اخبار

به همت فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران همایش بزرگداشت ابن هیثم دانشمند بزرگ جهان اسلام چهارشنبه ۱۶ دی برگزار می‌شود.

اگر کتاب جغرافی دهه 60 و 70 را با وضعیت کنونی محیط‌زیست مقایسه کنید، دچار تناقض شدیدی می‌شوید و تصور می‌کنید این اطلاعات و منابع درسی برای صدها سال پیش است، چون دیگر نه خبری از برخی تالاب‌ها و دریاچه‌هایی که سال‌ها حیات آنها عامل مهمی در تداوم زندگی انسان‌ها بود، هست نه از بسیاری از جنگل‌های سبز آن روزها.

«محمد ساعتچی همدانی» پس از حدود ٧ دهه باز و بسته کردن انواع ساعت، بهترین ساعت‌ساز کنونی ایران شناخته شده است. او در سال ١٣١٥ زاده شده و از کودکی در کارگاه پدر و نزد برادرش، تعمیر و ساخت ساعت‌ را یاد گرفته است. ساعتچی، در ١٧ سالگی اعتبار یک ساعت‌ساز پنجاه ساله را در لاله‌زار به دست می‌آورد و از همان زمان، ساعت‌های ویژه شهر را تعمیر می‌کند.

به مناسبت بحث از الایضاح ابن شاذان مناسب دیدم مجموعه آنچه تاکنون درباره ابن رستم طبری (محمد بن جریر بن رستم طبری) گردآورده ام را به منظور بررسی احتمال تألیف الایضاح از سوی او در دو یادداشت جداگانه عرضه کنم. در اینجا نخست می پردازم به کتاب الفاضح وی. الفاضح کما اینکه در مقاله ای دیگر که همینک در کتاب بررسیهای تاریخی دستیاب است نوشته ام تألیفی است از ابن رستم طبری، متکلم برجسته امامی مذهب در دو دهه آخر سده سوم قمری و از معاصران کسانی مانند ناصر اطروش و ابن قبه رازی که همینک متن آن در آغاز نسخه های کتاب دیگر او یعنی المسترشد دیده می شود (تا ص ۲۳۷).

نامۀ مرحوم استاد سید محمدعلی جمالزاده به وزیر وقت امور خارجه، جناب آقای دکتر علی اکبر ولایتی و درخواست از ایشان برای تمدید مدت مأموریت سرکنسول وقت ایران در ژنو. استاد سید محمدعلی جمالزاده (1270-1376 خورشیدی)، بی­شک یکی از تأثیرگذارترین چهره­های فرهنگی-ادبی ایران در سدۀ اخیر است. دلبستگی و وابستگی او به فرهنگ و تمدن ایرانی، به رغم سال­ها اقامت در کشورهای اروپایی چون آلمان و سوئیس، از نامه­ ها، مقالات و نگاشته­ های وی به روشنی پیداست. خامۀ روان و شیرین استاد جمالزاده، چنان دلرباست که چون به خواندن نگاشته­ای از وی می ­نشینی، هرگز سر برخاستن نخواهی داشت تا نگاشته را به پایان بری یا آن را به نقطۀ وانهادنی برسانی.

اصولاً نمادها دو وجه دارند، بعضی دلالت‌هایی هستند جهت ایضاح و بر یک مدلول نظارت دارند و بعضی از نمادها دال‌هایی با چند معنای متعدد و در مواردی متفاوت هستند که وجه اول به استعاره و تشبیه نزدیک است و وجه بعدی ایهام و خیال‌انگیزی دارد. داستان‌های شیخ شهاب‌الدین سهروردی نظیر «عقل سرخ» و «آواز پر جبرییل» و داستان‌های ابوعلی‌سینا، مانند «سلامان و ابسال» به نمادهای گسترده و چندوجهی تعلق دارند. از این منظر است که داستان «صیاد و عفریت» در هزار و یک شب، مانند بیش‌تر آن داستان‌ها و یا حکایت‌ها قابلیت تأویل در معرفت نفس و از منظر حکمت خسروانی و فلسفه‌ مشهور به اشراق را دارد.

یکی از دوران‌های حساس تاریخ ایران را می‌توان دوران حکومت چنگیزخانیان در این سرزمین کهن دانست، چه در این دوران مخوف سایه مرگ و تباهی بر آسمان ایران و ایرانی سایه افکنده بود. اما این خسران و تباهی به معاضدت صاحبان فرهنگ و میراث داران عرفان و تصوف این سرزمین بعد از مدت کوتاهی به آبادانی و فرهنگ‌پروری انجامید. در این دوران حساس که شمشیر سلحشوران کار از پیش نبرد ،‌حربه فرهنگ و تمدن کارگر افتاد تا جایی که مغولان مشرف به دین اسلام شده در ترویج آن کوشیدند.

بدون‌شک ایزاک نیوتن یکی از تاثیرگذارترین شخصیت‌های علمی در طول تاریخ است. عامه مردم او را به جهت کشف جاذبه زمین می‌شناسند؛ ولی به‌زعم ما او وضع‌کننده حساب دیفرانسیل و انتگرال (به شکل امروزی آن) و فیریک ـ مکانیک (به‌صورت کلاسیک) است که هر دو نقش مهمی در پیشرفت دانش بشر داشته‌اند. می‌گویند او هیچ‌گاه ازدواج نکرد و بسیار کم صحبت می‌کرد. در تمام سال‌هایی که عضو مجلس سلطنتی انگلستان بود، فقط یک مرتبه حرف زد و از یک خدمتکار مجلس خواست پنجره را کمی باز کند. کتاب اصول (Principia) که از آثار معدود او است، موثرترین اثر علمی تاریخ بشر شناخته شده‌ است. نوشته حاضر، نگاهی دارد به زندگی این دانشمند فرهیخته.

گفت و گوی حاضر، که شرحی است بر یکی از ابیات مشهور حافظ(دل می رود ز دستم صاحبدلان خدا را/دردا که راز پنهان خواهد آشکارا)، در بردارنده نکات و اطلاعات تازه‌ای در شرح بیت مذکور است. از جمله آنکه، در مصرع نخست با یکی از ظرایف کار حافظ که عبارت است از نشان دادن فضای زمانی، مکانی و وضع و حالی در خود الفاظ شعر، آشنا می‌شویم و در مصرع دوم با معانی متفاوت «راز»، «سر»، «مساله» و «معما» و در نتیجه مراد حافظ از«راز» در بیت محل بحث. همچنین، در شرح مصرع دوم استاد ملکیان به توضیح تبیین‌های مختلفی پرداخته‌اند در باب این پرسش که: «چرا عشق مکتوم ماندنی نیست؟».

گروه ایران زمین کاوش باستان شناسی هیأت مشترک ایرانی- ایتالیایی در شهر پارسه تخت‌جمشید منجر به کشف کتیبه‌ای بابلی شد که مهم‌ترین ابهام‌های تاریخی دوره هخامنشی در این منطقه را روشن کرد.