باتري تيسفون

1393/1/20 ۰۹:۳۹

در سال ۱۳۳۰ ش باستان‌شناس آلمانی ویلهلم کونیک و همکارانش در نزدیکی تیسفون ـ پايتخت ساسانيان ـ ابزارهایی از دوران اشکانی را یافتند. پس از بررسی معلوم شد که این ابزارها پیلهای الکتریکی هستند که به دست ایرانیان آن عصر ساخته شده و به کار برده می‌شده‌اند. او این پیلهای تیسفون را Bagdad Battery نامید.

در سال ۱۳۳۰ ش باستان‌شناس آلمانی ویلهلم کونیک و همکارانش در نزدیکی تیسفون ـ پايتخت ساسانيان ـ ابزارهایی از دوران اشکانی را یافتند. پس از بررسی معلوم شد که این ابزارها پیلهای الکتریکی هستند که به دست ایرانیان آن عصر ساخته شده و به کار برده می‌شده‌اند. او این پیلهای تیسفون را Bagdad Battery نامید.
کونیگ که در آن زمان اداره موزه بغداد را به عهده داشت، در مقاله‌ای این مطلب را منتشر کرد و از این وسیله با عنوان باتری باستانی یاد کرد که برای آبکاری و انتقال لایه‌ای از طلا یا نقره از سطحی به سطح دیگر به کار می‌رفته. وی همچنین این تئوری را مطرح کرد که احتمالاً با اتصال چند باتری باستانی قادر بودند که (ولتاژ) خروجی بیشتری تولید کنند.
اين اکتشاف به اندازه‌ای شگفتی جهانیان را برانگیخت که برخی از دانشمندان غربی این اختراع ایرانیان را به موجودات فضایی نسبت دادند؛ چه برایشان پذیرفتنی نبود که ایرانیان ۱۵۰۰ سال پیش از گالوای ایتالیایی(۱۷۸۶م) پیل الکتریکی را اختراع نموده باشند.
یونانیان و مصریان با الکتریسیته ساکن آشنایی داشتند و پارتیها (اشکانی) در بغداد باتری الکتریکی ساختند و شرکت جنرال الکتریک این باتریها را شبیه سازی کرده است.
با روش تعیین عمر کربنی (Radiocarbon dating) دریافتند که قدمت این پیلها به ۲۰۰ پ.م. می‌رسد. این پیلها دارای بدنه‌ی بیرونی از جنس ارتن ور بوده که حاوی میله‌ای آهنی است و به وسیله‌ی بخشی از بدنه‌ی مسی (میله‌ی آهنی درون استوانه‌ی مسی) ایزوله شده است. زمانی که درون محفظه با محلولی الکترولیت مانند آبلیمو پر شود، این وسیله جریان الکتریکی خفیفی تولید می‌کند. آزمایشهای بعدی نشان داد که این وسیله ممکن است برای آبکاری جواهرات به کار می‌رفت.
ویلارد گری (Willard Gray)، مهندس برق شرکت جنرال الکتریک، پس از خواندن‌ مقاله کونیگ تصمیم گرفت این باتری را بازسازی کند. زمانی که او درون کوزة سفالین را با آب انگور، سرکه یا محلول سولفات مس پر کرد، موفق به تولید ولتاژ حدود 5/1تا ۲ ولت شد. در ۱۹۷۸ دکتر اگبرشت مصرشناس مشهور نمونه‌ای از باتریهای بغداد را بازسازی کرد و آن را با آب انگور پر نمود و توانست ولتاژي تولید کند که از آن برای طلاکاری یک پیکرة نقره‌ای استفاده کرد. نمونه‌های بیشتری از این باتریها در سال ۱۹۹۹ در ماساچوست ساخته شد. آنها با پر کردن کوزة آن با سرکه قادر به تولید ولتاژ ۱/۱ ولت بودند.
ایرانیان از این پیلهای الکتریکی جریان برق تولید می‌کردند و از آن برای آبکاری اشیا زینتی سود می‌جستند. اما در پهنه دریانوردی، از آن جهت آبکاری ابزارهای آهنی در کشتی و جلوگیری از زنگ زدن و تخریبشان استفاده می‌کردند.

ویژگیهای باتری
باتری کشف شده دربرگیرنده یک کوزه سفالی تخم‌مرغی شکل به بلندی ۱۴، قطر ۸ و دهانه ۳ / ۳ سانتیمتر است که یک میله آهنی به درازای ۵ / ۷ سانت به گونه ستونی در بخش میانی آن است و نقش قطب منفی را بر دوش دارد. پیرامون این میله آهنی یک استوانه مسی به درازای ۸ / ۹ و قطر ۶ / ۲ سانت قرار گرفته که به کمک قیر در جای خود محکم شده ‌است. در بخش دهانه باتری از قیر برای آب‌بندی باتری بهره گیری شده‌ است. میله‌های سیمی شکل برنزی یا آهنی که در نزدیکی محل مورد بررسی یافت شده، می‌توانسته‌اند نقش اتصال را بازی کنند. درباره الکترولیت به نظر می‌رسد از محلول‌های مس، سرکه و آبلیمو بهره گیری می‌شده ‌است. با در نظر گرفتن این واقعیت که اسید استیک و اسید سیتریک به خوبی برای آنها شناخته شده بود، می‌توان پنداشت که چه بسا از این محلول‌ها نیز بهره‌گیری می‌شده‌است.
منبع: روزنامه اطلاعات