مقاله

در این مقاله اکبرنامه محفوظ در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن به کوشش زهرا معمر معرفی شده است. در میان سلسله های مسلمان، عصر مغول درخشان ترین دوران هنری و فرهنگی هند اسلامی محسوب می شود. عصر حکومت اکبر شاه را می توان نقطه آغازین نقاشی مغول دانست. اکبر شاه به نسخ مصور علاقه بسیاری داشت و از این رو نسخه های بسیاری در کارگاه نقاشی دربار وی مصور شدند که نسخه اکبرنامه یکی از این موارد است.

مقاله حاضر به بررسی زندگی و شرح حال حیدری تبریزی شاعر هم رزگار با شاه طهماسب صفوی و اکبرشاه گورکانی می پردازد و با نقل و نقد منابع تلاش می کند تا برخی نکات مبهم زندگی او را روشن کند. مناقب خوانی او از سوالات مطرح در این مقال است و با بررسی دیوان به جای مانده از او تلاش شده تا اندکی از جهان بینی شاعر آشکار شود.

در این نگاشته براساس جنگ اشعار شماره 754 مجلس سنا، که در آن نام و نمونه اشعار چهارصد و شصت شاعر ذکر شده است، زندگینامه و اشعار سخنوران هندی و شاعران ایرانی که به هندوستان مهاجرت کرده اند، نقل شده و ابیات نویافته آنها مشخص گردیده است.

منوچهر ستوده از پدری مازندرانی و مادری تفرشی به دنیا آمد. مادرش را در همان جوانی از دست داد. بنابراین پدر منوچهر یعنی خلیل ستوده، در خانه بیشترین تأثیر را بر فرزند ارشدش گذاشته بود. خلیل ستوده معلّم بود ولی ذوق شاعری داشت و عادت داشت مطالب مهم را در دام قلم ثبت و ضبط کند. دست‌نوشته‌ها و اشعار خلیل ستوده، در یک مجلد در دست منوچهر ستوده بود. ناتل بلده نور زادگاه خلیل بود و به همین خاطر منوچهر متولد تهران، به زادگاه پدرش علاقه داشت.

تقریبا همه این را متوجه شده‌اند، که ما مشکلی داریم؛ در واقع بیشتر از یک مشکل و به عبارت دیگر کلافی سردرگم از مشکلات. در هلند حزب آزادی[1] خیرت ویلدرز[2] نشانه‎ای برای نارضایتی گسترده از اوضاع اجتماعی، بویژه سیاست مهاجرت است. در فرانسه جبهه‎ی ملی [3]موفق شده است که حزب اصلی باشد، و در بریتانیا حزب استقلال انگلستان[4] دیگر احزاب را به ترس و وحشت می‎اندازد.

تا آنجا که به تعاریف مختلف روشنفکری مربوط می‌شود، تفکر با زمینه‌های قابل تغییر و نداشتن تعصب و جزمیت درباره آن با ابزاری به نام عقل خود بنیاد را می‌توان مخرج مشترک تمامی این تعریف‌ها به حساب آورد. در کشور ما نیز از هنگام مواجه شدن با علم و فلسفه جدید واژه منور الفکر وارد گنجینه لغات و واژگان ایرانی شده است. این مفهوم، آبستن مفاهیمی مانند سکولاریسم، دموکراسی، حقوق بشر و دیگر مفاهیم مدرن مطرح شده در حوزه فکر و فلسفه است و تا آنجا که مربوط به فرهنگ ملی و دینی ایرانیان می‌شود، جایی در این حیطه فکری تا پیش از مشروطه نداشته است.

زندگی و زمانه شیخ صفی‌الدین اردبیلی؛ آن که حسن می‌داشت با خلق «در غایت حسن خلق بود ... و می‌فرمود خُلقی که با خلق است حسن معیشت است با خلق، همچنانک معامله‌ای راست کردن و سخن و صحبت راست داشتن و مهم و مصلحت خلق راست کردن و بر خیر و شر ایشان مشفق بودن و با خلق دست و دل و پیشانی گشاده داشتن. و شیخ را این معنی به تمام کمال بود که دایم زحمت بر خلق بر خود می‌گرفت و راحت به خلق می‌رسانید و مردم را به راحت می‌داشت و به دلجویی خلق مشغول می‌بود اگرچه ازیشان خلاف نفس خود می‌دید و آزار می‌رسید».

گفته‌اند در احادیثی که از پیامبر(ص) و معصومان رسیده، گفته شده: «تعلّموا القرآن بعربیته:۱ قرآن را با عربیت آن بیاموزید.» همچنین در فرهنگ اهل بیت(علیهم السلام)، روایاتی در تشویق به تعلیم عربی رسیده است، مانند آنچه از امام صادق(ع) نقل شده: «تعلّموا العربیه، فانّها کلام الله الذی کلّم به خلقه و نطق به للماظین:۲ عربیت را بیاموزید که این زبان کلام خداست که با مردم سخن گفته و از گذشتگان یاد کرده است.

ستوده/ sotude / ، منوچهر (اول مهرماه1292ـ 20 فروردین1395)، پژوهشگر برجسته در حوزۀ مطالعات جغرافیای تاریخی ایرانزمین، به ویژه صفحات شمالی ایران، عضو شورای عالی علمی دائره المعارف بزرگ اسلامی، استاد دانشگاه و مولفی پراثر و پر سفر. از وی تا کنون 62 عنوان کتاب در 102 مجلد در 26000 صفحه و 278 مقاله و اشاره و نکته در 2031 صفحه، جمعاً28031 صفحه انتشار یافته است؛ نیز چند کتاب و مقالۀ دیگر از او زیر چاپ، در آستانۀ انتشار یا آماده برای انتشار است. استاد راهنمای 48 عنوان پایان نامۀ دکتری و کارشناسی ارشد بوده است( بر پایۀ برآوردهای فرشته و عنایت الله مجیدی).

1مهر 1292ش تولد در محلۀ بازارچۀ سرچشمه تهران . مهر1306 پایان تحصیلات ابتدایی در تهران . 1312 کتابدار کتابخانۀ دبیرستان البرز .