صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / تاریخ / آقینجی /

فهرست مطالب

آقینجی


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : یکشنبه 17 آذر 1398 تاریخچه مقاله

آقینجی، عنوانی برای سواران نامنظم در نخستین سده‎های تشکیل دولت عثمانی که پیش از حملۀ سپاه با حملات سریع خود در پشت صفوف دشمن و در خاک او ایجاد وحشت و بی‎نظمی و ویرانی می‎کردند. این اصطلاح از کلمۀ «آقین» به معنی جریان سیل و تاخت و تاز گرفته شده است. وظیفۀ اصلی آقینجیها شناسایی خاک دشمن و غارت و ویرانی بود؛ اما اسماعیل حقی اوزون چارشیلی نویسندۀ مقالۂ «آقینجی» در اسلام آنسیکلوپدیسی این معنی را صفت اصلی آقینجیها نمی‌داند و می‎گوید آقینجیها در مرزها و نزدیکی مرزها اقامت داشتند و از روی برنامه و نقشۀ معین در تابستانها و زمستانها بر خاک دشمن می‎تاختند و مال و اسیر به غنیمت می‎گرفتند و از اوضاع دشمن و قوای وی و از کیفیت راهها اطلاعات مهم به دست می‎آوردند.
آقینجیها از میان ترکان برگزیده می‎شدند و این شغل از پدر به پسر به ارث می‎رسید. اینان در زمان جنگ در عملیات اکتشافی شرکت می‎کردند و در خاک دشمن راه برای سپاه می‎گشودند و مانع کمین کردن دشمنان می‎شدند. علاوه بر این، غلات و جبوبات سر راه سپاه را از دستبرد مصون می‎داشتند و از اسیرانی که می‎گرفتند، بر حال دشمن آگاه می‎گشتند و به مرکز سپاه گزارش می‎دادند و هر چیز را که به درد دشمن می‎خورد، نابود می‎ساختند و سلامت پلها و گذرگاهها را تأمین می‎کردند. برای همین منظور، آقینجیها 4 تا 5 روز از سپاه اصلی جلوتر می‎بودند. اینان سواره‌نظام سبک اسلحه بودند و از این‎رو در خاک دشمن با سرعتی باور نکردنی تاخت و تاز می‎کردند. اگر فرمانده آقینجی خود در حمله و «آقین» شرکت نمی‎کرد و قوای آقینجی از 100 نفر متجاوز بودند، به آن حمله «حرامی لیق» می‎گفتند و اگر عدۀ آقینجیها از 100 نفر کمتر بود، آنان را «چته» می‎خواندند. از اسیرانی که در آقینها و حرامی لیقها می‎گرفتند، یک پنجم را به عنوان مالیات به دولت می‎دادند و آن را پنج یک می‎خواندند. از اسیرانی که چته‎ها می‎گرفتند، پنج ـ یک گرفته نمی‎شد. عمل گرفتن پنج یک در حضور قاضی آقینجی و یا پنچیکی باشی انجام می‎گرفت. آقینجیها از دولت حقوق نمی‎گرفتند، اما از دادن مالیات (بجز مالیات اسیران مذکور) معاف بودند. بعضی از آقینجیها «تیمار» (نوعی تیول با اِقطاع) داشتند. برای آقینجیها و برای کسانی از ایشان که تیمار داشتند، دفاتر خاصی می‎بود. اگر افرادی از آقینجیها می‌مردند یا معلول و ناقص می‌شدند، به جای ایشان سواران تازه برگزیده می‌شدند و اگر وفات‌یافتگان و معلولان اولاد ذکور داشتند، به جای پدرانشان به شغل آقینجی انتخاب می‌شدند. آقینجیها در شبه جزیرۀ بالکان در نواحی گوناگون و در دسته‎های مختلف می‎زیستند و هر دسته‎ای نام خاصی داشت مانند تورخانلی، میخاللی، مالقوج اوغلوو جز آن.
بنا به روایات، تشکیل دسته‎های آقینجی به زمان سلجوقیان آناطولی می‎رسد. گویا در جنگ دشت بروسه در اواخر سدۀ 7ق / 13م که میان قوای بیزانس ـ تاتار و اِرْطغرل درگرفت، ارطغرل از آقینجیها استفاده کرد. بعدها قدرت آقینجیها رو به فزونی نهاد و شمار ایشان به 40,000 تا 50,000 نفر رسید. در اواخر سدۀ 10ق / 16م قدرت آنها رو به ضعف نهاد و در 1003ق / 1595م که وزیر اعظم سنان پاشا در جنگ افلاق (والاخی) مغلوب گردید، فقط تعداد کمی از آقینجیها نجات یافتند. پس از آنکه آقینجیها به تدریج داخل سپاه منظم عثمانی شدند و یا از آن کار دست کشیدند.

مآخذ

اسلام آنسیکلوپدیسی؛ دایرةالمعارف اسلام.

عباس زریاب

 

 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: