آلوئیس زنه فلدر» نمایشنامهنویسی آلمانی 300 سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، چاپ سنگی یا لیتوگرافی را در سال ۱۷۹۶ میلادی اختراع کرد. هر سنگی که متن یا تصویر با این روش روی آن نقش میبست، برای چاپ حدود ۷۵۰ نسخه عملکرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روی سنگ قابل چاپ نبود.
گرامیداشت یکصدوهشتادمین سال درگذشت «آلوئیس زنه فلدر» مخترع چاپ سنگی در کتابخانه ملی فرصتی بود تا بیشتر و بهتر ما را با تاریخ این موضوع آشنا کند. در این نشست، مجید غلامی جلیسه، محقق و پژوهشگر حوزه چاپ و نشر که به تازگی معاون فرهنگی خانه کتاب شده است، سخنانش را با ارایه مطالبی درباره سیر تاریخی چاپ آغاز كرد.
او در این سخنرانی به بیان تحقیقاتش در این باره پرداخت و گفت:"نخستین چاپ سنگی در ایران با عنوان «قرآن مجید» بود که كاتب این اثر محمدحسین تبریزی بوده است. این كتاب به سال 1249 قمری در شهر تبریز چاپ شد و نسخه منحصر آن جدیدا شناسایی و در كتابخانه مجلس محفوظ است."
متن سخنرانی او را در زیر می خوانید:
نخستین یادداشت های ایرانی درباره چاپ سنگی
نخستینبار محمد حسین فروغی، «ذكاءالملك» صاحب روزنامه تربیت، در یادداشتهایش درسال 1318 درباره چاپ سنگی نوشته است. بعد از او محمدعلی تربیت بود كه با نگاهی علمیتر و آكادمیكتر وارد مطالعه چاپ سنگی شد و بعد از او بسیاری از حرفهایی كه در این حوزه مطرح شد تكرار مكررات بود.
اتفاقی كه در یك دهه اخیر در حوزه چاپ افتاده، این است كه هم كتابخانهها با نگاهی علمیتر به این خزانه نگاه میكنند و هم پژوهشگران عرصههای مختلف علوم انسانی توجه بیشتری به این حوزه پیدا كردهاند كه این توجه ویژه، مستلزم آشنایی بیشتر درباره تاریخ چاپ و تكنیكهای مختلف آن است.
حوزه چاپ، بحثی میان رشتهای است
تاریخ چاپ، بحثی میانرشتهای است كه هر رشته بنا به تناسب خود میتواند از آن بهرههای زیادی ببرد، صحبتهای خود را بر تاریخ چاپ به معنای مصطلح امروزی آن متمركز کرد. نخستین بارقههای چاپ به معنایی كه امروز میشناسیم، در چین به وجود آمد. چنانكه «سوماترای الماس» كه یكی از شاخصترین نمونههای اولیه منابع چاپی است با تكنیك چاپ چوبی (woodblock printing) فعالیت چاپ را انجام میداده است. به طوری كه ما اکنون از این شیوه چاپ نمونههای زیادی در اسناد اسلامی داریم كه در موزههای بریتیش لندن و آكسفورد نگهداری میشوند.
در ایران به حوزه چاپ توجه نشده است و ترجمه آثار این حوزه نیز به شدت مورد نیاز است. عمده ترجمههای این حوزه از عربی به ترجمه در آمدهاند كه بیشتر آنها نیز ادعیه است.
«بلی شنگ»، نخستین مخترع دستگاه چاپ متحرك
«بلی شنگ» نخستین كسی بود كه سال 990-1051 میلادی یعنی 500 سال پیش از گوتنبرگ توانست نخستین دستگاه چاپ متحرك با استفاده از حروف ساخته شده با گل رس را اختراع كند. بعد از او، برای نخستینبار سال 1377 میلادی در كره كتابی با عنوان «جیكجی» با حروف متحرك فلزی به وجود آمد كه در یك دهه اخیر كره جنوبی با حمایتهای یونسكو تبلیغات وسیعی را در معرفی این كتاب به عمل آورده است.
گرچه این اختراعات پیش از گوتنبرگ به وجود آمده، اما مستندی دال بر اینكه گوتنبرگ از وجود این كتابها و تكنیكهای آن اطلاعی داشته وجود ندارد. با همه این تفاسیر آنچه مشهود است اینكه گوتنبرگ تكنیكهایی را كه قبل از خود او به وجود آمده بود پیدا كرد و در راستای تكمیل آن كوشید.
گوتنبرگ نخستین كسی بود كه چاپ متحرك را صنعتی كرد
در سال 1455 میلادی گوتنبرگ موفق شد نخستین كتاب خود با نام «انجیل چهل و دو سطری» را چاپ كند. در واقع اتفاق ارزشمندی كه او انجام داد این بود كه او چاپ حروفی (چاپ متحرك) را صنعتی و تجاری كرد و باعث شد كشورهای مختلف اروپایی وارد عرصه چاپ شوند اما با اینحال سالها طول كشید كه زبان فارسی و عربی از این صنعت استفاده كنند.
در سال 1486 میلادی كتابی در اروپا با حروف عربی چاپ شد. این امر، آغازی بود بر اینكه رسمالخط عربی و بعد از آن رسمالخط فارسی در صنعت چاپ منصه ظهور یابد. بدین ترتیب، نخستین كتاب چاپی به زبان عربی «صلاه السواعی» كه مجموعهای از دعاهای روزانه بود، در فانوی ایتالیا به چاپ رسید.
گرایش اولیه و اصلی چاپ، مذهب بوده است و این موضوع نیز درباره كشورهای اروپایی هم صدق میكند. نكته قابل توجه این است كه در فاصله نخستین كتابی كه به زبان عربی با عنوان «صلاه السواعی» تا انتهای قرن 16 چاپ شد، عمده كتابهایی كه به زبان عربی منتشر شدند، برای ترویج مذهب مسیحیت و با هدف آموزش به زبان عربی به مبلغان فرهنگ مسیحیت بوده تا بتوانند با استفاده از این كتابها فعالیت خود را دركشورهای عربی انجام دهند.
بعد از چاپ كتاب «مزامیر» (به زبان عربی) در جنوای ایتالیا در سال 1516 بود كه چاپ كتابهایی به زبان فارسی و تركی هم شیوع پیدا کرد كه از جمله دلایل آن را میتوان تجارت سودآور و تبلیغات گسترده مسیحیت دانست، در این زمان بود كه سال 1594 برای نخستینبار برانتون باندینی صنعت و تجارت را در هم ادغام كرد و به دنبال بازاری غیر از بازارهای اروپا بود. وی از سلطان مراد سوم اجازه گرفت كه كتابهابی فارسی، عربی و تركی را وارد امپراتوری عثمانی كند.
«داستان مسیح»، نخستین كتاب چاپ فارسی در جهان
«داستان مسیح» نخستین كتاب چاپ فارسی جهان در سال 1639 میلادی است كه داستانی تبلیغی برای معرفی مسیحیت در برابر دین اسلام بوده است. اختراع «زنه فلدر»، مخترع چاپ سنگی در سال 1796 میلادی، تحولی در عرصه چاپ بود كه مزایای متعددی دربرداشت و دلایل شروع این نوع چاپ را سرعت بیشتر، هزینه كمتر، سهولت كار و ویژگیهای هنری آن اعلام کرد.
نخستین چاپ سنگی در ایران با عنوان «قرآن مجید» بود که كاتب این اثر محمدحسین تبریزی بوده است. این كتاب به سال 1249 قمری در شهر تبریز چاپ شد و نسخه منحصر آن جدیدا شناسایی و در كتابخانه مجلس محفوظ است.
سخنرانی اسماعیل دمیرچی، از فعالان حوزه چاپ
اسماعیل دمیرچی، از فعالان حوزه چاپ یكی دیگر از سخنرانان این نشست بود كه موضوع سخنان او ارائه اطلاعاتی در حوزه تاریخ شفاهی حوزه چاپ بود. او به ارایه سیر تحول چاپ از دوران باستان تا كنون پرداخت. متن زیر بخش های مهم سخنرانی دمیرچی است که می خوانید:
مخترع چاپ در جهان ایرانیان بودهاند
" اگر بخواهیم آشنایی بیشتری از تاریخ پیش از چاپ سنگی به دست آوریم، باید به دوران باستان و از زمانی كه نخستین انسانها در كره زمین به وجود آمدند اشاره كرد. زمانیكه اجداد ما از ترس جانوران به غارها پناه بردند و به محض نیاز به تبادل دیدگاههای روزانه خود، نیتهای خود را بر روی دیوارهای غارها منعكس كردند.
افراد هر كشوری با الفبای خاص خود زندگی میكنند. اینگونه بود كه پیشرفت نوشتاری چاپ ادامه یافت تا اینكه حدود 5 هزار سال پیش افرادی چون كوروش كبیر برای ساختن بناها، نیاز به مهر پیدا كردند كه خوشبختانه این مهر منحصر به فرد هنوز هم در موزه بریتیش لندن نگهداری میشود و این عمل مهر كردن، خود نوعی چاپ بوده است. به همین دلیل اگر بگوییم مخترع چاپ در جهان ایرانیان بودهاند، بیراه نگفتهایم.
تاریخ رسمالخط به قرن 14 میلادی برمیگردد، زمانیكه حروف به كشورهای چین و اروپا راه پیدا میكند و بشر آن را مورد بهرهبرداری قرار میدهد . در آن زمانها كه تنها ثروتمندان كتاب تورات را تك نسخهای میخواستند و فقرا از خواندن منع بودند، خطاطان برای تامین نیاز فقرا تلاش كردند و در این زمان بود كه فردی به نام گوتنبرگ این رسالت بزرگ را به دوش كشید و دستگاه پرسی درست كرد كه حروف را در اشكال مختلفی ریخت و از آن تكثیر و چاپ به دست آمد. به دلیل اختراع و دستاورد او بود كه نویسندگان مختلف حدود 400 سال توانستند تراوشهای ذهنی خود را به ثبت برسانند و به اطلاعرسانی بپردازند. "
نشست «چاپ سنگی کتابهای فارسی» برای گرامیداشت یکصدوهشتادمین سال درگذشت «آلوئیس زنه فلدر» مخترع چاپ سنگی بههمت سرای ایرانشناسی و موسسه بیاض 26 فروردینماه در کتابخانه ملی برپا شد.
منبع: خبرگزاری کتاب ایران
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید