مقاله

کتاب فردوسی بدون تردید یکی از بناهای اصلی ادبیات فارسی است. مطالعة ادبیات فارسی بدون در نظر گرفتن شاهنامه غیرقابل تصور است؛ اما پرسش نخست در اینجا این است که: «شناخت نویسندگان و شعرای فارسی زبان قرون پنجم و ششم و هفتم از شاهنامه چگونه بوده است؟» در زمینة حماسه‌سرایی و حتی داستان‌سرایی، فردوسی استاد و مرجع محسوب می‌شده است، زیرا وی نه تنها پیشینیان خود را به غبار فراموشی سپرده، بلکه راه را برای جانشینان و اقتباس‌کنندگان گشوده است.

«داریوش شایگان» که دوم فروردین ماه 1397 خورشیدی در 83 سالگی در بیمارستان فیروزگر تهران درگذشت یکی از معدود روشنفکران دینی ایران است که علاقه ی خود را به فلسفه غربی با توجهی همسان به فلسفه شرقی و آسیایی متعادل ساخته است.

تاریخ سیستان از دیرباز در تاریخ ملی ایران و حتی عالم اسلامی ، جایگاهی ویژه داشته است.درروزگاران پس از اسلام ، تاریخ سیستان درعصر صفاریان به مثابه کانون تاریخ ایران جلوه گرشد.پس از زوال دولت صفاری، رشته ای از ملوک سیستانی با عنوان ملوک نیمروز در شرق ایران حکومت داشتند که به هنگام حضور سلسله های تمرکز گرا،در پیوند با آنان و در هنگام کم رنگ شدن قدرت مرکزی به مثابه دودمان مستقل محلی، بر قلمرویی پهناور درشرق ایران فرمانروا بودند.

ادبیات ایران زمین با عرفان اسلامی پیوندی ناگسستنی دارد و این ارتباط تنگاتنگ، باعث می شود که ما این دو مقوله را گاه به اشتباه، هم مرز بپنداریم و قضاوت ما درباره ادبیات یک دوره، به قضاوتی یکسان و همسان در مورد عرفان آن دوره نیز منجر شود. چنان که کم مایگی ادبیات بازگشت و بی توجهی مفرط در مورد این دوره ادبی، باعث شده که عرفان آن دوره هم به چشم نیاید

آثار پر برگ و بار استاد شفیعی کدکنی از جهات گوناگون آموزنده و دیده‌گشاست و از میان آنها، کتاب ارجمند «با چراغ و آینه» (انتشارات سخن) که در حکم تاریخ ادبیات فارسی معاصر است، چندان پر و پیمان است که به حق فراتر از تاریخ ادبیات، درسهایی از تاریخ سیاسی، اجتماعی، دینی، فرهنگی و در مواردی اقتصادی ایران نیز می‌آموزیم.

در مبحث زن به عنوان ناظر اثر هنری، به‌رغم تحقیقات و مطالعات وسیع انسان‌شناختی و روان‌شناختی که اذعان به تفویق نسبی نیمکرۀ راست مغز در زنان دارد (و این خود موقعیتی برتر و مناسب‌تر در نقد و نظر به‌ویژه در جنبه‌های ادراک زیبایی‌شناسانه آثار هنری بدان‌ها می‌‌بخشد)، لیکن در این عرصه نیز نگاه مردانه مسلط است.

شیخ محمد خیابانی فرزند حاجی عبدالحمید خامنه‌ای در سال 1297هجری قمری در قصبه خامنه از توابع تبریز پا به عرصه وجود گذاشت. حاجی عبدالحمید پدر شیخ در روسیه تجارت می‌کرد. شیخ محمد خیابانی در کودکی در خامنه به مکتب سپرده شد مقدمات دروس معمول آن زمان را تمام و برای نخستین بار به روسیه مسافرت کرد و مدتی در تجارتخانه پدرش به آموزش و رموز اقتصاد زمان مشغول و پس از چندی به تبریز بازگشت.

نظام منصب داری یا واجد روا برای اولین بار در زمان جلال الدین اکبر شاه گورگانی سومین پادشاه سلسله گورکانی هند به شکلی منظم و هدفمند پایه گذاری شد و بنا برگفته برخی محققین هندی و انگلیسی این سیستم از سیستم ادرای ایران در زمان غزنویان,سلجوقیان و در نهایت صفویان گرفته و به قول برخی دیگر این سیستم از ابداعات چنگیز خان مغول بوده است

رساله های فارسی خطی محفوظ در کتابخانۀ آستان قدس و دیگر کتابخانه ها در قالب مجموعه ای به نام رسائل خطی فارسی، به همت نجیب مایل هروی و با همکاری گروه تصحیح متون آن بنیاد ، به رشتۀ طبع درآمده است.

به استثنای کتاب‌هایی مانند هزار و یکشب، بیشتر قصه‌های کوتاه عامیانه را تنها در دوره‌های اخیر گردآوری و مکتوب کرده‌اند. این قصه‌ها ساده و بی‌پیرایه است؛ اما گهگاه برخی از تعبیرات کهن در پاره‌ای از آنها دیده می‌شود. برخی از جمله‌های قالبی آغاز و انجام آنها وزن و قافیه دارد. قصه‌های کوتاه عامیانه را از لحاظ مضمون و محتوا به دو بخش می‌توان تقسیم کرد: