امیرصحی

امیرصحّی \amīr sehhī\، ماه‌سلطان، از نخستین بنیان‌گذاران مدارس دخترانه در تهران.
ماه‌سلطان در 1294 ق/ 1877 م، در خانواده‌ای اهل علم و فرهنگ متولد شد. پدرش از بازرگانان متجدد ایران بود. وی در نوجوانی به تشویق پدر به تحصیل زبانهای فارسی و عربی در خـانه، زیر نظر استادانی که پدرش انتخـاب کرده بود، همت گمارد (قویمی، 150). در جوانی با یکی از مجتهدین معروف تهران به نام میرزا اسدالله مجتهد ازدواج کرد و پس از ازدواجش نیز به تحصیل علوم مختلف به‌ویژه علوم اسلامی پرداخت (همانجا؛ رجبی، 209). 
ماه‌سلطان از زنان مبارز و آزادی‌خواه دورۀ مشروطه به شمار می‌رفت (فرخ‌زاد، 284) و همواره به فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی مشغول بود. وی همچنین یکی از اعضای اصلی انجمن نسوان وطن بود که هدف اصلی آن کمک به مجاهدین جنبش مشروطه بود. پس از آنکه انجمن مخدرات وطن جایگزین انجمن نسوان وطن شد، ماه‌سلطان نیز به فعالیت در این انجمن نوبنیاد با شعار «یا مرگ یا استقلال» پرداخت (رجبی، همانجا). اعضای این انجمن برای کمک به مجاهدین و به‌منظور پیشبرد اهداف جنبش مشروطه‌خواهی مردم ایران، از فروش طلا و جواهرات خود نیز دریغ نمی‌کردند و حتى کودکان خود را چندین نوبت به‌صورت نمادین روی ریلهای قطار گذاشتند و تأکید می‌کردند که اگر با خواسته‌هایشان موافقت نشود، خود و فرزندانشان را از میان خواهند برد (قویمی، 151) و بدین‌ترتیب شعار یا مرگ یا استقلال را عینیت می‌بخشیدند. 
از مسائل قابل توجه در دورۀ مشروطه، تأسیس و گسترش مدارس و انجمنهای مربوط به زنان بود که به‌طور جدی هدف آموختن علم و کمک به دختران و زنان در کسب جایگاههای اجتماعی بالاتر را دنبال می‌کرد. ماه‌سلطان همواره معتقد بود علم و دانش چراغ راه پیشرفت زنان است؛ چنان‌که در راستـای فعالیتهای اجتماعی خـود و جهت آگاه‌سازی زنان به حقوق اجتماعی‌شان، مدرسۀ «تربیت نسوان» را تأسیس کرد (قویمی، همانجا؛ ناهید، 24). 
ماه‌سلطان برای پی‌گیری اهداف خود، ناملایمات بسیاری را تحمل کرد. از خاطراتی که از وی در دست است، چنین پیداست که هیچ‌کس منزل خود را برای مدرسه به او کرایه نمی‌داد، زیرا در آن سالها، با توجه به دیدگاههای موجود آن زمان، متعصبان، مدارس دخترانـه را خانۀ فساد و مرکز ترویج بدحجابی و بی‌دینی در میان زنان قلمداد می‌کردند؛ چنان‌که با تحریک عوام، بارها مدرسه را سنگ‌باران کردند و حتى دیوانگان را به داخل مدرسه فرستادند تا مزاحم شاگردان و اولیای مدرسه شوند (قویمی، همانجا). 
از دیگر فعالیتهای اجتماعی ماه‌سلطان امیرصحی برگزاری جلسات روضه‌خوانی در ایام سوگواری امام حسین (ع) بود که به‌سبب ضدیت عوام با اندیشه‌های اجتماعی او کمتر کسی حاضر به شرکت در آن مجالس می‌شد (رجبی، همانجا).
گفتنی است دولت وقت نیز از مدرسه‌های دخترانه حمایت نمی‌کرد و مسئولیت نگهداری و امنیت جانی شاگردان برعهدۀ اولیای مدرسه بود (قویمی، همانجا). مدرسۀ تربیت نسوان بعدها به مدرسۀ فروهر تغییر نام داد و پس از آن نیز دختر ماه‌سلطان، مهرانگیز امیرصحی مدیریت مدرسه را بر عهده گرفت (همانجا).

مآخذ

رجبی، محمدحسن، مشاهیر زنان ایرانی و پارسی‌گوی، تهران، 1374 ش؛ فرخ‌زاد، پوران، دانشنامۀ زنان فرهنگ‌ساز ایران و جهان، تهران، 1378 ش؛ قویمی، فخری، کارنامۀ زنان مشهور ایران، تهران، 1352 ش؛ ناهید، عبدالحسین، زنـان ایران در جنبش مشروطه، تبریز، 1360 ش. 

سارا طباطبایی