1405/3/17 ۱۰:۵۴
دبا: ویراست دوم کتاب «شیوهنامۀ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (همراه با دستور خط عربی» نگارش محمد خاکی از سوی انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی) منتشر شد.
کاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در یادداشت خود بر آغاز چاپ نخست این کتاب در سال 1391 چنین قلمی کرده است: «سپاس و آفرین بر آن برتر از گمان و وهم که خِرَد و جان و جهان آفرید؛ و از میانِ آفریدگان، آدمیان را به برتریِ خِرَدوَرزی و گویایی بَرکشید و از میانِ آنان گزیدهترین گزیدگان را به اعجازِ سخنِ خویش ویژگی بخشید تـا ارجِ سخن را بازـ نماید؛ و به انسان دانش آموخت تا در پرتوِ آن، راه از چاه بازشناسد و با قدمهای استوار، راهِ نیکبختی را بپیماید. به قلم سوگند خورد تا جایگاه والای نشرِ دانش و اندیشه را نمایان سازد و وظیفۀ سنگینِ رهشناختگان در راهنمایی رهجویان را گوشزد کند. ازاینرو، آنان را بایسته است تا با نورِ کِلْکِ خویش راهِ نیکاندیشی، نیکگفتاری و نیککرداری را روشن کنند و آن را به رهگمکردگان بنمایانند.
انسانِ امروزین دارای دستاوردهای عظیمِ علمی و فرهنگیای است که با گذشتِ اعصار و قرون فراهم آمده است. در میانِ این دستاوردها، فرهنگ و تمدنِ اسلامی از درخشندگیِ ویژهای برخوردار است و راههای تابناکی را در برابر انسانِ سرگشته میگشاید؛ امـا ایـن سرمایۀ عظیم ــ همچون دیگر گنجینههای اندیشه ــ در طی سدههای حیاتِ خود، با غباری از پندارها و گاه آماجهای خاص پوشیده شده است.
بر همۀ دانشمندان و اسلامشناسان فرض است که این غبار را از چهرۀ پاک حقیقت بزدایند و درخششِ آن را نمایان سازند تا نورِ آن بر دلها بتابد و جانهای تشنۀ راستی و درستی را سیراب کند.
با این اندیشهها و احساسِ تکلیفی بس عظیم، در اسفند 1362 پای در راهی دشوار نهادیم و بر آن شدیم تا با کمکِ جمعی از دانشمندان، پژوهشگران، و اسلامشناسانِ پرورده در دامنِ فرهنگِ اسلامی، مرکزی را بنیاد گذاریم که به فعالیت در این راهِ خطیر بپردازد و برای رهپویان، زادِ سفر اندوزد و چراغِ راهِ آنان را برافروزد. بر این پایه، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی تأسیسشد و از آن زمان تاکنون که قریب 29 سال میگذرد، 19 جلد از مجموعۀ پربهای دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به زبان فارسی تهیه و منتشر شده است که به عربی و انگلیسی نیز ترجمه میشود. تا امروز 8 مجلد از ترجمۀ عربی و 3 مجلد از ترجمۀ انگلیسی آن انتشار یافته است. همزمان با این مجموعۀ بزرگ، بسیاری آثار ارزشمند دیگر نیز تهیه میشود که شرح آنها در بخش کلیات این شیوهنامه آمده است.
کارهایی چنین بزرگ نیازمند برنامهریزی، هماهنگی و یکسانسازی روشها و وضع ضوابطی خاص است که از جملۀ آنها قواعد و ضوابطی است که باید در تألیف، ویرایش و امور چاپ رعایت گردد. گردآوری، تنظیم و تدوین اینگونه ضوابط از آغاز کار به بخش ویرایش و چاپ سپرده شد. این بخش از مهمترین بخشهای مرکز در ویرایش و آمادهسازی نهایی است. بخش زیادی از موفقیتهای این مرکز نتیجۀ تلاش اعضای محترم بخش ویرایش و چاپ و مشاورعالی آن جناب آقای محمد خاکی و مدیر آن سرکار خانم مهتاب صالح است.»
محمد خاکی، در پیشگفتار خود بر چاپ اول این اثر در سال 1391 نوشته است: «آنچه در این شیوهنامه فراهم آمده، حاصل حدود 29 سال کار استادان، پژوهشگران، مؤلفان و ویراستارانِ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به ریاست و سرپرستی علمی استاد بزرگوار آقای محمدکاظم موسوی بجنوردی است که در بخش ویرایش و چاپ این مرکز گرد آمده، و اینک تدوین شده است.
در این مدت برای تنظیم قواعد کارهای علمی در مرکز و یکسانسازی مقالات از نظر ضوابط تألیف و ویرایش و نحوۀ ارجاع به مآخذ و ...، از این منابع بهره گرفته شده است:
1. ابتکارات و نواندیشیهای سرپرست علمی و سرویراستار مرکز.
2. اطلاعات و تجربیات استادان همکار مرکز.
3. دائرةالمعارفها و کتابهای مرجع.
4. کتابها و مقالات علمی استادان صاحبنظر دربارۀ تألیف، ویرایش و فن چاپ.
5. شیوهنامههای مراکز علمی مشابه این مرکز.
این شیوهنامه در 7 فصل تدوین شده است:
فصل اول ـ کلیات، شامل توضیحاتی دربارۀ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، معرفی مجموعۀ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، و گردش کار در مرکز.
فصل دوم ـ مقالات، شامل ساختار و بخشبندی، ارجاع در متن، مآخذ پایان مقاله، منابع دیجیتال، تهیۀ فهرست الفبایی، بزرگنویسی، دستور خط، نشانگذاری، اعداد و تاریخها، اَعلام، پانوشت، و نمایانهها.
فصل سوم ـ اجزاء دیگر، شامل آوانگاری، و صفحههای آغازین و پایانی.
فصل چهارم ـ حروفچینی و نمونهخوانی.
فصل پنجم ـ پیوستها، شامل زبان معیار، درست و غلط، ساختمان فعل، کلمههای مرکب، نمونۀ فهرست الفبایی، سورههای قرآن کریم، حروف الفبای چند خط، ماهها و سالها، نشانهها و اختصارات، قلمها و اندازهها، اسفار کتاب مقدس، بررسی نقدها، ارجاع به ترجمهها، فیپا، و شابک.
فصل ششم ـ توضیحات.
فصل هفتم ـ منابع و مآخذ.
در این مقدمه بر خود لازم میدانم از این استادان که در کار بخش ویرایش و چاپ مرکز فضل تقدم دارند، یاد کنم: مرحوم دکتر جعفر شعار، آقای دکتر هادی عالمزاده، و مرحوم مهندس محمدعلی مولوی
افزون بر کلیۀ استادان، پژوهشگران و ویراستارانی که از آغاز تاکنون ــ برخی مداوم و برخی در پارههایی از زمان ــ با بخش ویرایش و چاپ همکاری کردهاند و نامشان برای سپاسگزاری در فهرست ضمیمۀ این مقدمه آمده، شایسته است از آقایان دکتر مهدی رفیع، دکتر علیاشرف صادقی، مرحوم دکتر احمد تفضلی، مرحوم دکتر جواد حدیدی، دکتر فتحالله مجتبائی، دکتر آذرتاش آذرنوش، دکتر صادق سجادی، و دکتر احمد پاکتچی که در بسیاری از موارد راهگشای مسائل علمیِ طرحشده بودهاند، تشکر کنم.
از همکاران کنونی بخش ویرایش و چاپ، نخست از آقای علی فرزانه سپاسگزارم که در تهیۀ این شیوهنامه از یادداشتهای ایشان بهرۀ بسیار بردهام و نیز در ویرایش، تصحیح و تنقیح نمونههای این شیوهنامه دقت فراوان کردهاند.
از دیگر همکاران خانم مهتاب صالح مدیر بخش، آقایان دکتر رسول شایسته، دکتر مجدالدین کیوانی، قاسم مهرعلیزاده و بهویژه مرتضى موسوی، و خانمها ترانه مرندی قصر و آزاده عباسی، نیز میترا فرزانه، گلاله هنری، و عاطفه زندی که هریک به نوعی در تهیۀ این شیوهنامه همکاری داشتهاند، تشکر میکنم.
در خاتمه لازم است یادآورشوم که این کار را همچون هر کار دیگر بینقص نمیدانم و مسئولیت کاستیها و نقائص آن برعهدۀ اینجانب است. از همۀ استادان و صاحبنظران که بذل توجه کنند و کاستیها را یادآورشوند تا در چاپهای بعدی جبران شود، بسیار سپاسگزار خواهم بود.
همکاران بخش ویرایش
بدینوسیله از ویراستارانی که دستکم مدتی با بخش ویرایش و چاپ همکاری داشتهاند، یا اکنون همکار این بخشاند، سپاسگزاری مینماید:
آقای دکتر آذرنوش، آذرتاش
خانم آسایش، پریسا
آقای آلداود، سید علی
آقای دکتر ابراهیمی دینانی، غلامحسین
آقای دکتر اجتهادی، مصطفى
مرحوم دکتر استیفاء، غلامرضا
مرحوم استاد انجوی شیرازی، ابوالقاسم
آقای دکتر انصاری، حسن
آقای بوذرجمهر، حیدر
آقای دکتر پاکتچی، احمد
آقای پزشک، منوچهر
آقای پورجعفری، محمدرضا
آقای توکلی بیدهندی، احمد
خانم دکتر تهامی، فاطمهسادات
آقای مهندس جمالیمهر، مازیار
آقای دکتر جمشیدنژاد اول، غلامرضا
آقای حاجمنوچهری، فرامرز
خانم حجازی، سمیه
حجتالاسلام و المسلمین آقای حجتی کرمانی، محمدجواد
خانم حفیظی، مینا
خانم دکتر خاکی، نگین
خانم خسروی، زهرا
آقای خورشا، عقیل
خانم دانشآموز، حبیبه
آقای دکتر دیانت، علیاکبر
مرحوم دکتر رضا، عنایتالله
آقای رضازادۀ لنگرودی، رضا
آقای دکتر رفیع، مهدی
خانم زندی، عاطفه
آقای دکتر سجادی، صادق
آقای دکتر سمسار، محمدحسن
آقای دکتر سیدی، محمد
آقای دکتر شایسته، رسول
آقای شریعت، کریم
مرحوم دکتر شعار، جعفر
آقای شعاریان ستاری، ناصر
آقای دکتر صادقی، علیاشرف
خانم صادقی، مریم
خانم صالح، مهتاب
آقای طاهری، فرهاد
آقای دکتر طباطبایی، جواد
آقای دکتر عالمزاده، هادی
خانم عباسی، آزاده
آقای عبدعلی، محمد
خانم عرب، پریسا
آقای عسگری، مازیار
آقای دکتر فاتحینژاد، عنایتالله
آقای دکتر فرزانه، بابک
آقای فرزانه، علی
خانم فرزانه، میترا
آقای قریشی، اصغر
خانم کاشیان، ایرانناز
آقای کاظمییزدی، مرتضى
مرحوم دکتر کوپر، جان
آقای دکتر کیوانی، مجدالدین
آقای دکتر مجتهد شبستری، محمد
آقای مجیدی، فریبرز
خانم مرادی، لیلا
آقای مسعودی (الهادی)، یوسف
آقای دکتر موحد، صمد
آقای مؤذن، ناصر
آقای موسوی، مرتضى
آقای موسوی بجنوردی، کاظم
مرحوم مهندس مولوی، محمدعلی
آقای مهرعلیزاده، قاسم
آقای میرانصاری، علی
خانم هنری، گلاله
همکاران بخش چاپ و حروفچینی
در این بخش باید پیش از هر کس، از مرحوم استاد هرمز وحید یاد کنم که در شکلگیری نخستین طرح صفحهبندی دبا نقشی اساسی داشت؛ یادش گرامیباد.
آنگاه از زحمتها و دقتهای بخش حروفچینی بهویژه خانمها زهره رمضانپور و مهناز مصطفى، که برای تهیۀ این شیوهنامه نهایت همکاری را کردهاند، سپاسگزارم.
نیز از همۀ همکاران این بخش از آغاز تا امروز سپاسگزاری مینمایم:
مرحوم ابراهیمی یگانه، اصغر نمونهخوان
خانم بادافراس، بهاره مسئول پیشین بخش حروفچینی و حروفچین
مرحوم بلوچ، غلامرضا نمونهخوان
خانم حسینی، زهراسادات حروفچین
خانم خطیبی، سهیلا حروفچین
خانم ربیعی، منیژه حروفچین
خانم رمضانپور، زهره مسئول بخش حروفچینی و حروفچین
خانم زارعی، زهرا حروفچین
خانم زارعی، معصومه حروفچین
آقای زرودی، عبدالرضا ناظر چاپ
آقای ساداتی، امیرشجاع صفحهآرا
آقای سیدعلی، ابراهیم صفحهآرا
خانم طرازفرد (مشاط)، سوسن حروفچین
آقای عتیقپور، محمد نمونهخوان
آقای گوهری، مجید صفحهآرا و ناظر چاپ
آقای مدیریان، خسرو صفحهآرا
خانم مرندی قصر، ترانه نمونهخوان
خانم مصطفى، مهناز حروفچین
در اینجا از همۀ همکاران، بهویژه از کارکنان کتابخانۀ مرکز و مدیر محترم آن، آقای عنایتالله مجیدی نیز به سبب همکاریهای صمیمانه با بخش ویرایش و چاپ سپاسگزاری میشود.»
او همچنین سال 1400 برای شروع چاپ دوم چنین تحریر کرده است: «پس از انتشار ویراست اول شیوهنامۀ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و گذشت بیش از 9 سال، بازنگریهایی در آن لازم به نظر میرسید. ازاینرو، در آن اصلاحاتی به عمل آمد که مهمترین آنها این دو مورد است:
1. در ضوابط مربوط به فاصله و نیمفاصله بین واحدهای چاپی اندک تغییری داد شد؛ به این ترتیب که هر یک از اجزاء افعال گروهی (مرکب) یک واحد شمرده میشوند، ولی مصدرهای آنها همان یک واحدند.
2. غلطهای تایپی که باقی مانده بود، اصلاح شد، ولی در برخی موارد که تصویری بود ناگزیر باقی ماند.
در اینجا لازم میداند از همکار گرامی آقای مرتضى موسوی بهسبب دقتشان در انجامدادن این کار سپاسگزاری کنم.»
علاقهمندان برای تهیۀ کتاب «شیوهنامۀ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی» که در 388 صفحه، با شمارگان 200 نسخه و بهبهای ۸۵۰هزار تومان منتشر شده است، میتوانند از راههای زیر اقدام کنند:
مراجعۀ حضوری به خانه کتاب دِبا (فروشگاه انتشارات مرکز) به نشانی تهران، میدان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج (کاشانک)، شمارۀ ۲۱۰
مراجعه به فروشگاه اینترنتی انتشارات مرکز به نشانی store.cgie.org.ir
تماس با انتشارات مرکز با شمارۀ تلفنهای ۰۲۱۲۲۲۹۷۶۷۷ و ۰۹۱۲۳۹۳۱۸۳۶
کاربر گرامی برای ثبت نظر لطفا ثبت نام کنید.
کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما
کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور
کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد
زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:
قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید
فشردن دکمه ثبت نام به معنی پذیرفتن کلیه قوانین و مقررات تارنما می باشد
کد تایید را وارد نمایید