مقاله

مباهله رویدادی مهم در تاریخ اسلام است که آیۀ 61 سورۀ آل عمران به اجمال بیان می‌دارد. بر اساس این آیه و بیان مفسّران، گروهی از مسیحیان به حضور رسول خدا رسیدند و پس از مقدماتی مفصل قرار شد کار به مباهله برگزار شود. مهم اینکه در این رویداد، پیامبر رحمت، چهار تن را به همراه برد: امام امیرالمؤمنین به عنوان «نفس» خود، حضرت زهرا به عنوان «بانوان»، و امام حسن و امام حسین علیهما السلام به عنوان «فرزندان خود».

شارل آدریان کازیمیر باربیه دومنار،۱ ایران‌شناس فرانسوی قرن نوزدهم است که تا اوایل قرن بعد به تحقیق و تدریس پرداخت. تا ابتدای قرن نوزدهم، اغلب اعضای خانوادة او ساکن قسطنطنیه بودند و او در ششم فوریة ۱۸۲۶ بر روی کشتی که مادرش را از قسطنطنیه به مارسی می‌برد، به دنیا آمد. به همین سبب، زندگینامه‌نویسان زادگاه او را آبهای مجاور مارسی، یا حتی مارسی، ذکر می‌کنند.

آنچه بیش از همه حکمت ایرانشهری وامدار احسان یارشاطر است تلاش بی وقفه‌ای است که او در زمینه گسترش ایران‌شناسی در ایران و جهان کرده است. او توانست طی نو و هشت سال عمر پربرکت خود فرهنگ و تمدن ایران باستان و چگونگی گذار آن را به دوران ایران اسلامی به همگان معرفی کند.

دکتر احسان یارشاطر در نشریۀ ایران نامه، سال 30، شمارۀ 2، تابستان 1394/ 2015 شرح حالی از زندگی خود نگاشته است. من در 12 فروردین ماه 1299 ش / 1920 در همدان متولد شدم. خاندانم از مردم کاشان بودند و به بازرگانی اشتغال داشتند. با این همه پدرم، هاشم یارشاطر اهل علم نیز بود و به تحصیل معارف وقت و زبان عربی پرداخت و سپس زبان اسپرنتو را فراگرفت و ضمن مشاغل خود به تشویق و تدریس این زبان در تهران همت گماشت.

تاریخ معاصر ایران، عالمان عامل و محققان فاضل بیشماری را به خود دیده است که خیل کثیری از دانشجویان و محققان، درسایه عنایت بی دریغ و رشحات قلم بی رقیب آنان، کمال استفاده را برده‌اند. اساتیدی که به حق کارگزاران نامدار و فرهنگیان کارگزارِ حقیقی این مُلک بوده‌اند. هرچند به رشته تحریر درآوردن ابعاد وسیع، زیست فکری این نادره کاران، بحر در کوزه کردن است، و «اوصاف حسن ترکیبشان »، «مجال نطق نماند زبان گویا را». بدون شک یکی از این نادره‌کاران احسان یارشاطر بود که در سن ۹۸ سالگی روی در نقاب خاک کشید

من فرصت دیدار و معاشرت با استاد یارشاطر را در سال‌های قبل از انقلاب نداشتم و آن سال‌ها جوان بودم و کمتر این امکان فراهم بود تا با چهره‌های طراز اول فرهنگ معاشرت داشته باشم و پس از انقلاب هم عملاً با اقامت ایشان در امریکا فرصت دیداری میسر نشد.

اول: من هرگز احسان یارشاطر را ندیده بودم. شناخت من از ایشان، شناخت علمی است و پیداست که شناخت شخصیتی هم هست، زیرا آن کس که به دانش مهرورزد صاحب شخصیتی والا هم هست. نام نیک زنده یاد استاد یارشاطر برای من تداعی کننده عشق به دانش، کوشش برای آموختن و آموزاندن و فداکاری برای اعتلای فرهنگ و ادب ایران است.

ابوریحان بیرونی یکی از ‌دانشمندان بزرگ تمدن اسلامی (۱۲ ذی‌الحجه ۳۶۲قر ۹۷۳‌م، خوارزم ـ ۴رجب ۴۴۰‌ق، غزنه) در کتاب بسیار ارزشمند «تحقیق ماللهند من مقوله مقبوله فی العقل أو مرذوله» که به کتاب «تاریخ ‌الهند» نیز شهرت دارد، اولین تحقیق جامع درباره اعتقادات و جهان‌بینی هندیان را انجام داده است.

احسان یارشاطر امروز چشم از جهان فروبست. مردی که قریب هشت دهه از عمر پربرکت خود را در خدمت ایران و فرهنگ ایرانی بود. روحش شاد و قرین رحمت حق باد. هر کس به ایران و فرهنگ ایرانی خدمت کند شایسته نامی ماندگار است اما یارشاطر از آن نادره کاران برجسته روزگار بود که نامش در آسمان فرهنگ ایرانی برای همیشه خواهد درخشید.

دکتر احسان یارشاطر، استاد برجسته ایران‌شناسی وبنیانگذار دانشنامه وزین ایرانیکا، در سن 98 سالگی درگذشت و در جوار حق آرام گرفت. خدمات دکتر یارشاطر به فرهنگ ایرانی و اسلامی ، به ویژە درچند دهه اخیر، چنان گستردە و متنوع بود که می توان از او به عنوان مهم ترین و شناخته‌شدە ترین ایران شناس ایرانی در سطح جهانی یاد کرد.