اندیشه

اندیشه \andīše\، محله‌ای واقع در ناحیۀ 2 منطقۀ 5 شهرداری تهران. 
در گذشته نام این محله «کشت اجباری» بوده است، اما پس از ناحیه‌بندیهایی که در شهرداری صورت پذیرفت، نام آن به «اندیشۀ شمالی» تغییر کرد. تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، بنابر طرح تفصیلی شهر تهران، این محله در محدودۀ شهری به حساب نمی‌آمد و به مالکان زمینها مجوز ساخت‌وساز داده نمی‌شد. آنها فقط اجازۀ کشت و باغداری و کشاورزی در زمینهای خود را داشتند («طرح ... »، 61)؛ به همین سبب، به اراضی آنجا کشت اجباری گفته می‌شد. 
پس از ساخت‌وسازهای غیر قانونی، به‌ویژه در سالهای پس از انقلاب، محدودۀ کشت اجباری کوچک‌تر و محدودتر شد. در جنوب این محله، محلۀ اندیشه قرار داشت و به‌سبب همین هم‌جواری، نام کشت اجباری، به «اندیشۀ شمالی» تغییر کرد. اگرچه سابقۀ سکونت در اندیشه به سالهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بازمی‌گردد، اما در گذشته، ازآنجاکه این محله در کنار شهر زیبا قرار داشت، ادامۀ آن تلقی می‌شد و جزو شهر زیبا و کن به شمار می‌آمد (همان، 60-61). زمینهای محله، بخشی از کشتزارها و باغهای درۀ کن بود که مالکان خصوصی، آنها را قطعه‌بندی کرده، و فروخته بودند («سند ... »، 16). بنابر اظهارات مسئولان و ساکنان قدیمی منطقه، از اوایل دهۀ 1370 ش، ساخت‌وساز در این زمینها آغاز شد و از سالهای پایانی دهۀ 1380 ش، خدمات شهری نیز به این محله راه یافت (همانجا). 
امروزه محلۀ اندیشه از شمال به بزرگراه همت (محلۀ شهران جنوبی و محلۀ کن)، از جنوب به بزرگراه آیت‌الله حکیم (محلۀ کوی ارم)، از شرق به جادۀ شهران، میدان استاد مهرداد اوستا، جادۀ شهر زیبا و بلوار تعاون (محلۀ شهر زیبا، محلۀ سازمان آب)، و از غرب به رودخانۀ کن (زیبادشت، شهرک صدرا در منطقۀ 22 شهرداری) محدود می‌گردد (همان، 17؛ «اطلس محلات ... »، بش‍‍ ؛ «طرح»، 60). 
این محله با 264 هکتار وسعت در سال 1392 ش، حدود 400‘26 تن جمعیت داشته است («سند»، همانجا). ازجمله اماکن شاخص در این محله، وجود توتستان و باغهای بسیار است؛ اما به‌سبب بالارفتن قیمت زمینهای منطقه، مالکان این باغها توجه چندانی به آبیاری و هرس‌کردن درختان ندارند و رفته‌رفته این باغها رو به خشکی گذاشته‌اند و پیداست که با تغییر کاربری به زیر ساخت‌وسازهای مسکونی خواهند رفت. 
از دیگر ویژگیهای محلۀ اندیشه، عبور رودخانۀ کن از منتهاالیه غربی آن است. اکنون این رودخانه در حال احیا و زیباسازی به‌عنوان یکی از اکوپارکهای رودکناری ایران، به نام بوستان جوانمردان ایران است («طرح»، 61- 62، 64). 
دلیل اصلی شکل‌گیری و توسعۀ این محله، ساخت بلوکهای مسکونی شهر زیباست. در سالهای آغازین ساخت‌وسازهای مسکونی در شهر زیبا، این محله از مراکز تجاری دور بود و با توجه به نیاز ساکنان، زمینهای خالی مقابل آن به این کار اختصاص پیدا کرد. درواقع، اهالی کن پس از ساخته‌شدن شهر زیبا، تصمیم گرفتند فضایی تجاری ایجاد کنند؛ بنابراین زمینهای خود را به مغازه‌هایی برای فروش کالا تبدیل کردند و اندک‌اندک این محله شکل گرفت، پس می‌توان گفت نقطۀ اصلی شکل‌گیری محله، میدان شهر زیبا بوده که در ابتدای این محله واقع شده است. وجود مسجد و حمام قدیمیِ دارای خزینه، تأییدی بر این مدعاست. قدیمی‌ترین بخش این محله گویا «12متری مرادی» است که در گذشته به آن «12متری سازمان آب» گفته می‌شد (همان، 61). 
این محله 244‘4 واحد مسکونی دارد که بیشترین آنها را آپارتمانهایی با مساحت 81 تا 100 متر تشکیل می‌دهد (مرکز ... ، بش‍‌ ). کیفیت مسکن در این محله مناسب است («اطلس کلان‌شهـر ... »، بش‍‌‌ ؛ «سند»، 19). در 1385 ش، در محلۀ اندیشه، کیفیت دسترسی به خدمات فرهنگی، در سطح کاملاً مناسب، خدمات بهداشتی و اورژانسی و تسهیلات شهری مناسب و خدمات ورزشی و تفریحی تا حدودی مناسب بوده است. درمجموع، کیفیت زندگی در این محله از سطحی مناسب برخوردار است («اطلس کلان‌شهر»، بش‍‌ ). 
ساکنان این محله در آغاز، بیشتر از میان مهاجران بوده‌اند. ازآنجاکه ملک در این نواحی ارزان بوده، نخستین کسانی که وارد این محله شده‌اند، از قشر ضعیف و پایین جامعه بوده و بیشتر به کشت کدو، سبزی و محصولات صیفی می‌پرداخته‌اند. زعفران نیز یکی از محصولات این محله به شمار می‌آمد. اهالی این ناحیه آب مورد نیاز برای کشت و کار خود را از رودخانه و قنات تهیه می‌کردند. درعین‌حال، بومیهای محله دراصل کنی هستند که در گذشته کاسب، و از افراد متوسط و روبه‌پایین به شمار می‌آمده‌اند (همانجا؛ «طرح»، همانجا). 
وجود توتستانها و باغهای فراوان در محلۀ اندیشه باعث سرزندگی و تلطیف هوای محله شده است. این محله از فضای سبز به‌نسبت مناسبی برخوردار است. 

مآخذ

«اطلس کلان‌شهر تهران»، «اطلس محلات شهر تهران»، تهران (مل‍‌ )؛ «سند راهبردی توسعۀ محلۀ اندیشه»، اسناد راهبردی توسعۀ منطقۀ 5 [شهرداری]، تهران، 1388 ش؛ «طرح احیای هویت محلات، برنامۀ احیای نمادهای منتخب محلات شهرداری ناحیۀ 2»، ناحیۀ 5 (مل‍‌ )؛ مرکز آمار ایران، آمار جمعیتی محلات شهر تهران، تهران، 1385 ش؛ نیز: 

Region 5, www.region5.tehran.ir; Tehran, www. tehran.ir. 
لیلا واحدیان بیکی